په دې وروستیو کې د پاکستان په لاهور ښار کې هوا سخته ککړه شوې او په دغه ښار کې د هوا ککړتیا خورا خطرناکې کچې ته رسېدلې ده. د پنجاب ایالت د چاپېريال ساتنې ادارې ویلي، چې د لاهور د هوا د کيفيت شاخص ۳۵۸ ته رسېدلی دی، دغه ډول ګوجرانواله ۵۰۰ او سرګودها ۳۴۷ ثبت شوی دی.
دغه اداره وايي، چې د هوا د کيفيت شاخص په فيصلاباد کې ۳۰۶، ملتان کې ۳۰۴ او ډېره غازي خان کې ۲۴۴ ثبت شوی دی. جیونیوز دوشنبه (د لړم ۵مه) لیکلي، د لاهور تر ټولو ډېر ککړه سيمه ملتان روډ ده.
تورخم کې د بار وړونکو موټرو یو شمېر چلوونکو افغانستان انټرنشنل- پښتو ته ویلي، چې د دروازې د خلاصون په موخه یې د قران ختمونه پیل کړي دي. نن دوشنبه د (لړم ۵مه) ۱۶مه ورځ ده، چې دغه لاره تړلې او د مساپرو تر څنګ پرې د بار وړونکو موټرو تګ راتګ هم بند دی.
۱۷ورځې دمخه د طالبانو او پاکستاني عسکرو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه د نښتو له امله پر یادې کرښې ټولې دروازې بندې شوې او د مساپرو تر څنګ یې سوداګر هم له کړاونو سره مخ کړي دي. د دواړه غاړو سوداګرو شکایتونه کړي، چې روان وضعیت ورته درانه مالي زیانونه اړولي دي. د بار وړونکو موټرو چلوونکو هم سرونه ټکولي او د مالونو د خرابېدو اندېښنې یې څرګندې کړې دي.
تر دې وړاندې هم د اسلاماباد او طالبانو ترمنځ د کشالو او سیاسي کړکېچونو له کبله پر ډیورنډ کرښې ټولې لارې بندې شوې دي. د افغانستان او پاکستان د سوداګرۍ ګډ مرکز په وار، وار غوښتنه کړې، چې د سیاسي کړکېچونو له کبله باید د سوداګرۍ مخه ډب نهشي.
لا تر اوسه هم نهده معلومه چې د تورخم، سپین بولدک، غلام خان، بهرامچې او انګور اډې لارې به کله بېرته د سوداګرۍ او مساپرو پر مخ پرانېستل شي.
باورونه دا دي، تر هغې چې په ترکیه کې طالبان او اسلاماباد د مسایلو په تړاو روان کړکېچ حل نهکړي؛ نو د دغو لارو د خلاصون امکان خورا کم دی. له دې سره هممهاله په دواړو هېوادونو کې د توکو بیې هم خورا لوړې شوې او د اسلاماباد په ګډون د پاکستان په ګڼو ایالتونو کې د رومیانو تر څنګ د سبزیجاتو بیې په بېسارې توګه لوړې شوې دي.
د اقتصاد پوهانو په وینا؛ د لارو بندښت د دواړو لوریو د سوداګرۍ تر څنګ د عامو وګړو په زیان تمامېږي او باید دغه تګ راتګ د سیاسي ناورینونو قرباني نهشي.
ډان ورځپاڼې په ترکیه کې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د مذاکراتو په تړاو د خپل هېواد د ښکېلو چارواکو له قوله لیکلي، چې له کابل نه تللی پلاوی د مسایلو په تړاو بشپړ واک نهلري. راپور وایي، د مذاکراتو په منځ کې به د طالبانو استازي دباندې وتل او کندهار سره یې اړیکې نیولې.
د پاکستان د امنیتي سرچینو په وینا؛ د یکشنبې په ورځ د مذاکراتو دویمه ورځ ۹ساعتونو ته اوږده شوه او تر نیمې شپې یې دوام وکړ. ویل شوي، چې پاکستان خپله وروستۍ پرېکړه طالبانو ته سپارلې او ورته یې روښانه کړې چې د حل یوازینۍ لاره د افغانستان دننه د دوی ضد وسلهوالو ډلو پر ضد اقدامات دي.
