صالح: پر ټي‌ټي‌پي د پاکستان بریدونه ناکام او طالبان د ای‌ایس‌ای غوښتنو ته تسلیم شول

ریچارډ بېنېټ دا څرګندونې تېره اونۍ په بادغیس کې د طالبانو له خوا په عام محضر کې د یوه کس اعدام کېدو ته په غبرګون کې کړې دي.

نوموړي ویلي، چې په عام محضر کې د طالبانو له خوا اعدامونه نه یوازې د محکوم کس انساني حیثیت له منځه وړي، بلکې د ټولنې نورو وګړو ته هم د اعدام د صحني په لېدلو سره زیان اوړي.

بېنیټ ویلي:«د طالبانو له خوا عامه اعدامونه او نورې ظالمانه سزاګانې یوازې یو وېروونکی تشدد نه دی، بلکې دا قصدي عمل دی او د خلکو د کنټرول او وېرې د خپرولو لپاره کارول کېږي، دا عمل باید وغندل شي».

نوموړي پر طالبانو غږ کړی، چې ژر تر ژره دې ټول اعدامونه ودرول شي او د مرګ سزا دې په بشپړ ډول لغوه شي.

د راپورونو له مخې، د طالبانو له واکمنېدو وروسته د یادې ډلې له خوا د افغانستان په بېلا بېلو ولایتونو کې ۱۱ کسان په عام محضر کې اعدام شوي دي.

د پاکستان د کورنیو چارو وزارت په یوه تازه لارښوونه کې ویلي، چې د حساسو ماضي لرونکو افغان وګړو له نیولو دې ډډه وشي.

سرچینې زیاتوي، په دې لارښوونه کې د بشري حقونو فعالانو، پخوانيو دولتي کارکوونکو، سیاسي مشرانو، هنرمندانو، مذهبي اقلیتونو اړوند وګړو او د هغوی د کورنیو د غړو نه نیول شامل دي.

د سرچینو په وینا، وزارت ټولو اړوندو ادارو ته ویلي چې یادو کسانو ته دې د قانوني ملاتړ او خوندیتوب ډاډ ورکړل شي، او هېڅ اداره دې د هغوی د نیولو هڅه نه کوي.

د معلوماتو له مخې، د پاکستان د کورنیو چارو وزارت د دې موضوع د څار لپاره یوه ځانګړې شمېره هم اعلان کړې، او که هر حساس افغان وګړی ونیول شي، کولای شي د دې شمېرې له لارې اړیکه ونیسي.

سرچینې زیاتوي، د وزارت دغه لارښوونه ټولو ایالتونو ته استول شوې ده.

په دغه لارښود کې ویل شوي، چې د هرې ولسوالۍ مرستیال کمېشنر ته دې دا حکم ورسېږي، څو د حساسو افغان اوسېدونکو د خوندیتوب په اړه واضحه تګلاره عملي کړي.

دا اقدام په داسې حال کې شوی چې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیونو او ایستلو لړۍ لا هم دوام لري، خو د بشري حقونو سازمانونه پر اسلام‌اباد غږ کوي چې له هغو افغانانو سره ځانګړی چلند وکړي، چې ژوند او ازادي یې په افغانستان کې له جدي ګواښ سره مخ دي.

د یادې ادارې له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د کندز له زندان نه د خوشې شویو ۶۳ بندیانو د حبس پاتې موده وبښل شوه او د ۹۲ تنو نورو بندیانو د بند موده کې تخفیف راغلی دی.

همدارنګه په ننګرهار کې د طالبانو تر واک لاندې د زندانونو چارو سمون رییس سهیل سعید ویلي، چې د چارشنبې په ورځ د هبت الله د ځانګړي فرمان له مخې، د ننګرهار په مرکزي زندان کې ۶۶۹ بندیانو ته عفوه او تخفیف ورکړل شوی دی.

نوموړي ویلي، چې د یاد فرمان له مخې، د ننګرهار له زندان نه ۲۱۹ بندیان خوشې شول او ۴۵۰ تنو نورو ته د بند مودي تخفیف ورکړل شوی دی.

د معلوماتو له مخې، د ننګرهار په زندان کې دمګړی شاوخوا ۲۰۰۰ بندیان دي.

