شلو اروپايي هېوادونو د هغو افغانانو د شړلو غوښتنه کړې چې د اوسېدو قانوني اسناد نه لري

د کندهار د سپین‌بولدک ولسوالۍ د سوداګرۍ او پانګونې خونې مرستیال سیدالله تورجان د شنبې په ورځ ویلي، چې د چمن د سوداګرۍ خونې له سوداګرو سره یې ناسته کړې ده.

سرچینه زياتوي، چې د چمن د سوداګرۍ خونې لس کسیزه پلاوي د امن او د دروازې د ژر خلاصېدو پيغام مسوولینو ته راوړی دی.

د کندهار سوداګر وايي، چې د بولدک - چمن لارې د بندېدو له کبله دواړو غاړو ته زرګونه د ټرانزيټ موټرونه بند پاتې دي.

دغه دروازه د پاکستان او طالبانو ترمنځ د جګړې له رامنځته کېدو وروسته د هر ډول تګ راتګ پر مخ بنده شوه.

له دې سره، د پاکستان او طالبانو تر منځ د وروستیو نښتو له امله ټولې سوداګریزې لارې په بشپړه توګه تړل شوې دي او سوداګریزې چارې درېدلي دي. د پاکستاني چارواکو په وینا، د تورخم، خرلاچي، غلام خان او چمن په ګډون ټولې سوداګریزې لارې تړل شوي چې له دې سره یې سوداګرو ته میلیونونه ډالره تاوان اړولی دی.

څو ورځې وړاندې په تورخم او سپین بولدک ولسوالیو کې ځینو افغان سوداګرو افغانستان انټرنشنل ته ویلي و، چې د پاکستان حکومت د کراچۍ بندر ته ویلی چې تر امر ثاني پورې دې د افغان سوداګرو سوداګریز توکي نه باروي.

د یادولو ده، چې افغان سوداګرو د طالبانو او پاکستان له حکومتونو غوښتي چې سیاست له سوداګرۍ څخه جلا وساتي او د سوداګرۍ مخنیوی دې نه کوي.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په شپه ناوخته په یوې خبرپاڼه کې اعلان وکړ، چې د قطر دولت او ترکیې جمهوريت په منځګړېتوب د پاکستان او طالبانو ترمنځ د خبرو لومړی پړاو تر سره شو.

په خبرپاڼه کې لیکل شوي: «د دغو خبرو اترو پر مهال دواړو خواوو پر یوه سمدستي اوربند هوکړه وکړه او باید داسې میکانېزمونه رامنځته شي چې د دواړو هېوادونو تر منځ تلپاتې سولې او ثبات ته لاره هواره کړي.»

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د دواړو خواو د پرېکړو له مخې د اوربند د تضمین او تطبیق لپاره به تعقيبي ناستې هم تر سره کړي.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت هیله څرګنده کړې، چې دا مهم ګام به د دواړو ورونو هېوادونو تر منځ د سرحدي ترینګلتیاوو پای ته رسېدو او په سیمه کې د دوامدارې سولې د بنسټ اېښودو سبب شي.

علي احمد جلالي د شنبې په ورځ (د تلې ۲۶مه) د افغانستان انټرنشنل په «دیدګاه» خپرونه کې وویل، سره له دې چې په افغانستان کې داخلي او اقتصادي ستونزې ډېرې دي او نړۍ یې هم په رسمیت نه پېژني، خو بیا هم ځينې هېوادونه د خپلو ګټو لپاره له دوی سره تعامل او سوداګري لري او په وینا یې اوس د نړۍ لومړیتوبونه نور مسایل دي.

جلالي زیاته کړه: «دنیا [د طالبانو] بدیل نه ویني، طالبان د خپل حاکمیت له دوامه ډاډمن دي، خو ماتېدونکي دي، مګر ورسره جوخت شته بدیلونه یې هم داخلي او نړۍوال مقبولیت نه‌لري.»

د افغانستان د کورنیو چارو پخوانی وزیر علي احمد جلالي پر افغانستان د پاکستان یرغل یو ناورین بولي او وايي، پاکستان له ۵۰ کلونو راهیسې په افغانستان کې د بې ثباتۍ عمده لامل دی.

علي احمد جلالي دې پوښتنې په ځواب کې چې اوسنی وضعیت د افغانستان لپاره ګواښ دی که فرصت وویل، اوس افغان ولس پر طالبانو او پوځ یې اعتبار نه‌لري او په وینا یې: «تر هغې چې اوسنی وضعیت وي، یعنې د ښځو په ګډون ډېر خلک له خپلو حقونو او ونډو بې برخې وي او د نخبه‌ګانو په ګډون خلک له هېواده ووځي او له مډرنیته کېدو، ټکنالوژۍ او معارف سره مخالفت وي، نو په داسې وضعیت کې فرصت نه‌شي رامنځته کېدلی.»

