د بدخشان په یاوان ولسوالۍ کې د طالبانو سیمه ییزو سرچینو افغانستان انټرنشنل ته وویل چې تېر ماښام د یادې ولسوالۍ د سرو زرو پر یوه کان د بدخشاني او هلمندي طالبانو ترمنځ نښته شوې ده. د سرچینو په وینا، ۸ هلمندي طالبان او دوه بدخشاني طالبان په نښته کې وژل شوي دي.
د سیمه ییزو طالبانو سرچینو نن دوشنبه، د تلې ۲۱مه، افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دغه نښتې د بدخشان ولایت د یاوان ولسوالۍ په یالور کلي کې وشوې. د سرچینو په وینا، نښته لاهم روانه ده.
سرچینې وايي، په دغو نښتو کې یو شمېر کسان ټپیان شوي هم دي، خو کره شمېر یې نشته.
ویل کیږي چې د یاوان ولسوالۍ د حقوقو او ترافیکو مدیران هم د وژل شویو کسانو په ډله کې دي.
د یوې سرچینې په وینا، نښته سیمه ییزو طالبانو پیل کړې ده.
د یوې سرچینې په وینا، غیر بومي طالبانو په بدخشان کې د والي او د طالبانو د امنیه قوماندان په مرسته کانونه نیولي او له کانونو څخه هیڅ بدخشاني طالبانو ته هیڅ عاید نه رسیږي.
د طالبانو مشر په یوه نوي حکم کې د خپلې ادارې په څو کلیدي وزارتونو، قول اردوګانو او ولایتونو کې نوې ګومارنې اعلان کړې دي. په دغو ګومارنو کې په څو وزارتونو کې د معینیت په کچه بدلونونه راغلي دي.
د طالبانو ویاندویانو ویلي، چې د نیمروز پخوانی والي محمد قاسم خالد د کورنیو چارو وزارت د نشهيي توکو پر ضد د مبارزې معیین ټاکل شوی او محمد وزیر بادشاه د همدغه وزارت د تامیناتو معیین په توګه ټاکل شوی دی.
په تازه بدلونونو کې، ملا عبدالحق همکار، چې تر دې مخکې له نشهيي توکو سره د مبارزې معیین و، اوس د ټولګټو وزارت د مالي او اداري معیین په توګه ټاکل شوی.
د بادغیس پخوانی والي محمد امین جان عمري د مخابراتو وزارت مالي او اداري معین ټاکل شوی او د خوست پخوانی والي مولوي عبدالقیوم روحاني د ۲۰۳ منصوري قول اردو قوماندان ټاکل شوی دی.
په همدې لړ کې، ملا محمد حنیف حمزه د بادغیس، مولوي عبدالمنان محمود د نیمروز او مولوي عبدالله مختار د خوست د نويو واليانو په توګه معرفي شوي دي.
قاري محمد اسماعیل راسخ د جوزجان امنیه قوماندان، او مولوي محبالله حماس د ننګرهار امنیه قوماندان ټاکل شوي دي.
سربېره پر دې، یو شمېر ولایتي مرستیالان او پوځي افسران هم سره ادل و بدل شوي دي.
له دې ډلې حافظ سیدالرحمن د زابل مرستیال، ملا فریدالله قیام د میدان وردګ مرستیال، او مولوي سردار محمد مدني د غزني ولایت مرستیال ټاکل شوی دی.
دغه راز مولوي عبدالستار صابر د ۳۱۳ مرکزي قول اردو د رییس ارکان او حافظ عبدالرشید د خوست ښاروال په توګه دنده پیل کړې ده.
د طالبانو د نویو ګومارونو په اړه د چارو څارونکي په دې باور دي چې، طالبان یوازې خپل کسان ګوماري او په ګومارنو کې مسلکي ارونو ته پاملرنه نه کوي.
دا ګومارنې ښيي چې د طالبانو مشر لاهم د مسلکي کادرونو پرځای، د جګړې پر تجربه لرونکو طالب قوماندانانو تکیه کوي.
د چین د بهرنیو چارو وزارت د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پر ووروستیو نښتو اندېښنه ښودلې او پر دواړو خواوو یې غږ کړی، چې پر ټولیز وضعیت تمرکز وکړي او ارام او محتاط پاتې شي. د یاد وزارت ویاند لین جیان یوې خبري ناستې ته وویل، چې بیجنګ همکارۍ ته چمتو دی.
