د بې‌ځایه شویو نړۍوال سازمان: ولسمشر ټرمپ دې د افغانستان شخړې ته هم پام وکړي

خو د سرچینې په خبره:« زموږ دریځ دا دی، چې موږ ټي‌ټي‌پي د مسوولې ډلې په توګه نه پېژنو او دا د پاکستان داخلي مسله ده. د افغانستان له خاورې هیچاته زیان نه رسېږي او نه هم موږ چاته دغه اجازه ورکوو.»

سرچینه وړاندې زیاتوي:« د پاکستان مذاکراتي پلاوی ټینګار کوي؛ که په پاکستان کې ټي‌ټي‌پي برید کوي، نو پاکستان هم حق لري، چې که په افغانستان کې یې د ټي‌ټي‌پي مشکوک حرکات وموندل؛ نو هوایي برید پرې وکړي.»

دا په داسې حال کې ده، چې په استانبول کې د طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ خبرې اترې د درېیمې ورځې لپاره هم له کومې هوکړې پرته پای ته رسېدلې دي. د دواړو لوریو چارواکو تر دې وړاندې «اسوشېټېډ پرېس» خبري اژانس ته ویلي و، چې له څو ساعتونو خبرو وروسته هم کومه څرګنده پایله یا ګډه اعلامیه نه‌ده خپره شوې.

د یادونې وړ ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربه‌توب ترسره شوی و، چې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.

اېکسپرېس ټربیون ورځپاڼي سې‌شنبه (د لړم ۶مه) لیکلي، یادې اسمبلۍ پرېکړه کړې چې د ستونزو د حل لپاره دې له والي، سر وزیر، د سیاسي ګوندونو له مشرانو، د مدني ټولنو استازو او اړونده ادارو له چارواکو سره سلامشوره وشي.

ورته مهال د خیبرپښتونخوا اسمبلۍ مشر بابر سلیم سواتي وویل، چې د دغه کار د مدیریت لپاره د اسمبلۍ له غړو یوه کمېټه جوړه شوې ده. هغه وویل: «دغه ایالت د یوه ګوند نه؛ بلکې د ټولو دی. له ټولو سیاسي مشرانو، مدني ټولنو، وکیلانو ټولنې، سر وزیر او والي څخه غواړو، چې د امنیت د ټینګښت لپاره دې خپل وړاندیزونه وړاندې کړي.»

د یادې اسمبلۍ یوه غړي ارشاد ایوب وویل:« امنیتي وضعیت خورا کړکېچن او د اندېښنې وړ دی، دا زموږ د ټولو ګډ مسوولیت دی چې باید وضعیت سم کړو.» د خیبرپښتونخوا اسمبلۍ یوه بل غړي ډاکټر امجد علي وویل: «سره له دې چې ۱۴زره عملیات شوي؛ خو بیا هم امنیت نه‌دی ټینګ شوی، باید ژر تر ژره د ټولو سياسي ګوندونو ګډه غونډه راوبلل شي.»

د اسمبلۍ یوه غړي عبدالغني وویل:« قبایلي خلک نور بمبارۍ او بې‌کوره کېدل نه‌شي زغملای او بله ستونزه دا ده، چې د جرګو مخه هم نیول شوې ده.» د نوموړې اسمبلۍ یوې غړې شازیه تهماس وړاندیز وکړ، چې د قبیلو ښځینه مشرانې دې هم په جرګو کې شاملې شي؛ ځکه هغوی د ځايي مسایلو په اړه ښه درک لري.

د پښتونخوا والي فیصل کریم کنډي وړاندیز وکړ، چې ټول سیاسي ګوندونه دې یو ځای کېني او په ګډه دې یوه تګلاره جوړه کړي. تر دې پرېکړې وروسته د خیبر پښتونخوا نوي سر وزیر سهېل افریدي د پېښور د قول اردو قوماندان عمر احمد بخاري سره هم وکتل او دغه موضوع یې ورسره شریکه کړه.

ښاغلي معتمدیان د تهران د وګړو او کډوالو چارو شورا په غونډه کې ویلي، چې د بهرنیو وګړو وضعیت باید د قانون په چوکاټ کې په کره توګه تنظیم او وڅارل شي. هغه د ایران تاریخي رول ته په اشارې سره ویلي:« د ایران ملت د سیمې د بدلونونو له امله له کلونو راهیسې د کډوالو کوربه پاتې شوی او له کډوالو سره انساني چلند زموږ پخوانی ویاړ دی.»

هغه زیاته کړه، د کار لپاره باید ایرانیانو ته لومړیتوب ورکړل شي؛ خو په هغو مواردو کې چې اړتیا وي، هغه بهرني وګړي هم په کار ګومارل کېدای شي، چې د استوګنې او کار قانوني جواز ولري.

هغه وړاندې ویلي، باید د بهرنیو وګړو د مدیریت او تنظیم تګلارې داسې عملي شي چې د کډوالو د انساني حقونو تر څنګ د هېواد ملي ګټې او ټولنیز نظم هم په پام کې ونیول شي.