پاکستاني چارواکي خبرداری ورکړ، چې د طالبانو اوسنی دریځ «د افغانستان تر څنګ د پاکستان او سیمې په ګټه نهدی.»
ورځپاڼه لیکي، د مذاکراتو په دویمه ورځ د پرمختګ هیلې موجودې وې؛ خو د طالبانو له لوري د لیکلي تضمین څخه انکار دغه بهیر بیا ګډوډ او نیمګړی پرېښود. د پاکستاني چارواکو په وینا؛ د طالبانو پلاوی چې له کابل او کندهار یې لارښوونې ترلاسه کولې، د پرېکړې کولو بشپړ واک یې نهلاره.
پاکستاني چارواکو دا هم ویلي، چې د خبرو پر مهال طالبانو وړاندیز وکړ چې اسلاماباد دې له ټيټيپي سره مخامخ خبرې وکړي؛ خو له اسلام اباد نه ورغلي پلاوي یې دغه غوښتنه رد کړې ده. د راپور له مخې؛ د پلاوي یو غړي ورته ویلي: «موږ له یوې ترهګرې ډلې سره خبرې نه کوو او د ټيټيپي ختمول د طالبانو مسوولیت دی.»
د پاکستاني پلاوي غړو زیاته کړې، چې اسلاماباد چمتو دی د خپلو خلکو د «امنیت لپاره هر ډول بیه پرې کړې؛ څو د افغانستان له خاورې پېښ شوی ګواښ لهمنځه یوسي.» دغه خبرداری یې هم ورکړی، چې د طالبانو د نهمنلو تګلارې یا هم د مقاومت په صورت کې به وضعیت د افغانانو په زیان تمام شي.
اسلاماباد به دغه مذاکراتو کې تر ټولو لویه تکیه پر دې ده، چې طالبان دې په خپله خاوره کې د ټيټيپي وسلهوالو په ګډون د بلوڅ بېلتونپالو پر ضد پرېکنده اقدامات او عملیات وکړي. د پاکستان په پلاوي کې د دغه هېواد لوړ پوړي امنیتي چارواکو او د څارګرې شبکې (ای اېس ای) د غړو تر څنګ پوځي کسان هم شامل دي.
د طالبانو پلاوي مشري د دغې ډلې د کورنیو چارو مرستیال مولوي رحمت الله نجیب کوي او د انس حقاني، سهیل شاهین او نورالرحمن نصرت تر څنګ عبدالقهار بلخي یې غړي دي. د ډېپلوماټیکو سرچینو له مخې؛ منځګړي هڅه کوي چې د دواړو لورو تر منځ د اړیکو لارې پرانیستې وساتي، څو د مذاکراتو د بشپړې ناکامۍ مخه ونیسي.
اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼې په یوه راپور کې د خپلو سرچینو په حواله لیکلي، پاکستان د استانبول په روانو مذاکراتو کې طالبانو ته څرګنده پیغام ورکړی او ټینګار یې کړی چې د کابل واکمنانو له لوري د ترهګرو ډلو ملاتړ ورته نور د زغملو نهدی.
د دغو سرچینو په وینا؛ پاکستان په دې خبرو کې خپل وروستی دریځ روښانه کړی او له طالبانو یې په ډاګه غوښتي، چې د افغانستان په خاوره کې دې د دوی ضد وسلهوالو ډلو خلاف د باور وړ او عملي اقدامات وکړي.
د خبرو له جزیاتو خبر چارواکي وایي، اسلاماباد طالبانو ته روښانه کړه چې له کابل سره به یې همکارۍ یوازې هغه وخت دوام وکړي چې د پاکستاني طالبانو په ګدون د بلوڅ بېلتونپالو او نورو ډلو پر ضد د پام وړ ګامونه پورته کړي. دواړو خواوو د شنبې په ورځ خبرې پیل کړې؛ څو د دايمي اوربند پر سر هوکړې ته ورسېږي.
اسلاماباد خبرداری ورکړی، که د استانبول خبرې ناکامې شي؛ نو ښايي د طالبانو خلاف «ښکاره جګړه» پیل کړي. سرچینې وايي، د پاکستاني پلاوي ټینګار دا و چې له پرېکنده اقدام پرته د دواړو هېوادونو د اړیکو ښهوالی ناشونی دی.
