متقي: د مسکو ناسته بې مخینې او هند ته سفر تاریخي او له لاسته‌ راوړنو ډک و

د طالبانو د عدلیې وزارت د پنجشنبې په ورځ په یوه خبرپاڼه کې ویلي، چې د غصب د مخنیوي عالي کمېسیون د غزني د نواباد ښارګوټي د ځمکې دوسیه څېړلې او د دغه کمېسیون د قانون د ۱۷مې مادې پر بنسټ یې دا ځمکه دولتي تثبیت کړې ده.

د وزارت په خبره، دا ځمکه د غزني ښار د شپږمې ناحیې په دوه کادستري ټوټو کې موقعیت لري، او د څېړنو وروسته د ځانګړې محکمې له لوري رسمي دولتي ملکیت اعلان شوی.

په خبرپاڼه کې راغلي چې محکمه له اړوندو ادارو د معلوماتو تر ترلاسه کولو، د شواهدو او اسنادو د ارزونې او د ځمکو د متصرفینو د اعترافونو وروسته دا پرېکړه کړې ده.

طالبانو د دولتي ځمکو د غصب د مخنیوي او بېرته اخیستلو لپاره یو عالي کمېسیون جوړ کړی، چې په څلورو زونونو کې ځانګړې محکمې او په ټولو ولایتونو کې تخنیکي کمېټې لري.

د طالبانوعدلیې وزارت زیاتوي، چې د دولتي ځمکو د بېرته اخیستلو او ثبت بهیر په ټول هېواد کې په چټکۍ روان دی.

یاد وزارت تر دې وړاندې هم په بېلابېلو ولایتونو کې سلګونه جریبه ځمکې دولتي بللې دي. د روان کال د وږي په درېیمه طالبانو په لوګر کې شاوخوا ۱۴۰۶جریبه ځمکه، او د غبرګولي په ۱۲مه د پخواني وکیل حاجي قدیر اړوند ۱۲۳۲جریبه ځمکه مصادره کړې وه.

منتقدان وایي، طالبان ډېری وخت د خلکو او سوداګرو شخصي ځمکې د «دولتي»په نوم مصادره کوي، خو د دې بهیر شفافیت او د اعتراض حق نه شته، ځکه د ځمکو مالکین نه شي کولای خپلې دعوې په رسمي ډول ثبت یا رسنیزې کړي.

د طالبانو ارشاد، حج او اوقافو وزارت د پنجشنبه په ورځ د هېواد ټولو ملا امامانو ته په یوه خبرتيا کې لیکلي: «د جمعې د لمانځه لپاره په تقریر کې په تېرو څو ورځو کې پر افغانستان د ګاونډي هېواد د تجاوز پر غندنه تمرکز وکړي.»

دغه وزارت له امامانو غوښتي، چې د پاکستان بریدونو ته د طالبانو د ځواکونو ځواب او میړانه وستايي او خلکو ته ډاډ ورکړی، چې تشویش دي نه کوي.

د طالبانو وزارت ویلي، چې د پولو ساتنه او دفاع یې مسولیت دی او که څوک پرې برید کوي بیا هم ورته ځواب ته چمتو دي.

طالبانو پر خلکو غږ کړی، چې په دې حساس وخت کې د دوی له نظام سره ودريږي او ملاتړ یې وکړي.

دغه ادارې د خوړو نړیوالې ورځې په مناسبت پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي،چې دا ویټامین لرونکي بیسکټ د ماشومانو په ذهني وده او د زده‌کړې په بهير کې مرسته کوي.

د «ډبلیو ایف پي» په وينا، د دغو بیسکټو توليد په خپله د افغانستان دننه ترسره کېږي او د توليد په فابريکه کې ډېری مېرمنې په کار ګمارل شوي دي.

په ياد يادښت کې راغلي، په داسې حال کې چې د افغان مېرمنو د کار موندلو فرصتونه ورځ تر بلې راکمېږي، د ښځو استخدام په دې پروژه کې يوه لويه لاسته راوړنه بلل کېږي.

د پروګرام له قوله، په دغو بیسکټونو کې کارېدونکي مواد د ماشومانو انرژي لوړه ساتي او د هغوی د زده‌کړې وړتيا زياتوي.

يوه مېرمن چې د بیسکټونو په کارخونه کې کار کوي، وايي: «ډېره خوشحاله يم چې زموږ توليد د هېواد د بېلابېلو سيمو ښوونځيو ماشومانو ته رسېږي».

هغې زياته کړه، دا د ځايي کارکوونکو له‌خوا جوړېږي، بسته‌بندي کېږي او بيا بېلابېلو سيمو ته لېږدول کېږي.

د خوړو نړيوال پروګرام تر دې مخکې، د وږي په ۲۸مه نېټه خبرداری ورکړی و، چې شاوخوا ۵ميليونه افغان ماشومان او ميندې د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي، او د افغانستان د لوږې بحران ورځ تر بلې ژورېږي.

د کندهار ولایت د طالبانو د پېښو سره د مبارزې او چمتوالي ادارې مسولین وایي، د جګړې پر مهال په سپین بولدک کې لږ تر لږه لس د موټر پلورنځي زیانمن شوي دي.

