د ملي ډیموکراټیک غورځنګ ګوند مشر او د پاکستان پارلمان پخواني غړي محسن داوړ ویلي، چې د حکومت د غلطو پالیسو له امله خلک ځوریږي. هغه زياته کړې، د شمالي وزیرستان پر خادي پوځې مرکز په ځانمرګي برید کې ۶ پوځي سرتیري او ملکي کسان وژل شوي دي.
محسن داوړ د جمعه په ورځ (د تلې ۲۵مه) پر اېکس پاڼه لیکلي، چې پر دې ياد پوځي مرکز تر ځانمرګي برید وروسته ګڼ ملکي کسان په ډزو کې ټپيان شوي دي.
هغه زياته کړې، چې ځايي خلک د حکومت د غلطو پالیسو له کبله ځوريږي.
وړاندې سیمهییزو ځايي سرچینو ویلي وه، چې نن سهار د خیبرپښتونخوا د شمالي وزیرستان د میرعلي ولسوالۍ اړوند د خدي په نامه پر یوه پوځي مرکز برید کې ۱۰ کسان وژل شوي او ۱۳ نور ټپیان دي.
د معلوماتو پربنسټ؛ په یاده څو ساعته نښته کې د ۴ بریدګرو په ګډون ۶ پاکستاني پوځيان وژل شوي او ۱۳ نور ټپیان دي.
د خیبر پښتونخوا نوي اعلی وزیر سهیل اپریدي د پاکستان د لومړي وزیر په مشرۍ د افغان کډوالو د اخراج او کرنې په تړاو د شهباز شریف په مشرۍ د مرکزي حکومت په غونډه کې له ګډون نه ډډه کړې ده. هغه په ناسته کې خپل ګډون له عمران خان سره په لیدلو پورې مشروط کړی.
د خیبر پښتونخوا نوي اعلی وزیر ویلي، چې د شهباز شریف په مشرۍ یې د مرکزي حکومت په غونډه کې ځکه ګډون نه دی کړی، چې نوموړي ته د تحریک انصاف ګوند مشر او د پاکستان له پخواني لومړي وزیر عمران خان سره په زندان کې د کتلو اجازه نه ده ورکړل شوې.
سهیل اپریدي ویلي، تر هغه چې له عمران خان سره ونه ګوري او له هغه نه د پالیسۍ په تړاو لارښوونې ترلاسه نه کړي، د مرکزي حکومت په ناستو کې به ګډون ونه کړي.
نوموړي ویلي، په دغه ډول غونډو کې ګډون د پښتونخوا د خلکو د رسمي او قانوني واک سپکاوی ګڼل کېږي.
سهیل اپریدي له مرکزي حکومت او د پاکستان له سترې محکمې غوښتنه کړې، چې ژر تر تر ژره دې د نوموړي او عمران خان د لېده کاته مساله حل کړي.
د خیبر پښتونخوا حکومت دغه راز ویلي، چې په دغه ایالت کې د افغان کډوالو د ۲۸ کمپونو د تخلیې امر هم د مرکزي حکومت له خوا ور کړل شوی او دوی پکې ښکیل نه دي.
د راپورونو له مخې، نن د جمعې په ورځ د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د دغه هېواد د څلورو ایالتونو اعلی وزیران د افغان کډوالو د اخراج او کرنې په تړاو ناستې ته وربللي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان په یوه خبري ناسته کې وویل، چې له طالبانو سره تر ورستیو شخړو وروسته هم له طالبانو سره د اسلام اباد دیپلوماتیکې اړیکې دوام لري.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان د خپل اونیز خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې له افغانستان سره له شخړو وروسته لا هم ډيپلوماټیکې اړیکې دوام لري، او د کمولو څه پلان یې نشته.
نوموړي په ټینګار سره له طالبانو غوښتنه کړې، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد له کارولو را وګرځوي.
طالبانو د پاکستان دا ډول څرګندونې په مکرر ډول رد کړې دي.
نوموړي په قطر کې د طالبانو او پاکستان د پلاویو ترمنځ د خبرو اترو په تړاو وویل، چې په دې اړه معلومات نه لري.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت یوځل بیا د خپل وزارت د رسمي اعلامیې دا ټکي تکرار کړل، چې « پاکستان د یوې داسې ورځې په هیله دی، چې افغانستان ازاد شي او د یوه ریښتني استازي له خوا اداره شي».
طالبانو له دې وړاندې د پاکستان د اعلامیې په غبرګون کې په پاکستان کې د تحریک لبیک ډلې پر غړو د پاکستان د امنیتي ځواکونو برید غندلی و او ددغه هېواد له پوځ او حکومت نه یې غوښتي وو، چې د خپلو خلکو پر ضد له زور زیاتي لاس واخلي او ستونزه د خبرو له لارې اواره کړي.
