د روسیې د بهرنیو استخباراتو رییس: افغانستان باید له پوځي اډو پرته خپلواک هېواد پاتې شي

برتراند، چې په یوه شپږ ورځني سفر کابل ته تللی و، د تلې پر۲۴مه، د پنجشنبې په ورځ، په یوه خبري غونډه کې وویل، چې په دې سفر کې یې د طالبانو له یو شمېر چارواکو، د یوناما له استازو، ډیپلوماټانو او د ملګرو ملتونو له ادارو سره لیدنې او خبرې کړې دي.

هغه زیاته کړه چې د دې لیدنو پر مهال یې د ملګرو ملتونو پر هغه جامع چلند ټینګار کړی چې په۲۰۲۴ کال کې د ځانګړي همغږوال فریدون سنیري اوغلوپه راپور کې وړاندې شوی و. د دې طرحې هدف د هغو لومړنیو ګډو ګامونو پیژندل دي، چې د ټولو اړخونو ترمنځ پرې موافقه کېدای شي.

برتراند وویل، اروپايي ټولنه باور لري چې څو اړخیز بهیر د نړیوالې ټولنې د ګډو اندېښنو د حل یوازینۍ لاره ده.

د نوموړي په وینا، دا اندېښنې له طالبانو غواړي چې د خپلو نړیوالو ژمنو درناوی وکړي، د یو ټول‌شموله حکومت لور ته لاړ شي او د افغانانو ترمنځ د سولې دایمي خبرې پیل کړي.

د اروپايي ټولنې استازي وویل چې په خپلو لیدنو کې یې د هغو ترهګرو ډلو د دوامداره فعالیتونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې چې د سیمې پر ثبات اغېز لري. هغه زیاته کړه چې اروپايي ټولنه د تریاکو کر د کمېدو او له داعش خراسان سره د طالبانو مبارزه په رسمیت پېژني.

برتراند وویل چې د طالبانو له چارواکو عبدالسلام حنفي، دین محمد حنیف ،عبدالکبیر، شیراحمد حقاني او محمد نعیم وردک سره یې لیدلي دي.

دا سفر په داسې مهال ترسره شو چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ کړکېچونه زیات شوي.

برتراند وویل، له دواړو خواوو یې غوښتنه کړې چې زغم، د یو بل د خاورې درناوی، د ملکي خلکو ساتنه او د امنیتي خبرو بیا پیل ته لاره پرانیزي.

نوموړي وویل چې د طالبانو له چارواکو سره یې د خپلو لیدنو پر مهال د بشري حقونو په اړه خبرې وکړې او د ښځو او نجونو پر وړاندې د محدودیتونو په تړاو یې له هغوی سره خپله «جدي اندېښنه» څرګنده کړې.

هغه د طالبانو وروستۍ پرېکړه، چې د ملګرو ملتونو په دفترونو کې د ښځو کار کول بندوي، یو «منفي پیغام» وباله چې نړیوالې ټولنې ته استول شوی.

نوموړي ټینګار وکړ چې اروپايي ټولنه د د بیان او رسنیو د ازادۍ ملاتړ ته ژمنه ده.

برتراند وویل چې اروپايي ټولنې له ۲۰۲۱ کال راپه دېخوا، له افغانستان سره تر اوسه ۱،۸ میلیارده یورو مرستې کړې دي.

برتراند همداراز د ۸۳میلیونه یورو نورو مرستواعلان وکړ، چې د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو له‌خوا تصویب شوې دي.

د نوموړي په وینا، له طالبانو سره د اروپايي ټولنې تعامل پر اصولو، عمل‌محورۍ او د افغان ولس پر ګټو ولاړ دی.

هغه زیاته کړه چې د اروپايي ټولنې هدف د ټولو افغانانو او هغو کسانو ملاتړ دی، چې د یو سوله‌يیز، ټول‌شموله او ځان‌بسیا افغانستان لپاره هڅې کوي.

د خیبر پښتونخوا نوي اعلی وزیر ویلي، چې د شهباز شریف په مشرۍ یې د مرکزي حکومت په غونډه کې ځکه ګډون نه دی کړی، چې نوموړي ته د تحریک انصاف ګوند مشر او د پاکستان له پخواني لومړي وزیر عمران خان سره په زندان کې د کتلو اجازه نه ده ورکړل شوې.

سهیل اپریدي ویلي، تر هغه چې له عمران خان سره ونه ګوري او له هغه نه د پالیسۍ په تړاو لارښوونې ترلاسه نه کړي، د مرکزي حکومت په ناستو کې به ګډون ونه کړي.

نوموړي ویلي، په دغه ډول غونډو کې ګډون د پښتونخوا د خلکو د رسمي او قانوني واک سپکاوی ګڼل کېږي.

سهیل اپریدي له مرکزي حکومت او د پاکستان له سترې محکمې غوښتنه کړې، چې ژر تر تر ژره دې د نوموړي او عمران خان د لېده کاته مساله حل کړي.

د خیبر پښتونخوا حکومت دغه راز ویلي، چې په دغه ایالت کې د افغان کډوالو د ۲۸ کمپونو د تخلیې امر هم د مرکزي حکومت له خوا ور کړل شوی او دوی پکې ښکیل نه دي.

د راپورونو له مخې، نن د جمعې په ورځ د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د دغه هېواد د څلورو ایالتونو اعلی وزیران د افغان کډوالو د اخراج او کرنې په تړاو ناستې ته وربللي دي.