د تهران والي داسې مهال له افغان کډوالو سره د انساني چلند خبره کړې، چې په وروستیو کې داسې راپورونه هم خپاره شي چې ځينو ایرانيانو له افغان کډوالو سره غیرانساني چلند کړی او له یاد هېواده د اېستلو پر مهال یې د هغوی لاسباړه هم نه‌ده ورکړې.

په راپور کې راغلي، له ۲۳۱ افغانانو څخه چې د خپلو معلوماتو د افشا کېدو په اړه خبر شوي وو، ۴۹ کسانو ویلي، چې د دوی د کورنۍ یو غړی یا همکار د دې تېروتنې له امله وژل شوی دی.

د یادې افشا شوې معلوماتي قضیې پېښه په ۲۰۲۲ کال کې د برېتانیا د ځانګړو ځواکونو د مرکز له‌خوا په تصادفي ډول رامنځته شوه، چې پکې د شاوخوا ۲۵ زره افغانانو هویت او شخصي جزیات خپاره شول. دا هغه کسان وو، چې د طالبانو د غچ اخیستنې له ویرې او د ځان د ژغورنې لپاره یې د پناه غوښتنه کړې وه.

د راپور له مخې، د دې تېروتنې له کبله نږدې ۱۰۰ زره افغانان د مرګ له ګواښ سره مخ شول، ځکه هغوی په تېرو شلو کلونو کې له برېتانیايي ځواکونو سره کار کړی و.

ډېلي مېل ورځپاڼې غوښتل چې په ۲۰۲۳ کال کې دغه افشا شوی معلوماتي ناورین خپور کړي، خو حکومت د «نه خپرېدونکې» یا پټ عدالتي امر له لارې د موضوع د خپرېدو مخه ونیوله، چې وروسته په جولای میاشت کې لغوه شو.

په څېړنه کې راغلي، چې له ۲۳۱ کسانو څخه ۲۰۰ کسانو ته د طالبانو له‌خوا ګواښونه شوي دي. نږدې ۹۹ کسانو ویلي، چې مستقیم د مرګ ګواښونه ورته شوي او ۱۲۱ نورو بیا ویلي، چې د دوی کورنۍ او دوستان په افغانستان کې د طالبانو له‌خوا ګواښل شوي دي.

د برېتانوي پوځ پخواني افسر فیلیپ اینګرام دغه شمېرې «د حیرانتیا او د نه منلو وړ» بللي او ویلي یې دي: «د دې تېروتنې مسوولان باید حساب ورکړي.»

په راپور کې د یوه افغان سرتېري کیسه هم راغلې ده، چې د برېتانوي ځانګړو ځواکونو یو وژل شوی سرتېری یې له جګړې رااېستلی و. نوموړی وروسته د طالبانو اړوندو کسانو له‌خوا ونیول شو، شکنجه شو، د هغه د ښي لاس ګوتې پرې شوې او له کاره ولوېدې.

دغه ۳۴کلن افغان چې د «ټریپلز» ځانګړو ځواکونو غړی و، نږدې لس کاله یې د برېتانیا له پوځ سره کار کړی و او په ۲۰۱۸کال یې په کابل کې د انټرکانټینټل هوټل د برید پر مهال د لوېدیځو اتباعو د ژغورنې په عملیاتو کې ګډون کړی و.

د دفاع وزارت منلې، چې د افغانانو د ځای پر ځای کېدو د پروګرام په اړوند اداره کې تر اوسه ۴۹ بېلابېلې د معلوماتو د افشا پېښې ثبت شوې دي، چې ځینې یې د انساني تېروتنې او ځینې د سایبري بریدونو پایله وې.

د وزارت ویاند ویلي: «درېیمو خپلواکو څېړنو ښودلې چې یوازې په دغه افشا شوي نوملړ کې نوم لرل د دې لامل نه‌شي کېدای، چې څوک په نښه شي، خو موږ دا خطر له پامه نه‌غورځوو.»

په راپور کې راغلي، دواړه لوري لا هم د دوامداره اوربند د څرنګوالي او د وسله‌والو ډلو د کنټرول په میکانېزم اختلاف لري.

پاکستاني پلاوی له دې امله ناخوښ دی چې طالبان په افغانستان کې د پاکستاني وسله‌والو ډلو حضور نه مني او طالبان یې د «سخت دریځۍ او انعطاف نه لرلو» په تور تورن کړي دي.

د اسوشېټېډ پرېس د سرچینو په وینا، د پاکستان استازو په استانبول کې طالبانو ته خپل وروستی دریځ وړاندې کړی او ټینګار یې کړی، چې د ترهګریزو ډلو ملاتړ «د منلو وړ نه دی». اسلام‌اباد له طالبانو غوښتي، چې د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) پر ضد «روښانه او ارزول کېدونکي ګامونه» واخلي.

ترکیه چې د دغو خبرو کوربه ده، هڅه کوي خبرې «جوړوونکې او پایلې لرونکې» وساتي، خو د دوشنبې تر ماښامه هم هېڅ ګډه اعلامیه نه ده خپره شوې. سرچینې وایي، دواړه لوري به په راتلونکو ورځو کې خپلو مشورتي بحثونو ته دوام ورکړي.

د یادولو ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربه‌توب ترسره شوی و، چې د هغې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.