هبت الله اخوندزاده د طالبانو په ادارو کې نوې ګومارنې کړې دي

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند لین جیان د دوشنبې په ورځ، د تلې پر ۲۱مه، په خپله اونیزه خبري ناسته کې وویل، چې بیجنګ د افغانستان او پاکستان ترمنځ پر وروستۍ شخړوې او د دواړو هېوادونو ترمنځ پر کړکېچ اندېښمن دی.

جیان د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، « پاکستان او افغانستان دواړه د چین دوستانه ګاونډیان دي».

لین جیان زیاته کړه چې هېواد یې په رښتینې توګه غواړي دواړه هېوادونه پر ټولیز وضعیت تمرکز وکړي، ارام او محتاط پاتې شي او د یو بل اندېښنې د خبرو او مشورو له لارې حل کړي.

نوموړي وویل، چې دواړې خواوې باید د شخړو د پراختیا مخه ونیسي او په ګډه د دواړو هېوادونو او سیمې سوله او ثبات وساتي.

هغه زیاته کړه، « چین چمتو دی چې د پاکستان او افغانستان اړیکو د ښه کولو او پرمختګ په برخه کې رغنده رول ته دوام ورکړي».

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند وايي، هېواد یې له پاکستان او افغانستان دواړو غوښتي چې عملي ګامونه واخلي او په سیمه کې د چینايي اتباعو، پروژو او ادارو امنیت خوندي کړي.

د سندونو له مخې، ملا خلیل الرحمن د علي اباد روغتون د کاري ډلې واټساپ ته د ډاکټرانو او طبي کارکوونکو نوملړ لېږلی او له دوی یې غوښتي چې د سې شنبې په ورځ ددیني پوښتنو ځواب ویلو لپاره جومات ته ورشي.

د روغتون کارکوونکو ته په لیږل شوي غږیز پیغام کې هغه خبرداری ورکړی چې ټول ډاکټران او کارکوونکي باید سبا د مذهبي ازموینې لپاره جومات ته ورشي.

هغه وايي چې که دوی ازموینه کې ګډون ونه کړي نو د راتلونکي "مسوولیت" به یې د دوی پر خپله غاړه وي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت په ټولو وزارتونو کې دفترونه جوړ کړي دي چې دنده یې د عقایدو پلټنه ده او دولتي کارکوونکي د ږیرې پریښودو، جامې اغوستلو او په جماعت سره په لمانځه کې ګډون ته اړ باسي.

مخکې له دې، داسې راپورونه وو چې طالبانو د روغتیا وزارت له کارکوونکو څخه هم دیني ازموینه اخیستې ده.

په تیرو څلورو کلونو کې په زرګونو استادان له افغانستان څخه وتلي دي او د راپورونو له مخې، محتسبان په پوهنتونونو کې د زده کوونکو د عقایدو پلټنه کوي.

طالبانو په وزارتونو او دولتي ادارو کې غیر مسلکي ملایان ټاکلي دي، چې یوازې په دیني مدرسو کې یې زده کړې کړې دي او عصري زده کړې نه لري.

د طالبانو د هرات ولایت مقام د رسنیو دفتر نن دوشنبه، د تلې ۲۱مه، د یوې اعلامیې په خپرولو سره وویل، چې دواړو لوریو د دې پروژې د چارو د کتلو پرمهال په افغانستان کې د ټاپي نل‌لیکې د چارو د چټکتیا ډاډ ورکړی دی.

د طالبانو د هرات والي اسلام‌جار ډاډ ورکړی، چې د دې پروژې چارې په چټکۍ روانې دي او د کار په جریان یې کې هېڅ ډول خنډ نشته.

نوموړي ویلي، چې افغانستان او ترکمنستان د دې پروژې بشپړېدو ته ژمن دي.

له دې وړاندې د تلې پر ۱۳مه د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت ویلي و، چې د دې ډلې د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیر رشید مرادوف د سیاسي او اقتصادي اړیکو په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي.

دوی په اعلامیه کې لیکلی و، چې د ترکمنستان د بهرنیو چارو وزیرانو د خبرو په ترڅ کې د ټاپي پروژې روانې چارې هم مثبتې ارزولې دي او په نږدې راتلونکي کې یې په بېلابېلو برخو کې د عملي همکاریو د پراختیا ژمنه هم کړې ده.

د ټاپي د ګازو نل‌لیکه د افغانستان له لارې له منځنۍ اسیا نه پاکستان او هند ته غځیږي.

خو د پاکستان او طالبانو ترمنځ د اړیکو ترینګلتیا ددې پروژې، ټاپ پروژې او د ټرانس افغان پروژې پر راتلونکي سیوری غوړولی دی.

د دواړو خواو ترمنځ د نښتو او بریدونو له امله پاکستان پر ډیورنډ کرښه ټولې دروازې تړلې دي، چې له امله یې سلګونه باروړونکي موټر د دواړو خواوو ترمنځ بند پاتې دي.

جګړه د شنبې په شپه پیل شوې وه او دا له ۲۰۲۱ کال راهیسې، چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، د دواړو ګاونډیو ترمنځ تر ټولو خونړۍ نښته بلل کېږي.