رويټرز خبري اژانس په يوه تازه تحليلي راپور کې د پاکستان او افغان طالبانو پوځي ځواک پرتله کړی دی. راپور څرګنده کړې، چې د دواړو ترمنځ د تجهيزاتو، روزنې، او سازماني جوړښت له پلوه ژوره فاصله موجوده ده. دغه راپور د طالبانو او پاکستان د اوربند پر مهال خپور شوی.
هممهاله د طالبانو او پاکستان ترمنځ په ډیورنډ کرښه سختې نښتې وشوې او اندېښنه شته، چې ښايي دغه کړکېچ لا پسې ژور یا هم پراخ شي.
عمومي انځور
د رويټرز د راپور له مخې؛ د پاکستان وسلهوال ځواکونه منظم جوړښت، د پوځیانو د جذب او ساتنې پیاوړی نظام او له خپل سټراتيژيک ملګري چين څخه تخنيکي او پوځي ملاتړ لري. په تېرو کلونو کې چين پاکستان ته پرمختللي پوځي وسايل لکه ټانکونه، جنګي الوتکې، رادارونه او د توغندیو سيسټمونه ورکړي دي.
اسلاماباد سربېره پر دې د چين سره د دفاعي همکاريو ترڅنګ، په خپل اټومي وسلهوال پروګرام کې پراخې پانګونې کړې دي او هممهاله د هوايي او سمندري ځواکونو د عصري کولو او پياوړتيا هڅې یې هم روانې دي. پوځي شنونکي وايي، دغه پرمختګونه پاکستان د سوېلي اسيا د تر ټولو ځواکمنو پوځونو لرونکو هېوادونو له ډلې ګرځولی دی.
د بشري ځواک شمېر او وړتيا
اوسمهال پاکستان شاوخوا ۶۶۰ زره فعال پوځي پرسونل لري، چې پهکې ۵۶۰زره د ځمکني پوځ، ۷۰زره د هوايي ځواک او ۳۰زره د سمندري ځواک غړي دي. دغه ځواکونه د عصري روزنې، پرمختللو وسايلو او ګټور لوژستیک ملاتړ له امله لوړ پوځي انسجام لري.
په مقابل کې، د طالبانو ډله شاوخوا ۱۷۲زره جنګيالي لري او ويلي يې دي، چې غواړي دغه شمېر ۲۰۰زره ته لوړ کړي. خو نړۍوال کارپوهان باور لري، چې د طالبانو ډېری غړي مسلکي پوځي روزنه نهلري او يوازې د چريکي جګړو تجربه ورسره ده.
زغرهوال وسايل او توپونه
رويټرز ليکي، پاکستان له ۶زرو څخه زيات زغرهوال وسايط او شاوخوا ۴۶۰۰ د توپخانې واحدونه لري، چې پهکې عصري ټانکونه او ګرځنده دفاعي سيسټمونه شامل دي.
بل لور ته، طالبان د پخواني افغان پوځ له پاتې شویو درنو وسلو لکه د شوروي جوړ ټانکونو، زرهي ناقلو او توپونو څخه يو شمېر یې په لاس کې لري؛ خو کره شمېر يې معلوم نهدی. د پرزو، تخنيکي روزنې او مالي سرچينو نشتوالی د دې لامل شوی، چې ډېری وسايل يې له کاره لوېدلي او غيرفعال پاتې شي.
هوايي ځواک
پاکستان د سيمې يو له پياوړو هوايي ځواکونو څخه شمېرل کېږي. دغه هېواد د ۴۶۵ جنګي الوتکو او له ۲۶۰ څخه زياتو څرخي الوتکو یا چورلکو درلودونکی دی، چې د دفاعي او تهاجمي عملياتو د ترسره کولو پراخه وړتيا لري.
خو طالبان ګټور هوايي ځواک نهلري. د رويټرز د راپور له مخې؛ د طالبانو تر واک لاندې يوازې ۶ الوتکې او شاوخوا ۲۳ چورلکې شته، چې ځينې يې د شوروي اتحاد د دورې پاتې شونې دي. لاهم روښانه نهده، چې څومره يې د الوتنې وړ دي او په عملياتي حالت کې دي.
اټومي وړتيا
پاکستان د لږو اسلامي هېوادونو له ډلې يو دی، چې اټومي وسلې لري. د نړۍوالو اټومي څېړنو له مخې؛ دغه هېواد شاوخوا ۱۷۰ اټومي سرګلولې لري. دغه موضوع پاکستان ته د سیمهییز ځواک په توازن کې ځانګړې سټراتيژيکه مرتبه ورکړې ده.
په مقابل کې، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان هېڅ ډول اټومي زېرمې نهلري او ان د عادي وسلو په برخه کې هم د تجهيزاتو او ټېکنالوژۍ له کمښت سره مخ دی.
