د طالبانو د مالیې وزارت ویلي، چې په تېرو دوو اونیو کې یې د کندهار، نیمروز او هلمند ولایتونو په بېلابېلو سیمو کې ۳۷،۵۲۶ ټنه قاچاقي توکي نیولي دي. دغه وزارت زیاتوي، قاچاق کوونکو غوښتل یاد توکي له ګمرکي محصول پرته په قاچاقي ډول افغانستان ته داخل کړي.
د طالبانو د مالیې وزارت ویلي، چې په نیول شویو توکو کې انساني او حیواني درمل، چاکلېټ، ګوړه، د دېګ مساله، پاکټي کوچ، خرما، رخت باب، تمباکو، د چلم مېوه او نور توکي شامل وو.
د طالبانو د مالیې وزارت زیاته کړې، چې د یادو قاچاقي توکو په تور یې یو شمېر ګسان هم نیولي او عدليي ارګانونو ته یې ورپیژندلي دي.
همدا راز سرچینو افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د پاکستان او ایران څخه درمل او نور توکي د طالبانو له خوا د لوړو مالیو له امله پر قاچاقي لارو افغانستان ته داخلیږي.
د طالبانو د عدلیې وزارت ویلي، د لوګر ولایت په مرکز کې د "دشت ابچکان" په نوم ۵۴۷۰ جریبه ځمکه د محکمې له پرېکړې وروسته د دولت ملکیت ګرځول شوې ده.
د عدلیې وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، د غصب شویو ځمکو د قضیو د څېړلو ځانګړې محکمې د لوګر ولایت په مرکز «دشت ابچکان» سیمه وڅېړله او پرېکړه یې وکړه چې شاوخوا ۵۴۷۰ جریبه ځمکه د دولت ملکیت دی.
د خبرپاڼې له مخې، دا سیمه د پل علم ښار په سوېل کې د پادخواب شانه کلي ته نږدې او د کابل ــ پکتیا پر عمومي سړک ده.
د ځمکو د غصب د مخنیوي کمېسیون له پخوا دا دوسیه څېړلې وه او د قانون له مخې یې محکمې ته سپارلې وه.
د عدلیې وزارت زیاتوي، د دولت د ملکیتونو د تثبیت او د غصب شویو ځمکو د بېرته ترلاسه کولو لړۍ د ټول هېواد په کچه روانه ده او اړوند کمېسیونونه او محکمې به د قانون له مخې پرېکړې کوي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د کړکېچ پر مهال اسلاماباد د افغانستان ټرانزیټي سوداګري هم بنده کړې وه؛ خو نن یې تر لس ورځني ځنډ وروسته بېرته پیل کړه. د پاکستاني رسنیو د راپورونو له مخې؛ د ټرانزیټي بار وړونکو موټرو د ترخیص بهیر پیل شوی دی.
د پاکستان ګمرک د ټرانزیټي سوداګرۍ ادارې د معلوماتو له مخې؛ په یاده موده کې د بار وړونکو موټرو ګڼه ګوڼه خورا ډېره شوې او په درېیو بېلابېلو پړاونو کې به اوس دغه ټرانزیټ ته اجازه ورکول کېږي. ویل شوي، د ګنې ګوڼې تر ختمېدو وروسته به د ګمرکونو چارې هم له بېړني حالت څخه عادي حالت ته راوګرځي.
لومړي پړاو کې هغه موټرو ته اجازه ورکول کېږي، چې بندرونو ته نږدې وي او د دغو موټرونو وزن به هم بیا کتل کېږي. اېکسپرېس ټرېبیون ورځپاڼې په خپل راپور کې زیاته کړې، چې د دغو ټرانزیټي توکو بشپړه کتنه هم ترسره کېږي. د دغو موټرو لومړی پړاو له چمن څخه پیلېږي.
د ټرانزیتي سوداګرۍ بیا پیل د هغو سوداګرو، چلوونکو او بار وړونکو شرکتونو لپاره ښه زېری دی، چې د ډیورنډ کرښې د تړل کېدو په موده کې له درنو مالي زیانونو سره مخ شوي وو. پاکستاني چارواکو ویلي، چې په دې نوي پړاو کې امنیتي او کنټرولي تدابیر یې سخت کړي؛ څو د قاچاق او ناقانونه سوداګرۍ مخه ونیسي.
