نن د اکټوبر ۲۴مه د ملګرو ملتونو له ۸۰مې کلیزې سره برابره ده

بیکدلي د یوې ایراني رسنۍ «ایرنا»خبري اژانس سره په مرکه کې ویلي: «زموږ د دیپلوماسۍ دنده دا ده چې د خبرو له لارې مقابل لوری قانع ورکړو چې هغه هېوادونه چې د ګډو اوبو د سرچینو په لوړ جریان کې موقعیت لري، د نړیوالو حقونو او چاپېریالي اصولو له مخې د ښکته هېوادونو پر وړاندې مسوولیت لري».

نوموړي په تېرو کلونو کې د هرېرود د حق‌اوبې د موضوع د نه‌تعقیب له امله نیوکه کړې او پوښتنه یې مطرح کړې چې «ولې د دې مهمې مسلې پر سر لازم ګامونه نه دي پورته شوي؟»

د ایران سفیر ټینګار کړی چې د افغانستان د اوبو شخړې یوازې له ایران سره نه دي، بلکې له پاکستان او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره هم ورته اختلافات شته.

هغه زیاته کړې: «د بېلګې په توګه، د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ګډو اوبو په اړه څېړنې شوې دي، په ځانګړې توګه د کونړ د سیند د سرچینو په اړه، او دا موضوع اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ د خبرو یوه برخه ده».

بیکدلي همدارنګه د افغانستان د اوبو د زیات استعمال په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې د نفوس د چټک زیاتوالي او د کرنې او اوبخورۍ د دودیزو لارو د دوام له امله، د اوبو مصرف ډېر شوی او له همدې امله ښکته هېوادونو ته د اوبو ورننوت کم شوی دی.

هغه غوښتنه کړې چې د افغانستان سره د ګډو اوبو مسله باید په دقت او حساسیت سره وڅېړل شي، ځکه د اوبو د زیات مصرف له امله دا شخړه د سیمې د راتلونکې لپاره یوه جدي موضوع ګرځېدلې ده.

په خپرې شوې خبرپاڼه کې ویل شوي، د دغو شرکتونو محصولات زعفران، وچه مېوه او مغز لرونکي توکي (بادام، پسته او کشمش) دي، چې د نړیوالو پېرونکو پام یې ځان ته اړولی دی.

د «یو این ډي پي» په وینا، یاد شرکتونه د اروپایي ټولنې مالي ملاتړ او د (ای‌سي‌اې‌آر‌ پي) تخنیکي همکارۍ په مرسته په دغه نندارتون کې ګډون کړی دی.

د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرام وایي، موخه یې دا ده چې د افغانستان کروندګر او خصوصي سوداګر له نړیوالو بازارونو سره ونښلوي، څو د هېواد د اقتصادي ودې او د کرنیزو محصولاتو د بازارموندنې لپاره نوي فرصتونه رامنځته شي.

دغه اداره زیاتوي، چې د افغان شرکتونو ګډون په نړیوالو نندارتونونو کې کولی شي د افغانستان د اقتصاد د تنوع، د کرنې د پرمختګ او د ښځو او ځوانانو د بوختیا لپاره اغېزمن ګام وي.

د یادولو وړ ده،چې د ملګرو ملتونو پرمختیايي پروګرامله دې وړاندې هم د افغانستان د اوو شرکتونو لپاره د «خوړو نړیوال نندارتون هند ۲۰۲۵» په نوي ډیلي کې د ګډون زمینه برابره کړې وه.

ژاو د کاناډا وګړی دی، او نوموړي د ۲۰۲۳ کال په نومبر کې پر خپل جرم اعتراف کړی و.

دا ځکه چې د ده شرکت بایننس د ایران له کاروونکو سره د ناقانونه معاملو ترسره کولو ته اجازه ورکړې وه.

ټرمپ د خبریالانو یوې غونډې ته وویل:«ډېری خلک وایي چې ژاو هېڅ جرم نه‌ دی کړی. هغه څلور میاشتې په زندان کې تېرې کړې، خو وايي بې‌ ګناه و.»

هغه زیاته کړه:«خلک وایي هغه کار چې ده کړی، حتی جرم نه بلل کېږي. د بایډن حکومت هغه تعقیب کړ، خو زه د ګڼ شمېر معتبرو کسانو د غوښتنې له مخې، هغه ته بښنه کوم.»