د دغه ریاست د معلوماتو له مخې، د جګړې له امله نه یوازې موټر پلورنځي، بلکې د سیمې شاوخوا پنځوس دوکانونه هم تخریب شوي او پکې پرتو وسایلو ته میلیونونه افغانۍ زیان رسېدلی دی.

طالبانو تر اوسه د مالي زیان په اړه دقیق معلومات نه دي وړاندې کړی، خو وایي چې په دې اړه پلټني روانې دي.

د سپین بولدک د موټر پلورنځیو یو مسوول عبدالله وویل: «یو هاوان زموږ په شوروم کې ولګېد، درې موټر یې راخراب کړل. شاوخوا دوه میلیونه افغانۍ تاوان راته رسېدلی دی. اوس مو نه د کار توان شته او نه د جبران وس.»

یو بل د موټر پلورنځي څښتن هم ورته شکایت لري. نوموړی وایي: «هاوان زموږ شوروم ته نږدې ولګېد، څو موټره یې تخریب کړل، موږ ته یې سلګونه زره افغانۍ زیان واړاوه. خلکو له ډاره خپل دوکانونه پرېښي دي.»

100%

بل خوا د سپین بولدک ولسوالۍ له ډیورنډ کرښې سره نږدې سیمو څخه د خلکو بې‌ځایه کېدل هم دوام لري.

د سیمه‌ ییزو چارواکو په وینا، له دغو سیمو څخه شاوخوا شل زره کورنۍ نورو سیمو ته کډه شوې دي.

ډېری دغه کورنۍ د سپین بولدک په هغو سیمو کې مېشتې شوي، چې له ډیورنډ کرښې څخه لرې دي او یوه برخه یې بیا د کندهار ښار ته تللې دي.

د بې‌ ځایه شویو کسانو له ډلې یو تن حاجي احمد وویل: «موږ له خپلو کورونو یوازې د سر ژغورلو لپاره راوتلي یو اوس مو نه سرپناه شته او نه خوراک، ژمی را روان دی که دا ستونزه همداسي دوام ولري نه پوهیږي چې چیري به ځو.»

100%

د کندهار طالب چارواکي وایي، د بشري وضعیت د لا خرابېدو د مخنیوي لپاره د بې‌ځایه شویو کورنیو د ثبت بهیر پیل شوی او که چیري ستونزه رامنځته کیږي هغوی ته به یو کمپ جوړ کړي.

د کندهار له میرویس روغتون څخه سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د پاکستاني ځواکونو او طالبانو ترمنځ د تیرې ورځې نښتو او د پاکستان د هوايي بریدونو له امله ۴۰ ملکي وګړي وژل شوي او ۱۷۱ تنه نور ټپیان شوي دي.

د افغانستان او پاکستان تر منځ پر ډیورنډ کرښه له اوږدې مودې راهیسې وخت ناوخته جګړې، ډزې او هاواني بریدونه کېږي؛ دا جګړې هغه وخت زیاتې شوې چې پاکستان پر کابل او څو ولایتونو هوايي بریدونه وکړل.

دواړه هېوادونه یو بل د سرغړونو او بریدونو په تورونو تورنوي، طالبانو تل ټینګار کړی چې د پاکستاني ځواکونو له‌ خوا د هاوانونو او توغندیو بریدونه د افغانستان د ملي حاکمیت خلاف عمل دی.

کارپوهان وایي، د دواړو لورو تر منځ د سرحدي کړکېچ دوام نه یوازې د خلکو ژوند اغېزمن کړی، بلکې د سوداګرۍ، راکړې ورکړې او د سیمه‌ ییز اقتصاد د رکود لامل هم شوی دی.

دوی ویلي، چې د بیان ازادي او خبریالانو خوندیتوب د نړیوالو بشري اصولو مهم اصل دی.

یادې شبکې د پاکستان له حکومت څخه غوښتنه کړې، چې افغان خبریالان خوندي کړل شي.

دوی لیکلي: «د پاکستان له حکومته جدي غوښتنه کوو هغو افغان ژورنالستانو ته چې د امنیتي ګواښونو له امله یې پاکستان ته پناه وړې، باید خوندي پناه ورکړل شي او د نیولو یا له ستونزو سره د مخ کولو څخه دې ډډه وشي.»

فریډم شبکه زیاتوي، د طالبانو او پاکستان تر منځ د وروستیو نښتو له امله پاکستان حکومت په افغان کډوالو فشار زیات کړې تر څو یې افغانستان ته ستانه کړي، په داسې حالاتو کې باید افغان خبریالانو ته ځانګړې پاملرنه وکړي.

د وروستیو معلوماتو له مخې، د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د نښتو له زیاتوالي وروسته په پاکستان کې مېشت افغان خبریالان له زیات خطر سره مخ شوي دي.

فریډم نیټ‌ ورک باور لري چې د بیان ازادي او د خبریالانو خوندیتوب د نړیوالو بشري اصولو مهم اصل دی او د دې اصل نقض نه یوازې د فردي خوندیتوب پر وړاندې دی، بلکې د ازادو رسنیو فعالیت ته هم زیان رسوي.

دغه بنسټ ټينګار کړی: «موږ له پاکستاني چارواکو غواړو چې ژر تر ژره دا مسله جدي ونیسي، ژورنالستانو ته دې خوندیتوب ورکړي او بشري مسولیتونه دې په پام کې ونیسي.»