اېکسپرېس ټربیون ورځپانې په اسلاماباد کې د یوه امنیتي افسر له قوله لیکلي: «باید د دغه ګواښ د لهمنځه وړلو لپاره څرګند او پرېکنده ګامونه پورته شي. دا زموږ اساسي غوښتنه ده او له دې دریځه شاتګ نه کوو.» یو بل پاکستاني چارواکي هم ویلي، چې په روانو مذکراتو کې پر «خپل دریځ کلک ولاړ دي.»
دغو سرچینو زیاته کړې، چې طالبان له «ځمکنیو واقعیتونو لرې دي او داسې ښکارېدل، چې د ستونزو منلو ته چمتو نهدي.» یوې سرچینې وویل: «ښکاري طالبان بله اجنډا تعقیبوي، دا چلند نه یوازې د افغانستان؛ بلکې د پاکستان او ټولې سیمې د ثبات پر ضد دی.»
راپورونه وايي، دغه مذکرات له ستونزو سره مخ شوي او دننه سرچینې وایي هڅه وشوه چې دغه بهیر ونهدرېږي؛ خو خنډونه ډېر وو. د خبرو اترو لومړنۍ غونډه نږدې نهه ساعته روانه وه، چې پهکې پاکستان د خپلو امنیتي اندېښنو د لرې کولو لپاره مفصل وړاندیزونه مخ ته کړي دي.
د یادې ورځپاڼې راپور کې راغلي، اسلاماباد د طالبانو د رېښتينولۍ په اړه شکمن دی او دا پوښتنې یې ورته راولاړې کړې چې طالبان په رښتیا د افغانستان دننه له ترهګرۍ سره مبارزه کوي که نه؟
د استانبول خبرې چې د ترکیې په منځګړیتوب ترسره کېږي، د اسلاماباد او طالبانو تر منځ د توندو اړیکو د نرمولو تازه هڅه بلل کېږي. اېکسپرېس ټربیون وایي، پاکستان په څرګند دریځ خبرو ته ورغی، شواهد یې وړاندې کړل او ټینګار یې وکړ چې دوی له ټيټيپي او نورو مخالفو ډلو سره هېڅ ډوله معامله نهکوي.
که څه هم دواړه خواوې د خبرو د دوام ژمنه کوي؛ خو پاکستاني چارواکي وایي، پرمختګ تر هغه وخته ناشونی دی چې طالبان د پاکستان ضد ډلو پر وړاندې ښکاره او عملي ګامونه پورته نهکړي.
پر کابل د طالبانو دویم ځل واکمنۍ وروسته پاکستان کې امنیتي پېښې ډېرې شوې او یوازې د څه باندې څلورو کلونو په موده کې د دغه هېواد ۳۸۰۰پوځیان، پولیس او ملکي وګړي په وسلهوالو بریدونو کې وژل شوي دي. دواړو هېوادونو پر ډیورنډ کرښه له یو بل سره تر سختو نښتو وروسته د اکټوبر په ۱۹مه دوحه کې د خبرو په لومړي پړاو کې د اوربند پرېکړه کړې وه او هوکړه یې دا وه، چې د راتلونکو کړکېچونو د مخنیوي لپاره به د ترکیې په مذاکراتو کې پر یو ګډ مېکانېزم کار وکړي.
د کلفورنیا والي ګیوین نیوسوم د ۲۰۲۸ کال په ټاکنو کې د خپلې احتمالي نوماندۍ په اړه په یوې ټلوېزیوني مرکه کې وویل: «که ووایم ولسمشرۍ ته نه نوماندېږم، دروغ به وي.» دغه نامتو امریکايي سیاستوال وویل، خپله وروستۍ پرېکړه به د راتلونکي کال د کانګرس له منځمهالو ټاکنو وروسته اعلان کړي.
د کلفورنیا والي ګیوین نیوسوم سي بي اېس ته تایید کړه، چې هغه د امریکا په راتلونکو ټاکنو کې د ولسمشرۍ لپاره د نوماندۍ په اړه فکر کوي.
هغه اوسمهال د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو له سختو مخالفینو څخه ګڼل کېږي.
