کرملین: روسیه چمتو ده چې له ایران سره په ټولو برخو کې اړیکې پراخې کړي

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د B-2 بم غورځوونکو الوتکو له خوا د ایران د اټومي تاسیساتو بمبارول په تاریخ کې «تر ټولو ښکلي پوځي عملیات» یاد کړل او ویې ویل چې د اټومي انرژۍ ویجاړول په دې معنا دي چې ایران نور د "منځني ختیځ ځوروونکی" نه دی.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ،د تلې ۲۷مه، له فاکس نیوز سره په یوه مرکه کې د منځني ختیځ په اړه د هغه د ادارې د پالیسیو په اړه وویل چې له ایران سره د مقابلې پیل د سپاه پاسداران انقلاب د قدس ځواک د پخواني قوماندان قاسم سلیماني وژل وو.

خو د ایران مذهبي مشر ابت الله خامنه يي د نوموړي په ځواب کې ویلي، چې « د امریکا ولسمشر په ویاړ وايي چې د ایران اټومي صنعت یې بمبار او له منځه وړی. ښه ده، په همدې خیال اوسه».

د رویټرز د راپور له مخې، دواړو خواوو د سولې د لارې تعقیب او د دوو دولتونو د حل لارې د ترلاسه کولو لپاره د عملي ګامونو پر ارزښت ټینګار وکړ.

ویل کېږي، چې دا اړیکه د پاریس-ریاض د ګډ نوښت په دوام کې کېږي ترڅو د خپلواک فلسطیني دولت د جوړولو پر بنسټ سیاسي نقشه پرمخ بوځي؛ هغه نوښت چې د ملګرو ملتونو په وروستیو غونډو کې د فرانسې او سعودي عربستان د ګډ کوربه توب له خوا تعقیب شو.

په غزه کې دوامداره اوربند، د یرغمل شویو کسانو خوشې کول، د فلسطیني ادارې اصلاحات او د غزې بیارغونه د دې ګډ نوښت له اصلي عناصرو څخه دي.

د فرانسې د بهرنیو چارو وزارت یو ځل بیا ټینګار کړی، چې باید ټول اړخونه د دوو دولتونو د حل پر وړاندې ژمن پاتې شي او له داسې اقداماتو ډډه وشي، چې دا حل‌لاره کمزورې کوي.

فرانسې په دې وروستیو اوونیو کې د دوو دولتونو د چوکاټ لپاره د نړۍوال ملاتړ په راټولولو کې فعال رول لوبولی او د سعودي عربستان سره یوځای یې په لوړه کچه د دې پروسې د دوام لپاره پلانونه اعلان کړي دي.

په همدې لړ کې پاریس د نیویارک د غونډو په جریان کې د «دوو دولتونو د حل امکان ساتلو» او د عملي اقداماتو په لور د حرکت کولو اړتیا باندې هم ټینګار وکړ.

د دوی په خبره، دا لاره د وارداتي تېلو د معیار د بدلون له امله تړل شوې وه او یو شمېر ایراني ټانکرونه له څو میاشتو راهیسې په افغانستان کې بند پاتې وو.

چارواکو بیا دا نه ده واضح کړې چې دا دروازه څو ورځې تړلې وه.

د دوی په خبره، د طالبانو له چارواکو سره له خبرو اترو وروسته ستونزه حل شوې او د ایراني ټانکرونو د تېلو تشول او هېواد ته د هغوی د بېرته ستنولو پروسه پیل شوې ده.

د میلک بندر د ایران د سون توکو او نورو مالونو د صادراتو له اصلي لارو څخه شمېرل کېږي.

د دې بندر بندېدل د دواړو هېوادونو پر سوداګرۍ مستقیم اغېز لري.

ایراني چارواکو همداراز ویلي، چې د یکشنبې له سهاره د سمنټو، خوراکي توکو او صنعتي توکو صادرات افغانستان ته بېرته پيل شوي دي.

د یادونې وړ ده، چې د افغانستان د سون توکو لویه برخه له ایران څخه واردېږي او طالبانو په وروستیو میاشتو کې لسګونه ټانکره «بې‌کیفیته» ایراني تېل بېرته وګرځول.

