ډیلي مېل: د برېتانوي پوځ د معلوماتي تېروتنې له امله د ۴۹ افغانانو خپلوان وژل شوي

دغه بنسټ زیاته کړې، ډېری بې‌ځایه شوې کورنۍ په لنډمهاله، ګڼ مېشته او ناخوندي پناه ځایونو کې شپې او ورځې تېروي او دوی له جدي روغتیايي او رواني ستونزو سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د بشرپاله چارو د همغږۍ دفتر ټینګار کړی، چې د غزې اوسېدونکو ته به خپلې مرستې او همداراز رواني او ټولنیز خدمتونه پراخ کړي.

یونېسف هم راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې پر غزې د اسراییل له برید مخکې په دغه ښار کې شاوخوا ۵۰۰ زره ماشومانو رواني او ټولنیزو خدماتو ته اړتیا درلوده، خو اوس د دغې سیمې کابو ټول ماشومان دغه ډول خدمتونو او مرستو ته اړتیا لري.

په راپور کې راغلي، دواړه لوري لا هم د دوامداره اوربند د څرنګوالي او د وسله‌والو ډلو د کنټرول په میکانېزم اختلاف لري.

پاکستاني پلاوی له دې امله ناخوښ دی چې طالبان په افغانستان کې د پاکستاني وسله‌والو ډلو حضور نه مني او طالبان یې د «سخت دریځۍ او انعطاف نه لرلو» په تور تورن کړي دي.

د اسوشېټېډ پرېس د سرچینو په وینا، د پاکستان استازو په استانبول کې طالبانو ته خپل وروستی دریځ وړاندې کړی او ټینګار یې کړی، چې د ترهګریزو ډلو ملاتړ «د منلو وړ نه دی». اسلام‌اباد له طالبانو غوښتي، چې د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) پر ضد «روښانه او ارزول کېدونکي ګامونه» واخلي.

ترکیه چې د دغو خبرو کوربه ده، هڅه کوي خبرې «جوړوونکې او پایلې لرونکې» وساتي، خو د دوشنبې تر ماښامه هم هېڅ ګډه اعلامیه نه ده خپره شوې. سرچینې وایي، دواړه لوري به په راتلونکو ورځو کې خپلو مشورتي بحثونو ته دوام ورکړي.

د یادولو ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربه‌توب ترسره شوی و، چې د هغې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.

د نوموړي په وینا، د افغانستان جمهوري دولت به د دې وضعیت پر ضد شکایت کاوه، خو پاکستان دا موضوع د افغانستان «کورنۍ مسله» بلله.

خټک په اېکس خواله رسنۍ لیکلي، چې اوس وضعیت برعکس شوی دی. د هغه په وینا، کله چې اوس د پاکستاني طالبانو تحریک (ټي‌ټي‌پي) په خېبر پښتونخوا کې جګړه کوي، افغان طالبان دا د پاکستان «داخلي موضوع» بولي.

هغه ټینګار کړی، چې د دواړو لوریو تر منځ جګړه د یوې سترې «استخباراتي لوبې» برخه ده. د ده په خبره، د پاکستان او طالبانو تر منځ د روانې جګړې تر شا د چین، پاکستان او افغانستان تر منځ د سوداګریزې لارې د جوړېدو د مخنیوي هڅې دي.

خټک ویلي: «د طالبانو او پاکستان وروستۍ جګړه هماغه پخوانۍ استخباراتي لوبه ده، یوازینی توپیر یې دا دی چې دا ځل موخه د درې واړو هېوادونو تر منځ د سوداګریز کورېډورد جوړېدو مخنیوی دی، خو هېڅوک د دې اصلي موخې یادونه نه کوي.»

هغه دا هم ویلي، دا لا نه ده روښانه چې څوک د چین د دغه اقتصادي دهلېز د جوړېدو مخالفت کوي، خو څرګنده ده چې روانه جګړه د سیمې د اقتصادي اړیکو د ګډوډولو لپاره کارول کېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې په استانبول کې د افغانستان انټرنشنل خبریاله نرګس هورخش وايي چې طالبانو له پاکستان سره په خبرو کې په افغانستان کې د ټي‌ټي‌پي حضور رد کړی. نوموړې د باخبره سرچینو له قوله وویل، چې پرون د طالبانو پلاوي په افغان خاوره کې د پاکستاني طالبانو شته والی رد کړ. د راپورونو له مخې، نن چې د خبرو اترو درېیمه ورځ وه بیا هم د دواړو لوریو ترمنځ خبرې اترې بې پایلې پای ته رسېدلي دي.

په دې راپور کې راغلي، افغانستان د میانمار، شمالي کوریا، سوډان، سوریې او یمن تر څنګ د هغو هېوادونو په کتار کې دی، چې په‌کې له ولسي وګړو د ملاتړ وضعیت «ډېر کړکېچن» ارزول شوی دی.