د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند لین جیان د دوشنبې په ورځ، د تلې پر ۲۱مه، په خپله اونیزه خبري ناسته کې وویل، چې بیجنګ د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر وروستۍ شخړوې او د دواړو هېوادونو ترمنځ پر کړکېچ اندېښمن دی.
جیان د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، « پاکستان او افغانستان دواړه د چین دوستانه ګاونډیان دي».
لین جیان زیاته کړه چې هېواد یې په رښتینې توګه غواړي دواړه هېوادونه پر ټولیز وضعیت تمرکز وکړي، ارام او محتاط پاتې شي او د یو بل اندېښنې د خبرو او مشورو له لارې حل کړي.
نوموړي وویل، چې دواړې خواوې باید د شخړو د پراختیا مخه ونیسي او په ګډه د دواړو هېوادونو او سیمې سوله او ثبات وساتي.
هغه زیاته کړه، « چین چمتو دی چې د پاکستان او افغانستان اړیکو د ښه کولو او پرمختګ په برخه کې رغنده رول ته دوام ورکړي».
د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند وايي، هېواد یې له پاکستان او افغانستان دواړو غوښتي چې عملي ګامونه واخلي او په سیمه کې د چینايي اتباعو، پروژو او ادارو امنیت خوندي کړي.
د کابل د علي اباد روغتون اړوند سندونه چې افغانستان انټرنشنل ته رسېدلي، ښيي د روغتون د جومات ملا او د امربالمعروف وزارت رسمي کارکوونکی له ډاکټرانو او متخصصانو څخه مذهبي ازموینې اخلي او "د عقیدې پلټنه" یې کوي.
د سندونو له مخې، ملا خلیل الرحمن د علي اباد روغتون د کاري ډلې واټساپ ته د ډاکټرانو او طبي کارکوونکو نوملړ لېږلی او له دوی یې غوښتي چې د سې شنبې په ورځ ددیني پوښتنو ځواب ویلو لپاره جومات ته ورشي.
د روغتون کارکوونکو ته په لیږل شوي غږیز پیغام کې هغه خبرداری ورکړی چې ټول ډاکټران او کارکوونکي باید سبا د مذهبي ازموینې لپاره جومات ته ورشي.
هغه وايي چې که دوی ازموینه کې ګډون ونه کړي نو د راتلونکي "مسوولیت" به یې د دوی پر خپله غاړه وي.
د طالبانو د امربالمعروف وزارت په ټولو وزارتونو کې دفترونه جوړ کړي دي چې دنده یې د عقایدو پلټنه ده او دولتي کارکوونکي د ږیرې پریښودو، جامې اغوستلو او په جماعت سره په لمانځه کې ګډون ته اړ باسي.
مخکې له دې، داسې راپورونه وو چې طالبانو د روغتیا وزارت له کارکوونکو څخه هم دیني ازموینه اخیستې ده.
په تیرو څلورو کلونو کې په زرګونو استادان له افغانستان څخه وتلي دي او د راپورونو له مخې، محتسبان په پوهنتونونو کې د زده کوونکو د عقایدو پلټنه کوي.
طالبانو په وزارتونو او دولتي ادارو کې غیر مسلکي ملایان ټاکلي دي، چې یوازې په دیني مدرسو کې یې زده کړې کړې دي او عصري زده کړې نه لري.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزیر هدایتالله بدري په مشرۍ یو لوړپوړي پلاوي د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر په مشرۍ له یوه ترکمنستاني پلاوي سره یوځای د ټاپي پروژې چارې له نږدې کتلې دي.
د طالبانو د هرات ولایت مقام د رسنیو دفتر نن دوشنبه، د تلې ۲۱مه، د یوې اعلامیې په خپرولو سره وویل، چې دواړو لوریو د دې پروژې د چارو د کتلو پرمهال په افغانستان کې د ټاپي نللیکې د چارو د چټکتیا ډاډ ورکړی دی.
د طالبانو د هرات والي اسلامجار ډاډ ورکړی، چې د دې پروژې چارې په چټکۍ روانې دي او د کار په جریان یې کې هېڅ ډول خنډ نشته.
نوموړي ویلي، چې افغانستان او ترکمنستان د دې پروژې بشپړېدو ته ژمن دي.
له دې وړاندې د تلې پر ۱۳مه د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې د دې ډلې د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف د سیاسي او اقتصادي اړیکو په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي.
دوی په اعلامیه کې لیکلی و، چې د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیرانو د خبرو په ترڅ کې د ټاپي پروژې روانې چارې هم مثبتې ارزولې دي او په نږدې راتلونکي کې یې په بېلابېلو برخو کې د عملي همکاریو د پراختیا ژمنه هم کړې ده.