جلالي زیاتوي، مقابل لوری داسې داعیه وړاندې کړې چې د هغو ترهګرو ځالې له‌منځه وړي چې پر پاکستان برید کوي او نړۍ هم دغه مساله تاییدوي، خو په افغانستان کې د طالبانو حکومت بیا منزوي دی او تر هغې چې په افغانستان کې یو بنسټیز تحول او یو قانونمند او مشروع نظام رامنځته نه‌شي، نو اوسنی وضعیت د افغانستان لپاره ګواښ ګڼل کېږي او تر ډېره په‌کې افغان ولس زیانمنېږي.

د نوموړي په باور، له برېتانیا پاکستان ته قوي ادارې، قوي استخبارات او قوي پوځ په میراث پاتې دی، خو قوي ملي احساس نه‌لري، مګر په افغانستان کې بیا قوي ادارې نشته، ولې ملي احساس قوی دی په دې شرط کې چې یو کس یې په سمه توګه مدیریت کړي.

دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې له لسو ورځو راهیسې د پاکستان او افغانستان تر منځ په وقفه يي ډول جګړه روانه ده او په‌کې دواړو لورو ته هم درنه مرګ ژوبله اوښتې، خو کره شمېر یې لا تر اوسه نه دی مشخص شوی.

دواړه لوري د دغې جګړې د درېدو لپاره د قطر په دوحه کې سره جرګه شوي، خو لا تر اوسه یې پایلې نه دي روښانه شوي.

نصير احمد اندېشه د شنبې په ورځ له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، چې د مشروع حکومت د نه درلودلو له امله د افغانستان مخکېني ټپونه ورځ تر بلې پراخېږي.

نوموړي له افغانانو غوښتي، چې لاس سره ورکړي او افغنستان د طالبانو له واک څخه خلاص کړي.

د اندېشه په خبره، د طالبانو تر واک لاندې افغانستان دا مهال د سیمې لپاره د ترهګرو ډلو په یوه ځاله بدله شوې او سیمه یې اندېښمنه کړې ده.

هغه زیاته کړې ده: «جهادي نظامي ډلې له پاکستان څخه راغلي، اوس یې د سیمې هویت تر لاس لاندې نیولی او د بن لادن ځایونه ځای ځای جوړ شوي چې د سیمې لپاره ګواښ دی.»

نوموړی وايي، طالبانو تر لس زره زیاتې مدرسې جوړې کړي او خپله بودیجه یې ورته ځانګړې کړې ده. د هغه په خبره، که دا هر څه ژر کنټرول نه شي، له ځان سره به یې خطر زیات کړي.

نوموړي یو ځل بیا ویلي، چې افغانان د طالبانو اوسنی جوړښت نه غواړي او د سخت دریځو او اصلي‌ طالبانو شمېر کم دی، نو خلک کولای شي په ګډه بدلون راولي.

یو شمېر طبي فارغانو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې طالبان د طبي شورا د ازموینې د اخیستلو توان نه لري او دا ازموینه ان د نارینه فارغانو لپاره هم له میاشتو راهیسې نه ده اخیستل شوې.

په تېرو څلورو کلونو کې طالبانو د ښځو پر زده کړه سخت بندیزونه لګولي او په همدې موده کې ښځو ته اجازه نه ده ورکړل شوې، چې د طبي شورا ازموینه ورکړي.

یوې ښځې چې نه یې غوښتل نوم یې واخیستل شي افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د طالبانو له راستنیدو سره، دوی د ازموینې ورکولو څخه منع شوي او طالبان ان د نارینه فارغینو لپاره هم د دې ازموینې د ترسره کولو توان نه لري.

د ایګزیټ یا د طبي شورا ازموینه هر کال دوه ځله ترسره کېږي، تر څو د طبي فارغانو علمي او مسلکي سطحه وارزول شي.

د طالبانو تر واک لاندې د ملي ازموینو ادارې د روان کال د زمري میاشتې په پای کې اعلان کړی و، چې دا ازموینه به د تلې میاشتې په وروستۍ اوونۍ کې واخیستل شي.

خو د طب فارغان وایي، که څه هم ټاکل شوې نېټه تېره شوې، خو تر اوسه دا ازموینه نه ده اخیستل شوې.

یوه سرچینه وایي: «د طالبانو د ادارې کارکوونکي بې‌کفایته دي او زموږ د ځوانانو له برخلیک سره لوبې کوي. پرته له ایګزیټ ازموینې موږ نشو کولای چې کار وکړو.»

ځینو فارغانو په ټولنیزو رسنیو کې د دې ازموینې نه‌ اخیستل غندلي او د ازموینې د شفافې نېټې د اعلان غوښتنه یې کړې.

یوه کس په ټولنیزو رسنیو کې لیکلي: «کم تر کمه دا خو ووایاست چې ایګزیټ ازموینه کله اخیستل کېږي، څو خلک مطمین شي. نه ځواب ورکوئ، نه د چا پوښتنې ته ځواب شته. مسوولین چېرته دي؟»