یوناما په یوه اعلامیه کې ویلي، باور وړ راپورونه یې ترلاسه کړي چې دطالبانو او د پاکستاني پوځ ترمنځ د وسله والو نښتو له امله ګڼو ملکي وګړو ته، په ځانګړي ډول ښځو او ماشومانو ته، مرګ‌ژوبله اوښتې ده.

اعلامیه زیاتوي چې د اکتوبر له لسمې راهیسې د دواړو لورو ترمنځ په ډېورنډ کرښه د تاوتریخوالي کچه لوړه شوې او اوس مهال د ملکي تلفاتو تر ټولو زیات راپورونه د کندهار له سپین بولدک ولسوالۍ څخه ترلاسه شوي دي.

د یوناما د لومړنیو ارزونو له مخې، په سپین بولدک کې لږ تر لږه ۱۷ ملکي کسان وژل شوي او ۳۴۶ نور ټپیان دي، خو افغانستان انټرنشنل ته د میرویس روغتون سرچینو وویل، چې ۴۰ تنه ملکي کسان وژل شوي او ۱۷۱ تنه نور ټپیان دي.

د ملګرو ملتونو دغې ادارې ویلي چې د تلفاتو دقیق شمېر لا هم ارزول کېږي.

یوناما زیاته کړې چې په پکتیکا، پکتیا، کونړ او هلمند ولایتونو کې هم د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د نښتو له امله لږ تر لږه یو ملکي کس وژل شوی او ۱۵ نور ټپیان شوي دي.

په اعلامیه کې راغلي: «یوناما ټولو اړخونو ته یادونه کوي چې د نړیوالو قوانینو له مخې باید اصولو ته پابند پاتې شي، څو د ملکي تلفاتو مخه ونیول شي.»

یوناما د دواړو هېوادونو له چارواکو وغوښتل چې د تاوتریخوالي د دوام پر ځای د خبرو له لارې دایمي حل‌لارې ته ورسېږي او د اوربند ژمنه عملي کړي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ د ۴۸ ساعته اوربند موده نن پای ته رسیږي، خو تر اوسه د دواړو خواوو ترمنځ د اوربند غځولو په تړاو کومه هوکړه نه ده شوې.

سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دواړې خواوې د قطر په منځګړتوب په دوحه کې خبرې اترې کوي، خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ وویل، چې په دې اړه معلومات نه لري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند شفقت علي خان د خپل اونیز خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې له افغانستان سره له شخړو وروسته لا هم ډيپلوماټیکې اړیکې دوام لري، او د کمولو څه پلان یې نشته.

نوموړي په ټینګار سره له طالبانو غوښتنه کړې، چې د افغانستان خاوره د پاکستان پر ضد له کارولو را وګرځوي.

طالبانو د پاکستان دا ډول څرګندونې په مکرر ډول رد کړې دي.

نوموړي په قطر کې د طالبانو او پاکستان د پلاویو ترمنځ د خبرو اترو په تړاو وویل، چې په دې اړه معلومات نه لري.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت یوځل بیا د خپل وزارت د رسمي اعلامیې دا ټکي تکرار کړل، چې « پاکستان د یوې داسې ورځې په هیله دی، چې افغانستان ازاد شي او د یوه ریښتني استازي له خوا اداره شي».

طالبانو له دې وړاندې د پاکستان د اعلامیې په غبرګون کې په پاکستان کې د تحریک لبیک ډلې پر غړو د پاکستان د امنیتي ځواکونو برید غندلی و او ددغه هېواد له پوځ او حکومت نه یې غوښتي وو، چې د خپلو خلکو پر ضد له زور زیاتي لاس واخلي او ستونزه د خبرو له لارې اواره کړي.

هغه زیاته کړې،‌ ورېښمو پله کې دغه جوړ شوی پنډغالی په یو وخت د زرګونه کډوالو د ځای کېدو ظرفیت لري او په‌کې د ستنېدونکو لپاره ټولې اسانتیاوې برابرې شوې دي. د نوموړي په وینا؛ له دې سره به د ستنېدونکو ستونزې اوارې شي. د طالبانو دغه والي له ایران نه غوښتي، چې د افغان کډوالو لپاره دې د اسلامي اصولو پر بنسټ وړ شرایط برابر کړي.

دغه پنډغالی داسې مهال جوړېږي، چې د هرات اسلام‌کلا او د نیمروز ورېښمو پله له لارې هره ورځ سلګونه کسان هېواد ته په جبري توګه ستنېږي. همدا راز په تېرو څلورو میاشتو کې یاد هېواد له یو مېلیون څخه ډېر افغانان په جبري توګه اېستلي دي. دغه ستنېدونکو شکایتونه کړي وو، چې د ایران تر څنګ په افغانستان کې هم ورته د پنډغالو لازمې اسانتیاوې نه وې برابرې شوې او له ګڼو ستونزو سره مخ کېدل.

د بشري حقونو نړۍوالو سازمانونو په ګډون د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو عالي کمېشنرۍ اندېښنه ښوولې، چې په افغانستان کې راستنېدونکي له جدي ناورین سره مخ دي. بې روزګاري، ناسم اقتصادي وضعیت، د سرپناوو او مرستو نشتوالی هغه مسالې دي، چې کډوال یې له جدي ننګوونو سره مخ کړي دي.

طالبانو د یو شمېر هېوادونو تر څنګ نړۍوالو مرستندویه ادارو ته هم لاسونه اوږده کړي او ترې یې غوښتي، چې د دغه کډوالو لپاره ورسره لازمې همکارۍ وکړي؛ خو په کور دننه یې شته مرستې هم سمې نه دي مدیریت کړې.