د ټاپي د ګازو نللیکه د افغانستان له لارې له منځنۍ اسیا نه پاکستان او هند ته غځیږي.
خو د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اړیکو ترینګلتیا ددې پروژې، ټاپ پروژې او د ټرانس افغان پروژې پر راتلونکي سیوری غوړولی دی.
پر ډیورنډ کرښه د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ له نښتو وروسته دوه اړخیزه سوداګري درېدلې او لارې تړلې دي. پاکستاني پوځ د کرښې په اوږدو کې د لوړې کچې چمتووالی نیولی. په ورته وخت کې باجوړ کې یوه قومي جرګه له پاکستاني طالبانو سره د خبرو تیاری نیسي، چې له سیمې یې وتلو ته وهڅوي.
د دواړو خواو ترمنځ د نښتو او بریدونو له امله پاکستان پر ډیورنډ کرښه ټولې دروازې تړلې دي، چې له امله یې سلګونه باروړونکي موټر د دواړو خواوو ترمنځ بند پاتې دي.
جګړه د شنبې په شپه پیل شوې وه او دا له ۲۰۲۱ کال راهیسې، چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، د دواړو ګاونډیو ترمنځ تر ټولو خونړۍ نښته بلل کېږي.
تر دې وړاندې، د اسلاماباد او کابل اړیکې هغه مهال ترینګلې شوې چې پاکستان د ټي ټي پي خلاف له طالبانو د اقداماتو غوښتنه وکړه، خو طالبان وايي، د افغانستان په خاوره کې بهرنۍ جنګیالي ډلې او ټي ټي پي حضور نه لري.
یو لوړپوړي پاکستاني امنیتي چارواکي رویټرز ته ویلي: « د افغان طالبانو له بېپروا بریدونو وروسته له شنبې راهیسې ټولې دروازې تړل شوې دي.»
د پاکستان یو بل امنیتي چارواکي ویلي، د یکشنبې په شپه د سپکو وسلو یو شمېر نښتې شوې، خو اوس وضعیت نسبي ارام دی.
د پاکستان د پوځ ویاند د تبصرې غوښتنې ته سملاسي ځواب نهدی ورکړی.
د طالبانو د دفاع وزارت ویاند، عنایتالله خوارزمي ویلي، په ډيورنډ کرښه اوسنی وضعیت عادي دی، خو نور جزئیات یې نهدي ورکړي.
د پاکستان د حکومت یو بل چارواکي ویلي، د وسایطو او پلي تګراتګ لپاره د ډيورنډ کرښې له تړل کېدو سره، ټول دولتي دفترونه چې د سوداګرۍ او اداري چارو سره تړاو لري، تړل شوي دي.
د پاکستان او افغانستان ګډې سوداګرۍ خونې مرستیال، ضیاالحق سرحدي، ویلي: «سلګونه باروړونکي موټر او کانتینرونه دواړو خواوو ته بند پاتې دي. دا موټر تازه مېوې، سبزيجات، د وارداتو او صادراتو توکي او د ټرانزیټ مالونه لېږدوي، چې د دواړو هېوادونو او سوداګرو لپاره د درنو مالي زیانونو سبب شوي دي.»
پاکستان د افغانستان د خوراکي توکو او لومړنیو اړتیاوو تر ټولو ستره سرچینه بلل کېږي او د دې سوداګرۍ بندېدل پر افغان بازارونو ژور اغېز پرېږدي. دغه راز د پاکستان یوه ستره برخه صادارت افغانستان ته کیږي، چې د پاکستاني سوداګرو پر کاروبار اغیز کوي.
د پاکستان پوځ ویلي، په وروستیو جګړو کې د دوی ۲۳ سرتېري وژل شوي، خو د طالبانو په وینا، د دوی ۹ جنګیالي وژل شوي دي.
پاکستان ادعا کړې چې د افغان طالبانو او د هغوی د متحدینو له ډلې یې له ۲۰۰ ډېر کسان وژلي دي.
بل پلو محلي سرچینو خبر ورکړی، چې په باجوړ کې یوه قومي جرګه له پاکستاني طالبانو سره د خبرو تیاری نیسي، چې له سیمې یې وتلو ته وهڅوي.
باجوړ په دې وروستیو کې د ټي ټي پي د بریدونو او فعالیتونو مرکز ګڼل کیږي.