هممهاله ویل کېږي، چې د چمن دروازه هم د بار وړونکو موټرو پر مخ خلاصه شوې؛ خو د تورخم دروازه لا هم د هر ډول تګ راتګ پر مخ تړل شوې ده. پر ډیورنډ کرښه ټولې دروازې د طالبانو او پاکستاني عسکرو ترمنځ د نښتو له کبله ۱۲ورځې وړاندې تړل شوې دي؛ خو تازه یوازې د چمن دروازې د بېرته پرانېستل کېدو خبر ورکړل شوی دی.
د اکټوبر په ۱۱مه نېټه د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ د نښتو له کبله پر ډیورنډ کرښه ټولې لارې بندې شوې او نن ۱۲مه ورځ ده، چې د مساپرو په ګډون پرې د هر ډول بار وړونکو موټرو تګ راتګ بند دی. دغه بندښت د دواړه غاړو سوداګرو ته درانه مالي زیانونه اړولي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل – پښتو ته ویلي، چې لاهم په تورخم کې دواړه غاړو ته د لارې د خلاصون لپاره هلې ځلې نه لیدل کېږي. درې ورځې وړاندې طالبانو او پاکستان په تورخم کې خپل ګمرکي مامورین د چارو ترسراوي لپاره ور غوښتي وو او اټکل کېده، چې ښايي دغه لاره ژر د بار وړونکو موټرو پرمخ خلاصه شي؛ خو لا تراوسه همداسې بنده پاتې ده.
په ننګرهار کې یو سوداګر د نوم نه ښودلو په شرط ویلي، چې د دغې لارې د بندښت له کبله له سختو ستونزو سره مخ دي او درانه مالي زیانونه یې لیدلي دي. دی وایي، د تازه مېوو او سبزیجاتو بار لارۍ یې تورخم کې څو ورځې دمخه نوبت ته ولاړې وې، څو پاکستان ته یې ولېږدوي؛ خو جګړې یې مخه ونیوله.
د هغه په خبره: «جنګ چې شروع شو، موږ خپلې لارۍ بېرته راواپس کړې. دوه شپې مو انتظار وکړو؛ خو پته یې ونه لګېده او بیا مې جلالاباد کې په ارزانه بیه خرڅې کړې او سخت تاوان مې پهکې وکړو».
هممهاله د کندهار په سپین بولدک کې هم سوداګر له ورته ستونزو سره مخ دي او هلته هم د چمن دروازه تړلې ده؛ خو یوازې کله کله له پاکستان نه اېستل کېدونکو کډوالو ته پرې افغانستان ته د اوښتو اجازه ورکول کېږي. هلته هم د کرښې دواړه غاړو کې زرګونه بار وړونکي موټرونه په کتارونو کې ولاړ دي او له نامعلوم برخلیک سره مخ دي.
په تورخم کې د بار وړونکو موټرو تر څنګ له پاکستان نه اېستل کېدونکي افغانان هم له خپلو مېرمنو او ماشومانو سره انتظار کوي. یو شمېر کډوالو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، چې له تېرو ۱۲ورځو راهیسې له بېلابېلا ایالتونو پولیسو نیولي او تورخم ته لېږدول شوي؛ خو اوس یې د اوښتو بهیر له سخت ځنډ سره مخ دی.
دغه کډوال شکایتونه کوي، چې که دغه لړۍ همداسې دوام وکړي؛ نو د دوی اقتصادي ستونزې به ډېرې شي او ان د خوړو له نشتوالي سره به هم مخ شي. له دې سره، سره په پاکستان او افغانستان کې د توکو بیې هم لوړې شوې دي. په پاکستان کې د سبزیجاتو او تازه مېوو بیو څخه خلک پوزې ته راغلي.
د معلوماتو له مخې؛ نن ورځ په پښتونخوا او اسلاماباد کې د یو کیلو رومیانو بیه ۷سوه کلدارو ته پورته شوې، په داسې حال کې چې ۱۳ورځې وړاندې تر جګړې دمخه دغه بیه یوازې ۱۵۰ کلدارې وه. هممهاله د انګورو او انارو بیې هم لوړې شوې او لامل یې دا دی، چې له افغانستان نه د سبزیجاتو او تازه مېوو د ورتګ لړۍ د دروازو په تړل کېدو سره بنده شوې ده.
په وار، وار افغان او پاکستاني سوداګرو نیوکې کړې، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سیاسي کړکېچونو له کبله سوداګري هم قرباني کېږي او حکومتونه باید دغه ډول چلند ونهکړي. تر دې دمخه هم د سیاسي کړکېچونو او د ډیورنډ پر کرښه د لارو بندیز له کبله د دواړو غاړو سوداګرۍ ته درانه مالي زیانونه اوښتي.