نیوسم زیاته کړه: «که د نوماندۍ امکان رد کړم، دروغ به وي او زه دا نه شم کولی.»
هغه وویل: «څوک پوهېږي؟ زه په شوق منتظر یم چې وګورم په ۲۰۲۸ کال کې څوک ځان نوماندوي او څوک له دې مهم پړاو سره مخ کېږي. دا د امریکایانو پوښتنه ده.»
د راپورونو له مخې، ښاغلي نیوسوم په وروستیو کې د ډېموکراټ ګوند د یو شمېر لوړپوړو غړو ملاتړ د خپلې احتمالي نوماندۍ لپاره ترلاسه کړی دی.
ګوین نیوسوم مخکې د ډونالډ ټرمپ د هغې پرېکړې سره سخت مخالفت کړی و، چې غوښتل یې د ملي ګارډ ځواکونه لاسانجلس ته واستوي. د هغه مخالفت د امریکا په سیاسي غونډو او رسنیو کې تاوده بحثونه راپارولي وو.
د امریکا اساسي قانون وایي، هېڅ څوک نه شي کولی له دوو دورو زیات د ولسمشرۍ لپاره نوماند شي. ډونالډ ټرمپ چې اوس د خپلې دویمې دورې واک پر مخ وړي، مخکې ویلي وو: «د دې کار لپاره ځینې امکانات شته.»
په همدې وخت کې د جو بایډن مرستیالې او د ټرمپ پخوانۍ سیالې کاملا هرېس په وروستیو کې له بي بي سي سره په مرکه کې ویلي، چې کېدای شي بیا هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته ځان نوماند کړي. هغې ویلي: «امکان شته چې زه یوه ورځ ولسمشره شم او باور لرم چې راتلونکي کې یوه ښځه حتما سپینې ماڼۍ ته لار مومي.»
د سوریې لنډمهاله ولسمشر احمد الشرع به دا اوونۍ په ریاض کې د «راتلونکې پانګونې نوښت» کلنۍ نړۍواله غونډه کې ګډون وکړي. تمه کېږي، چې نوموړی به په دې کنفرانس کې چې د سعودي عربستان په کوربتوب تر سره کېږي وینا هم وکړي.
رویټرز ته دوو باخبرو سرچینو ویلي، چې احمد الشرع به په دې کنفرانس کې هڅه وکړي چې سوریه د ۱۴ کلونو جګړې وروسته یو ځل بیا نړۍوالو ډيپلوماټیکو او اقتصادي ډګر ته راوباسي.
د سوریې او سعودي عربستان حکومتونو تر اوسه په دې اړه د رسنیو پوښتنو ته کوم غبرګون نه دی ښودلی.
له هغه راهیسې چې احمد الشرع د بشارالاسد پر ځای د سوریې د لنډمهاله ولسمشر په توګه واک ته رسېدلی، ګڼ بهرني سفرونه یې کړي او په څو مهمو نړۍوالو غونډو کې یې ویناوې هم کړې دي.
ریاض د مې په میاشت کې د یوه تاریخي لیدنې کوربه و، چې پکې د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان، د سوریې لنډمهاله ولسمشر احمد الشرع او د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په کې ګډون کړی و.
ښاغلي ټرمپ په دغه لیدنه کې احمد الشرع وستایه او ژمنه یې وکړه، چې د سوریې د بیا رغونې لپاره به ټول بندیزونه لرې کړي. د نړۍوال بانک د اټکل له مخې، د سوریې د بیا رغونې لګښت شاوخوا ۲۱۶ میلیارد ډالره دی.
احمد الشرع چې څو ځله یې له نړۍوالو قدرتونو غوښتنه کړې چې د سوریې د بیا رغونې په بهیر کې برخه واخلي، ټاکل شوې په ریاض کې د دې کنفرانس پر مهال د نړۍوالو سیاسي او اقتصادي څېرو په منځ کې وینا وکړي.
د «راتلونکې پانګونې نوښت» نهمه دوره به د دوشنبې له ورځې (د لړم ۵مې) نېټې څخه بیا د همدې میاشتي تر چهارشنبې پورې د درېیو ورځو لپاره د نړۍ د مشرانو او پانګه والو په ګډون د سعودي عربستان په پلازمېنه ریاض کې ترسره شي.