د رويټرز د راپور له مخې؛ پاکستان د چين په ملاتړ د پرمختللو وسلو د پانګونې او د خپل منظم پوځ د انسجام له امله د يو سيمهييز پوځي ځواک په توګه ځان ثابت کړی دی؛ خو طالبان د تجهيز، مسلکي روزنې او نړۍوال مشروعيت له جدي ننګونو سره مخ دي.
د طالبانو ډله د رسمیت پېژندنې ناورین له کبله له هر ډول تخنیکي او مالي همکارۍ نه بېبرخې ده.
د فریډم په نوم د خبریالانو د حقونو شبکې د پاکستان له حکومت څخه غوښتي، هغه افغان ژورنالیستان چې د امنیتي ګواښونو له کبله په پاکستان کې اوسیږي باید ونه ځوروي. دوی ویلي، چې د بیان ازادي او د خبریالانو خوندیتوب د نړیوالو بشري اصولو مهم اصل دی.
دوی ویلي، چې د بیان ازادي او خبریالانو خوندیتوب د نړیوالو بشري اصولو مهم اصل دی.
یادې شبکې د پاکستان له حکومت څخه غوښتنه کړې، چې افغان خبریالان خوندي کړل شي.
دوی لیکلي: «د پاکستان له حکومته جدي غوښتنه کوو هغو افغان ژورنالستانو ته چې د امنیتي ګواښونو له امله یې پاکستان ته پناه وړې، باید خوندي پناه ورکړل شي او د نیولو یا له ستونزو سره د مخ کولو څخه دې ډډه وشي.»
فریډم شبکه زیاتوي، د طالبانو او پاکستان تر منځ د وروستیو نښتو له امله پاکستان حکومت په افغان کډوالو فشار زیات کړې تر څو یې افغانستان ته ستانه کړي، په داسې حالاتو کې باید افغان خبریالانو ته ځانګړې پاملرنه وکړي.
د وروستیو معلوماتو له مخې، د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د نښتو له زیاتوالي وروسته په پاکستان کې مېشت افغان خبریالان له زیات خطر سره مخ شوي دي.
فریډم نیټ ورک باور لري چې د بیان ازادي او د خبریالانو خوندیتوب د نړیوالو بشري اصولو مهم اصل دی او د دې اصل نقض نه یوازې د فردي خوندیتوب پر وړاندې دی، بلکې د ازادو رسنیو فعالیت ته هم زیان رسوي.
دغه بنسټ ټينګار کړی: «موږ له پاکستاني چارواکو غواړو چې ژر تر ژره دا مسله جدي ونیسي، ژورنالستانو ته دې خوندیتوب ورکړي او بشري مسولیتونه دې په پام کې ونیسي.»
د پاکستان لومړي وزیر ویلي، چې اسلاماباد د «مناسبو او عادلانه شرایطو» پر بنسټ خبرو ته چمتو دی. شریف ټینګار کړی چې دوی د واضحو شرایطو پر بنسټ خبرو ته تیار دي، خو که «طالبان دا موده د جګړې د چمتووالي لپاره کاروي، نو دا کار به ونه زغمي».
شهباز شریف دا څرګندونې د چارشنبې په ورځ د فدرالي کابینې په غونډه کې وکړې او ویې ویل، پاکستان له محدودو امکاناتو سره سره له څلوېښتو کلونو راهیسې د شاوخوا څلور میلیونو افغان کډوالو مېلمستیا کړې ده.
هغه وویل: «په افغانستان کې وسله وال زموږ سرتېري، پولیس او عام وګړي وژني. په ۲۰۱۸ کال کې ترهګري له منځه تللې وه، خو وروسته یو شمېر خلکو دغه کسان بېرته پاکستان ته راستانه کړل.»
نوموړي وویل، اوس «د جګړې توپ د افغانستان په میدان کې دی»، خو د طالبانو په غوښتنه د ۴۸ ساعتونو لپاره اوربند شوی، او د قطر هېواد هڅه کوي چې شخړه د خبرو له لارې حل شي.
طالبانو ویلي، چې اوربند د پاکستان په غوښتنه شوی دی.
شهباز شریف ټینګار کړی چې دوی له افغانستان سره د مشروع او واضحو شرایطو پر بنسټ خبرو ته چمتو دي، خو که طالبان دا موده د جګړې د چمتووالي لپاره کاروي، نو دا کار به ونه زغمي.
بل پلو د طالبانو سرچینو ویلي، چې پر پاکستاني ځواکونو برید پر کابل او پکتیکا د پاکستان د هوایي بریدونو «دفاعي ځواب» و.
طالبانو ټینګار کړی چې د پاکستان له لوري د افغانستان د خاورې سرغړونه د منلو وړ نه ده او دوی د خپل حاکمیت د دفاع حق لري.
تازه د پاکستاني طالبانو مشر نور ولي مسید په یوه ویډیو کې ویلي، چې په کابل کې د ده د اوسېدو خبرې تورونه دی او دی د خیبر پښتونخوا ایالت په خیبر ولسوالۍ کې په خپله قبایلي سیمه کې فعالیت کوي.