د طالبانو دفاع وزیر یعقوب مجاهد د یکشنبې په ورځ له الجزیرې ټلوېزیون سره په مرکه کې له پاکستان سره د جګړې ختمېدو او شوي تړون ته په اشارې ویلي: «په دې تړون کې د افغانستان حقونه تضمین شوي دي. موږ باور لرو چې دا د سولې په لور یو مهم ګام دی.»

هغه ټينګار کړی، چې د تړون له مخې به دواړه هېوادونه خپلې شخړې د خبرو له لارې حل او اوربند به عملي کوي.

مجاهد د تړون د مادو په اړه زیاتوي: «په تړون کې راغلي چې دواړه هېوادونه به خپلې شخړې د خبرو او تفاهم له لارې حلوي، یو بشپړ اوربند به نافذ وي او دواړه لوري به یو د بل د خاورې حاکمیت ته درناوی کوي. دواړه هېوادونه به د یو بل پر وړاندې دوښمنانه کړنې نه تر سره کوي او نه به بریدونه کوي.»

ملا یعقوب مجاهد وايي، چې د ترکیې په راتلونکې غونډه کې به د تړون د پلي کېدو لارې او عملي مېکانیزمونه وڅېړې.

د طالبانو دفاع وزیر وايي، که پاکستان د تړون ژمنې ماتې کړې ستونزې به بیا را ولاړې شي. د هغه په خبره، دوی د تړون د پلي کولو لپاره خپل ټول اړین اقدامات تر سره کوي.

مجاهد همداراز زیاتوي، پاکستاني پوځيانو پر افغانستان لومړی برید وکړ او دوی دفاعي ځواب ورکړی

هغه پر افغانستان د برید په اړه ویلي: «موږ یوازې پاکستان نه یادوو، که هر بل هېواد هم پر افغانستان برید وکړي، موږ د دفاع حق لرو او له خپل هېواد څخه به په زړورتیا دفاع وکړو. موږ پخوانۍ تاریخي تجربې لرو او چمتو یو.»

دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې شاوخوا لس ورځې د پاکستان او افغانستان ترمنځ په وقفه يي ډول جګړه وشوه او په‌کې دواړو لورو ته هم درنه مرګ ژوبله واوښته، خو کره شمېر یې لا تر اوسه نه دی مشخص شوی.

دواړه لوري د دغې جګړې د درېدو لپاره د قطر په دوحه کې سره جرګه شول او په پایله په سمدستي اوربند پرېکړه وشوه.

ویل کېږي، چې د ستونزې د بشپړ هوارۍ لپاره به بیا هم د افغان او پاکستاني پلاویو ترمنځ خبرې اترې وشي، خو دغه خبرې به دا ځل د ترکیې په استانبول کې وشي.

د پاکستان او طالبانو ترمنځ تر هغه وروسته اړیکې ډېرې ترینګلې شوې، چې په دې وروستیو کې طالبانو له هند سره اړیکې زیاتې کړي او نوي ډيلي ته د طالبانو د بهرنیو چارو د وزیر سفر پاکستانی لوری خواشنی او اندېښمن کړی دی.

ډېری شنونکي وايي، د هند او طالبانو د اړیکو د جوړېدو له امله پاکستان غوسه شوی او هڅه کوي پر طالبانو خپل فشار زیات کړي.

په دوحه کې د پاکستان او افغانستان ترمنځ د خبرو او سمدستي اوربند په اړه قطر یوه اعلامیه خپره کړې، چې په کې یې د ډیورنډ کرښه «سرحد» یاد کړې ده.

په ټولنیزو رسنیو کې ګڼو افغانانو او سیاستوالو دغه اعلامیه وغندله او قطر د طالبانو په غوښتنه اعلامیه اصلاح کړه او بله اعلامیه یې خپره کړه، چې د «سرحد» کلمه ترې لرې شوې وه.

قطر په خپلې لومړۍ اعلامیه کې لیکلي و: «د قطر د بهرنیو چارو وزارت هیله څرګنده کړې وه، چې دا مهم ګام به د دواړو وروڼو هېوادونو ترمنځ د (سرحدي) ترینګلتیاوو په پای ته رسولو کې مرسته وکړي.»

تر دویمې اعلامیې وروسته د ټولنیزو رسنیو کاروونکو دا د ګډ غږ پایله ګڼلې او یو له بله یې غوښتي، چې په ورته ملي موضوعګانو کې باید د افغانانو غږ همداسي‌ ګډ وي.