د امریکا د عدلیې وزارت ویلي، کله چې په ۲۰۲۳ کال کې د بایننس او ژاو د جرم د منلو تړون اعلان شو، څرګنده شوه چې دغه شرکت او پخوانی رییس یې د امریکا د ایران پر ضد بندیزونه په قصدي توګه نه‌ وو عملي کړي.

د وزارت په وینا، د بایننس دا سرغړونه د دې لامل شوه، چې د ۲۰۱۸ کال د جنوري څخه تر ۲۰۲۲ تر مې پورې د امریکایي او ایراني کاروونکو ترمنځ له ۸۹۸ میلیونه ډالرو څخه زیات ناقانونه مالي معالې ترسره شي.

اغلې مهتاب زیاته کړې، چې خور یې د تېرې ورځې راهیسې د اسلام اباد په حاجي کمپ (د کډوالو لېږد مرکز) کې د نظارت لاندې ده، او افغانستان ته په جبري ډول د ستنولو له ګواښ سره مخ ده.

اسما وصال له تېرو درېو کلونو راهیسې په تبعید کې د پاکستان په پلازمېنه اسلام‌اباد کې د خپلې خور او یو ورور سره اوسېده.

د پاکستان حکومت او امنیتي چارواکو تر اوسه په دې اړه تبصره نه ده کړې.

دا افغانه سندرغاړې په داسې حال کې د پاکستاني پولیسو له خوا نیول کېږي، چې د طالبانو او پاکستان پوځ ترمنځ د وروستیو نښتو او د پاکستان د لومړي وزیر د فرمان له مخې، د افغان کډوالو د جبري ایستلو بهیر ګړندی شوی دی.

په پاکستان کې مېشت افغان کډوال وايي، په وروستیو دریو ورځو کې پولیسو د افغانانو د نیولو لړۍ چټکه کړې او په ځینو مواردو کې د پیسو غوښتنه هم ورڅخه کېږي.

په همدې حال کې، ځینې پاکستاني رسنیو د کورنیو چارو وزارت د سرچینو له قوله لیکلي، چې دغه وزارت امنیتي بنسټونو ته سپارښتنه کړې، چې د هغو افغان کډوالو د نیولو او ایستلو ډډه وکړي چې «حساس وضعیت» لري، یعنې هنرمندان، خبریالان، مدني فعالان او هغه کسان چې ژوند یې د افغانستان په شرایطو کې له ګواښ سره مخ دی.

خو د اسما وصال خور خوشي مهتاب وایي: «د اسما له نیول کېدو وروسته مې د پاکستان کورنیو چارو وزارت لخوا کډوالو ته د ورکړل شوې شمېرې سره اړیکه ونیوله، خو کله چې هغه کس پوه شو چې زه افغانه کډواله یم، نو اړیکه یې پرې کړه او بیا یې زمونږ اړیکې ته ځواب نه وایه».

مدودف دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ پر ټېلېګرام پاڼه کې کړي او لیکلي یې دي: «متحده ایالت زموږ دښمن دی، او هغه ټرمپ چې ډیرې خبرې کوي او وایي چې سوله غوښتونکی دی، اوس په بشپړه توګه د روسیې سره د جګړې په لور روان دی. دا پرېکړې یو ښکاره جګړه‌ییز اقدام دی، او ټرمپ اوس له اروپا سره، چې ځان یې له عقل څخه بې‌برخې ښودلې، بشپړ همغږی شوی دی».

دغه څرګندونې وروسته له هغې شوې چې ډونالډ ترمپ د چهارشنبې په ورځ د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین له پلان شوې لیدنې انصراف اعلان کړ او د امریکا د خزانې وزارت د روسیې دوه ستر د نفتو شرکتونه «روس‌نفت»او «لوک‌اویل»تر بندیزونو لاندې راوستل.

ترمپ مخکې روسیه «کاغذي زمری» بللی وه او ویلي یې و، چې مسکو د نړیوال اقتصاد او امنیت لپاره ستره ګواښ نه شي کېدای، خو د نوو بندیزونو له اعلان وروسته، د روسیې لوړپوړو چارواکو د واشنګټن کړنې جګړه‌ییزې او پارونکې بللې دي.