د افغانستان او پاکستان ورځنۍ سوداګري لسګونه مېلیونه او کلنۍ سوداګري مېلیاردونه ډالرو ته رسېږي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د ترکمنستان له مرستیال ولسمشر بایمرداد انامامدف سره د ترکمنستان د تېلو او ګازو د نړۍوال نندارتون په څنډه کې کتلي دي. په یاده لیدنه کې دواړه خواوو پر سیمهییزې اقتصادي همکارۍ، د انرژۍ سکټور پراختیا او د ټاپي پروژې پر اهمیت خبرې کړې.
د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، دواړه لوریو د ټاپي پروژې د دویم پړاو پرانیستل د سیمهییزې اقتصادي ودې، د صنعت د پرمختګ او د سوداګرۍ د پراختیا په لور مهم ګام وباله.
خبرپاڼه زیاتوي، چې نورالدین عزیزي او بایمرداد انامامدف د ټاپي پروژې پر بشپړ پلي کېدو ټینګار کړی. ښاغلي عزیزي ویلي، چې د ټاپي پروژې بشپړېدل به نه یوازې په افغانستان کې کاري فرصتونه او اقتصادي تحرک رامنځته کړي؛ بلکې د دغه هېواد د سیمهییز ترانزیټي دهلېز رول به لا پیاوړی کړي.
د طالبانو د سوداګرۍ وزارت همداراز د افغانستان او ترکمنستان د اړیکو پر لا پراختیا ټینګار کړی او ویلي یې دي، چې د اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د لا ودې لپاره باید په ګډه د شته خنډونو د لهمنځه وړلو لپاره هلې ځلې وشي.
د طالبانو د بهرنیو چارو مرستیال وزیر محمد نعیم د افغانستان لپاره د چین له ځانګړي استازي یوشیاو یونګ سره په کتنه کې ویلي، دوی له ټولو هېوادونو سره ښې اړیکې غواړي؛ خو پاکستان د دوی حوصله ازمايي.
نوموړي ویلي:« له بده مرغه پاکستان له تېرو څلورو کلونو راهیسې زموږ حوصله ازمايي؛ تر دې چې موږ ځوابي عکس العمل ته اړ اېستل شو، زموږ ثابت دریځ دا دی چې ستونزې په خبرو او تفاهم حل کړو.»
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت له لوري په خپرې شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې ښاغلي نعیم او د چین د ځانګړي استازي ترمنځ د پاکستان سربېره په سیمهییزو همکاریو او د افغانستان او چین د دوه اړخیزو اړیکو په اړه هم خبرې اترې شوې دي.
په خبرپاڼه کې یو ځل بیا پر دې ټنیګار شوی، چې طالبان د پاکستان په ګډون له ټولو هېوادنو سره په متقابل درناوي ولاړې او ټینګې اړیکې غواړي او هیڅکله به چاته د دې اجازه ورنهکړي چې د افغانستان خاوره د نورو پرضد وکاروي.
د خبرپانې د معلوماتو له مخې؛ د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یوشیاو یونګ ویلي، چې چین به د افغانستان او پاکستان ترمنځ د شخړو د حل لپاره رغنده رول ولوبوي او د قطر او ترکیې د منځګړیتوب هڅې د سیمهییز ثبات پر لور مثبت ګام دی.
د چین ځانګړي استازي دغه راز زیاته کړې، چې چین د افغانستان ملي حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی لري. خبرپاڼه زیاتوي، چې په ناسته کې د کابل او بیجېنګ ترمنځ د اړیکو پر پیاوړتیا او پراختیا هم ټنیګار شوی دی.
واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته د تېرو څلورو کلونو په لړ کې په لومړي ځل طالبان او پاکستاني ځواکونه په دې وروستیو کې په سپین بولدک او د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې په مخامخ جګړه کې ښکېل شول چې له کبله یې ګڼو ولسي وګړو ته درنه مرګ ژوبله واوښته.
د دواړو خواوو ترمنځ نښتې د قطر او ځینو نورو هېوادونو په منځګړیتوب ودرول شوې او د نامعلومې مودې لپاره پر اوربند هوکړه وشوه. تازه په کابل کې د برېټانیا ځانګړي استازي هم ټینګار کړی، چې طالبان او اسلاماباد باید دواړه د اوربند د دوام لپاره هلې ځلې وکړي.