د طالبانو تر واک لاندې د زندانونو چارو سمون ادارې ویلي، هغه بندیان د هبت الله په ځانګړي فرمان کې شاملوي، چې د یادې ادارې له خوا په زندانونو کې د دیني او عصري علومو، کسب، زده کړو، اصلاحي او نورو ښوونیزو او روزنیزو علمي او عملي برنامو کې یې برخه اخیستې وي او په سلوک کې یې اصلاح راغلې وي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزارت د جنوبي اسیا هېوادونو پر ارزښت او په دغو هېوادونو کې د برلین د حضور په اړه یوه مقاله خپره کړې ده.

ددې مقالې یوه برخه پر افغانستان تمرکز لري. یاد وزارت ویلي، چې کله طالبانو د ۲۰۲۱ کال د دوبي په میاشتو کې په افغانستان کې په عملي ډول واک ترلاسه کړ، د جرمني د فدرالي حکومت د ښکېلتیا شرایط په بنسټیز ډول بدل شول.

د یاد وزارت په وینا، د ناټو ماموریت په چوکاټ کې له افغانستان نه د نړیوالو ځواکونو تر وتلو پورې جرمني د دوهم لوی ځواک استوونکی هېواد و.

مقاله وایي، « اوس مهال په افغانستان کې د جرمني او د هغه د نړیوالو شریکانو د هڅو محور د بشري حقونو، په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو او همدارنګه د د بیان د زادۍ ملاتړ دی».

یاد وزارت ویلي، د دې ترڅنګ، د هغو کسانو د وتلو لپاره اسانتیا رامنځته کول هم ددوی یو مهم لومړیتوب دی، چې د جرمني اتباع، پخواني محلي کارکوونکي او هغه کسان پکې شامل دي چې د جرمني له خوا د منلو ژمنه ورکړل شوې ده.

د وزارت په وینا، سربېره پر دې، د افغان ولس لپاره د بشري مرستو برابرول د جرمني د هڅو یوه مهمه برخه ده او له همدې امله جرمنی لا هم په افغانستان کې فعال پاتې دی او د بشري مرستو له پلوه د تر ټولو لویو دوه اړخیزو مرستندویو هېوادونو کې راځي.

ملالې یوسفزۍ له شپیګل جرمنۍ ورځپاڼې سره په مرکه کې له۲۰۲۱ کال راهیسې د ښځو پر وړاندې د طالبانو سیستماتیکو تېریو ته اشاره کړې او وايي، « له طالبانو سره د اړیکو عادي کول تېروتنه ده».

نوموړې ویلي، چې هېڅ حکومت باید دا کار ونه کړي.

یوسفزۍ وايي، چې « څنګه کېدای شي د افغانستان د ښځو د حقونو په برخه کې کومه معامله وشي؟ له طالبانو سره د اړیکو عادي کول د ښځو د ظلم عادي کولو معنا لري».

د یوسفزۍ په وینا، « دا یوه تېروتنه ده، خیانت دی، دا دوه‌مخیتوب دی».

طالبان له ۲۰۲۱ کال راهیسې په افغانستان کې ښځې په سیستماتیکه توګه ځوروي او بندیزونه پرې لګوي.

سره له دې، د جرمني د کورنیو چارو وزیر د سپتمبر په پای کې اعلان وکړ چې غواړي له طالبانو سره د افغانانو د اخراج په اړه خبرې وکړي. نوموړي خپل دوه استازي د اکتوبر په لومړیو کې کابل ته ولیږل او طالبانو اعلان وکړ، چې له جرمني پلاوي سره یې خبرې اترې مثبتې وې.

ملالې یوسفزۍ د افغان ښځو د وضعیت په تړاو وویل، « ښځې ډېری له خپلو کورونو نه شي وتلای. دوی پارکونو ته نه شي تلای. له نارینه دوستانو سره نه شي لیدلای. حتا که د کورنۍ نارینه غړی ورسره نه وي، د ډاکټر لیدو اجازه نه لري».

هغې له جرمني غوښتنه کړې چې له طالبانو سره پر خپل چلند بیاکتنه وکړي او خپله تګلاره تغییر کړي.