د ایران، طالبانو او ترکیې ترمنځ د رېل پټلۍ درې اړخیزه هوکړه لاسلیک شوه

نوموړي رسنیو سره یه خبرو کې ویلي، چې هر بهرنی کارګر باید د کار لپاره د کار کارت ترلاسه کړي او که داسې نه کوي؛ نو کار کول یې ناقانونه ګڼل کېږي او له جدي چلند سره به مخ شي. هغه زیاته کړې، په ایران کې د هغو کسانو د نیولو عملیات هم روان دي چې د اوسېدو قانوني اسناد نه‌لري.

د کار په اړه د ایران د تازه اعلان له مخې؛ لومړی باید هغه ایرانیان چې کارګرو ته اړتیا لري خپله غوښتنه د کار له وزارت سره ثبت کړي او که ایراني کارګر نه پیدا کېږي، بیا هغو بهرنیو کارګرو ته چې د کار کارتونه یې اخیستي د کار موکه ورکړل شي.

ایراني چارواکو دارنګه ویلي، چې په ایران کې یې د افغان کډوالو د قانوني کېدو لپاره بېلابېل پروګرامونه پلي کړي دي. ایران په داسې حال کې د بهرنیو کارګرو لپاره نوې تګلاره اعلانوي، چې ډېری افغانان هڅه کوي په افغانستان کې د مخ پر زیاتېدونکي فقر او بې‌روزګارۍ له کبله دغه هېواد ته د کار په موخه ولاړ شي.

وړاندې په ایران کې ځینو کارګرو افغانانو له بېلابېلو رسنیو سره په خبرو کې په ایران کې له دوی سره د نامناسب چلند په اړه شکایتونه کړي دي. دوی ویلي وو، چې ځینې ایراني مالکان یې تنخوا پر وخت نه ورکوي او که دوی ترې د پېسو غوښتنه کوي؛ نو د ایراني مالکانو له لوري په دې ګواښل کېږي، چې ګواکې پولیسو ته به یې په لاس ورکړي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې غړي خان جان الکوزي رویټرز خبري اژانس ته ويلي، چې د لارو تړل کېدو له کبله دواړه هېوادونو ته هره ورځ شاوخوا یو مېلیون ډالر تاوان رسېږي او نږدې ۵۰۰۰ کانټینرونه د دواړو غاړو په بندرونو کې بند پاتې دي.

د الکوزي په خبره؛ د تازه مېوو، سبزیو، درملو، غنمو، وريجو، بورې، غوښې او لبنیاتو صادرات او واردات په بشپړ ډول درېدلي او هره ورځ لسګونه کانټینره سبزي خوسا کېږي.

وړاندې ځینو پاکستاني رسنیو هم خبر ورکړی و، چې د پاکستان په ځینو ښارونو د یوه کیلو رومیانو بیه د چرګانو له یوې کیلو غوښې لوړه شوې ده. دا مهال د پاکستان په بازارونو کې یو کیلو رومیان ان په ۷۰۰ پاکستانۍ کالدارو پورې پلورل کېږي، چې دا د تېر پرتله ۵ برابره زیاتوالی ښیي.

که څه هم په تېرو شاوخوا دوه اونیو کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې په لنډمهالي ډول د ځینو لارو د خلاصېدو په اړه راپورونه ورکړل شوي؛ خو طالبانو ویلي چې لاره د هغو افغان کډوالو د ستنولو لپاره پرانیستل شوې وه، چې له کرښې هاخوا بند پاتې دي.

ملګري ملتونه په نړۍ کې تر ټولو با اعتباره بې‌پرې سازمان دی، چې د افغانستان په ګډون ۱۹۳ هېوادونه یې غړیتوب لري.

د ملګرو ملتونو عمومي منشي انتونیو ګوترېش ویلي، چې دغه سازمان به نن د جګړو د مخنیوي، د ماشومانو د زده‌کړې، د ناروغیو د درملنې او د حیاتي مرستو لپاره د هڅو ۸۰مه کلیزه ونمانځي.