راپور کاږي، له ۲۰۲۰ تر ۲۰۲۴ پورې په ټوله نړۍ کې له ولسي وګړو د ساتنې شرایط بد شوي، خو په افغانستان کې او په ځانګړې توګه د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته دغه وضعیت ډېر بد شوی دی.

په دغه راپور کې راغلي: «پر هېواد د طالبانو ناڅاپي واکمني او ورسره د استبدادي نظام رامنځته کېدل چې فردي او په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو حقوق یې محدود کړي، له ولسي وګړو د ملاتړ سیستم د پاشل کېدو لامل شوي دي.»

د یاد راپور په یوې برخه کې ټينګار شوی، سره له دې چې په افغانستان کې د تېرو کلونو پر تله د جګړو ګراف راټيټ شوی، خو «د بشري حقونو له نقض او د عدالت د میکانیزم له نشتوالي سره د تېرو جګړو نه جبرانېدونکو زیانونو د خلکو ژوند او روغتیا په شدت سره تضعیف کړی دی.»

په جګړو ‌کې ‌له ولسي وګړو د ملاتړ مرکز خبرداری ورکړی، چې د مجازاتو نشتوالی، پراخ فقر، د مدني ټولنې حذفول او همداراز زده کړو او کار ته د ښځو د لاسرسي محدودول په دغه هېواد کې د انساني بحران د لا تقویه کېدو لامل شوي دي.

د دغه مرکز په راپور کې ویل شوي، چې د افغانستان پر رسمي بنسټونو د خلکو باور تر ټولو ټيټې کچې ته رسېدلی او د ځواب ویونکو بنسټونو له‌منځه وړل د دې لامل شوي، چې د تاوتریخوالي او تبعیض قربانیان د عدالت لپاره هېڅ اغېزناکه لاره ونه‌لري.

په جګړو کې له ولسي وګړو د ملاتړ سازمان همداراز لیکلي، افغانستان له تېرو څلورو کلونو راهیسې له ولسي وګړو د ساتنې تر ټولو بد وضعیت تجربه کړی او لامل یې هم د استبدادي نظام رامنځته کېدل، د بشري حقونو محدودېدل، د ملاتړیزو او مدني بنسټونو له‌منځه وړل دي.

طالبانو لا تر اوسه د دغه راپور په غبرګون کې څه نه دي ویلي.

د یادونې وړ ده، چې د بشري حقونو اړوندو ډېریو نړۍوالو بنسټونو هم په افغانستان کې په تېرو څه باندې څلور کلونو کې بشري وضعیت ډېر کړکېچن بللی دی.

د قزاقستان د ترکستان والي نورالخان کشراوف د دوشنبې په ورځ (د لړم ۵مه) د افغان- قزاق د سوداګرۍ مجمعې په څنډه کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت له سرپرست سره په کتنه کې د افغان- قزاق د اقتصادي مجمعې له جوړېدو هرکلی وکړ او همداراز یې په خپل هېواد کې د کرنې، ودانیزو چارو او کانونو په برخو کې د سوداګریزو چارو او پانګونو په تړاو د فرصتونو او ظرفیتونو په اړه معلومات وړاندې کړل.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، نورالدین عزیزي هم په دې کتنه کې د افغان- قزاق مجمعې د جوړېدو په تړاو د قزاقستان له کوربتوبه مننه وکړه او همداراز یې په افغانستان کې د اوسني اقتصادي وضعیت او د اقتصاد محوره پالیسۍ په اړه معلومات وړاندې کړل.

نوموړي زیاته کړه، په افغانستان کې اداري بروکراسي کمه شوې او ورسره جوخت یې د ترکستان والي ته بلنه ورکړه، چې د همکاریو د فرصتونو د لا ښې ارزونې په موخه افغانستان ته سفر وکړي او په راتلونکو سوداګریزو کنفرانسونو او نندارتونونو کې هم ګډون وکړي.

د دغې کتنې په پای کې دواړو لوریو د صادراتي بالقوه اقلامو د نوملړ پر تبادلې او د اقتصادي اړیکو د تقویت لپاره د غونډو او اړیکو پر دوام ټينګار وکړ.

د یوه بل خبر له‌مخې، د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت سرپرست نورالدین عزیزي په «شېمکنت» او ترکستان کې له یو شمېر کارخونو او صنعتي پارکونو د لیدنې په ترڅ کې د دواړو هېوادونو تر منځ د تجربو د تبادلې، د ټکنالوژۍ او همداراز اقتصادي او صنعتي همکاریو پر پراختیا ټينګار وکړ.

100%

د یادو کارخونو او صنعتي پارکونو مسوولینو هم له افغانستان سره د همکاریو او تجربو د تبادلې په برخه کې ټټر وواهه.