تر دې وړاندې، د اسلام‌اباد او کابل اړیکې هغه مهال ترینګلې شوې چې پاکستان د ټي ټي پي خلاف له طالبانو د اقداماتو غوښتنه وکړه، خو طالبان وايي، د افغانستان په خاوره کې بهرنۍ جنګیالي ډلې او ټي ټي پي حضور نه لري.

یو لوړپوړي پاکستاني امنیتي چارواکي رویټرز ته ویلي: « د افغان طالبانو له بې‌پروا بریدونو وروسته له شنبې راهیسې ټولې دروازې تړل شوې دي.»

د پاکستان یو بل امنیتي چارواکي ویلي، د یکشنبې په شپه د سپکو وسلو یو شمېر نښتې شوې، خو اوس وضعیت نسبي ارام دی.

د پاکستان د پوځ ویاند د تبصرې غوښتنې ته سملاسي ځواب نه‌دی ورکړی.

د طالبانو د دفاع وزارت ویاند، عنایت‌الله خوارزمي ویلي، په ډيورنډ کرښه اوسنی وضعیت عادي دی، خو نور جزئیات یې نه‌دي ورکړي.

د پاکستان د حکومت یو بل چارواکي ویلي، د وسایطو او پلي تګ‌راتګ لپاره د ډيورنډ کرښې له تړل کېدو سره، ټول دولتي دفترونه چې د سوداګرۍ او اداري چارو سره تړاو لري، تړل شوي دي.

د پاکستان او افغانستان ګډې سوداګرۍ خونې مرستیال، ضیاالحق سرحدي، ویلي: «سلګونه باروړونکي موټر او کانتینرونه دواړو خواوو ته بند پاتې دي. دا موټر تازه مېوې، سبزيجات، د وارداتو او صادراتو توکي او د ټرانزیټ مالونه لېږدوي، چې د دواړو هېوادونو او سوداګرو لپاره د درنو مالي زیانونو سبب شوي دي.»

پاکستان د افغانستان د خوراکي توکو او لومړنیو اړتیاوو تر ټولو ستره سرچینه بلل کېږي او د دې سوداګرۍ بندېدل پر افغان بازارونو ژور اغېز پرېږدي. دغه راز د پاکستان یوه ستره برخه صادارت افغانستان ته کیږي، چې د پاکستاني سوداګرو پر کاروبار اغیز کوي.

د پاکستان پوځ ویلي، په وروستیو جګړو کې د دوی ۲۳ سرتېري وژل شوي، خو د طالبانو په وینا، د دوی ۹ جنګیالي وژل شوي دي.

پاکستان ادعا کړې چې د افغان طالبانو او د هغوی د متحدینو له ډلې یې له ۲۰۰ ډېر کسان وژلي دي.

بل پلو محلي سرچینو خبر ورکړی، چې په باجوړ کې یوه قومي جرګه له پاکستاني طالبانو سره د خبرو تیاری نیسي، چې له سیمې یې وتلو ته وهڅوي.

باجوړ په دې وروستیو کې د ټي ټي پي د بریدونو او فعالیتونو مرکز ګڼل کیږي.

د ازبکستان رسنیو د دوشنبې په ورځ، د تلې پر ۲۱مه، خبر ورکړی، چې دغه سوداګریز فورم د ازبکستان د سوداګرۍ او صنایعو د خونې په ابتکار جوړ شوی، چې موخه یې د دواړو هېوادونو د خصوصي سکتور ترمنځ د همکارۍ پراختیا ده.

په دې غونډه کې شاوخوا ۸۰ افغان سوداګر او له ۲۰۰ ډېر ازبک شرکتونه ګډون لري.

د دواړو لوریو ترمنځ ناستې په اوو مهمو برخو کې تنظیم شوې دي، چې د خوړو صنعت، ودانیز توکي، درمل جوړونه، نساجي، لوژستیک او د موټرو پرزې پکې شاملې دي.

غونډه د ازبکستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې رییس داوران وخابوف، د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې رییس محمد کریم هاشمي او په ازبکستان کې د طالبانو سفیر مولوي عبدالغفور بحر پرانېستې ده.

د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې په کابل او مزارشریف کې هم ورته سوداګریزې غونډې شوې وې، چې له۱۲۰ زیاتو ازبک شرکتونو پکې ګډون کړی و او د دغو غونډو په پایله کې د ۶۰میلیونه ډالرو په ارزښت قراردادونه لاسلیک شول.

یوازې په اګست میاشت کې په کابل کې د سوداګرۍ په یوه غونډه کې ۴۵تړونونه وشول.

د ۲۰۲۴ کال په پای کې د ازبکستان او افغانستان ترمنځ د بهرنۍ سوداګرۍ حجم ۱،۱۳۴ میلیارد امریکایي ډالرو ته ورسېد، چې د ۲۰۲۳ کال په پرتله ۳۰،۷ سلنه زیاتوالی ښيي.

د ازبک چارواکو په وینا، د سوداګرۍ مثبت توازن ۱،۰۴۴ میلیارد ډالره و.

د فورم په ترڅ کې د دواړو هېوادونو سوداګر ځانګړې سوداګریزې ناستې هم کوي، چې د سوداګریزې همکارۍ د پراخېدو، ګډو پروژو د پلي کولو، د پانګونې نوښتونو او د ازبک شرکتونو د صادراتي ظرفیت لوړولو موضوعات پکې څېړل کېږي.