د ۱۹۴۵کال (د اپرېل میاشتې ۲۵مه) نېټه وه، چې د امریکا په سنفرانسسکو ښار کې د ملګرو ملتونو لومړنۍ غونډه جوړه شوه چې د کابو ۵۰ هېوادونو غړو په‌کې ګډون کړی و او د هر هېواد استازي تر جګړې وروسته د خپل ملت پر وضعیت غږېده؛ خو ملګري ملتونه رسماً د همدې کال (د اکتوبر په ۲۴ مه) د یوه سازمان په توګه رامنځته شو. خو پر ملګرو ملتونو وخت ناوخت داسې نیوکې هم کېږي، چې خپل مسوولیتونه په سمه توګه نه‌شي ادا کولی.

تازه د امریکا ولسمشر ډونالډ د ملګرو د عمومي اسمبلۍ په وروستۍ غونډه کې پر ملګرو ملتونو مخامخ نیوکې وکړې، چې ګواکې په نړۍ کې د ستونزو د حل پرځای یې ستونزې ډېرې کړې دي.

د بې‌وزلۍ مخنیوی، د بشري حقونو پام کې نیول، د نړۍوالو قوانینو خلاف پر کمزورو هېوادونو د ځواکمنو د یرغل مخنیوی او په ټوله کې د ځمکې او حیات خوندي ساتل د ملګرو ملتونو له بنسټیزو ژمنو او مسوولیتونو ګڼل کېږي.

بیکدلي د یوې ایراني رسنۍ «ایرنا»خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي: «زموږ د دیپلوماسۍ دنده دا ده چې د خبرو له لارې مقابل لوری قانع ورکړو چې هغه هېوادونه چې د ګډو اوبو د سرچینو په لوړ جریان کې موقعیت لري، د نړیوالو حقونو او چاپېریالي اصولو له مخې د ښکته هېوادونو پر وړاندې مسوولیت لري».

نوموړي په تېرو کلونو کې د هرېرود د حق‌اوبې د موضوع د نه‌تعقیب له امله نیوکه کړې او پوښتنه یې مطرح کړې چې «ولې د دې مهمې مسلې پر سر لازم ګامونه نه دي پورته شوي؟»

د ایران سفیر ټینګار کړی چې د افغانستان د اوبو شخړې یوازې له ایران سره نه دي، بلکې له پاکستان او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره هم ورته اختلافات شته.

هغه زیاته کړې: «د بېلګې په توګه، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ګډو اوبو په اړه څېړنې شوې دي، په ځانګړې توګه د کونړ د سیند د سرچینو په اړه، او دا موضوع اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ د خبرو یوه برخه ده».

بیکدلي همدارنګه د افغانستان د اوبو د زیات استعمال په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې د نفوس د چټک زیاتوالي او د کرنې او اوبخورۍ د دودیزو لارو د دوام له امله، د اوبو مصرف ډېر شوی او له همدې امله ښکته هېوادونو ته د اوبو ورننوت کم شوی دی.

هغه غوښتنه کړې چې د افغانستان سره د ګډو اوبو مسله باید په دقت او حساسیت سره وڅېړل شي، ځکه د اوبو د زیات مصرف له امله دا شخړه د سیمې د راتلونکې لپاره یوه جدي موضوع ګرځېدلې ده.

په خپرې شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، د دغو شرکتونو محصولات زعفران، وچه مېوه او مغز لرونکي توکي (بادام، پسته او کشمش) دي، چې د نړیوالو پېرونکو پام یې ځان ته اړولی دی.

د «یو این ډي پي» په وینا، یاد شرکتونه د اروپایي ټولنې مالي ملاتړ او د (ای‌سي‌اې‌آر‌ پي) تخنیکي همکارۍ په مرسته په دغه نندارتون کې ګډون کړی دی.

د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام وایي، موخه یې دا ده چې د افغانستان کروندګر او خصوصي سوداګر له نړیوالو بازارونو سره ونښلوي، څو د هېواد د اقتصادي ودې او د کرنیزو محصولاتو د بازارموندنې لپاره نوي فرصتونه رامنځته شي.

دغه اداره زیاتوي، چې د افغان شرکتونو ګډون په نړیوالو نندارتونونو کې کولی شي د افغانستان د اقتصاد د تنوع، د کرنې د پرمختګ او د ښځو او ځوانانو د بوختیا لپاره اغېزمن ګام وي.

د یادولو وړ ده،چې د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرامله دې وړاندې هم د افغانستان د اوو شرکتونو لپاره د «خوړو نړیوال نندارتون هند ۲۰۲۵» په نوي ډیلي کې د ګډون زمینه برابره کړې وه.