د ملګرو ملتونو د بشرپاله چارو د همغږۍ دفتر (OCHA) اعلان کړی، چې په تېرو دوو کلونو کې په غزه کې د هغو کسانو شمېر چې رواني مراقبتونو ته اړتیا لري، دوه برابره شوی او اوس یې شمېر له یو میلیون کسانو هم زیات دی.
دغه بنسټ زیاته کړې، ډېری بېځایه شوې کورنۍ په لنډمهاله، ګڼ مېشته او ناخوندي پناه ځایونو کې شپې او ورځې تېروي او دوی له جدي روغتیايي او رواني ستونزو سره مخ دي.
د ملګرو ملتونو د بشرپاله چارو د همغږۍ دفتر ټینګار کړی، چې د غزې اوسېدونکو ته به خپلې مرستې او همداراز رواني او ټولنیز خدمتونه پراخ کړي.
یونېسف هم راپور ورکړی، چې د ۲۰۲۳ کال په اکټوبر کې پر غزې د اسراییل له برید مخکې په دغه ښار کې شاوخوا ۵۰۰ زره ماشومانو رواني او ټولنیزو خدماتو ته اړتیا درلوده، خو اوس د دغې سیمې کابو ټول ماشومان دغه ډول خدمتونو او مرستو ته اړتیا لري.
په استانبول کې د طالبانو او پاکستاني پلاویو ترمنځ خبرې اترې د درېیمې ورځې لپاره هم بې کومې هوکړې پای ته رسېدلې دي. د دواړو لوریو چارواکو «اسوشېټېډ پرېس» خبري اژانس ته ویلي، چې له څو ساعتونو خبرو وروسته هم کومه څرګنده پایله یا ګډه اعلامیه نه ده خپره شوې.
په راپور کې راغلي، دواړه لوري لا هم د دوامداره اوربند د څرنګوالي او د وسلهوالو ډلو د کنټرول په میکانېزم اختلاف لري.
پاکستاني پلاوی له دې امله ناخوښ دی چې طالبان په افغانستان کې د پاکستاني وسلهوالو ډلو حضور نه مني او طالبان یې د «سخت دریځۍ او انعطاف نه لرلو» په تور تورن کړي دي.
د اسوشېټېډ پرېس د سرچینو په وینا، د پاکستان استازو په استانبول کې طالبانو ته خپل وروستی دریځ وړاندې کړی او ټینګار یې کړی، چې د ترهګریزو ډلو ملاتړ «د منلو وړ نه دی». اسلاماباد له طالبانو غوښتي، چې د تحریک طالبان پاکستان (ټيټيپي) پر ضد «روښانه او ارزول کېدونکي ګامونه» واخلي.
ترکیه چې د دغو خبرو کوربه ده، هڅه کوي خبرې «جوړوونکې او پایلې لرونکې» وساتي، خو د دوشنبې تر ماښامه هم هېڅ ګډه اعلامیه نه ده خپره شوې. سرچینې وایي، دواړه لوري به په راتلونکو ورځو کې خپلو مشورتي بحثونو ته دوام ورکړي.
د یادولو ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ د خبرو لومړی پړاو د اکټوبر په ۱۹مه په دوحه کې د قطر په کوربهتوب ترسره شوی و، چې د هغې په پای کې دواړو خواوو د اوربند پر سر هوکړه کړې وه.
د افغانستان د بشري حقونو څارونکی بنسټ وایي، څو ورځې کېږي چې ایراني پولیسو د افغان مېرمنو او بشري حقونو فعاله حلیمه پژواک نیولې ده. دغه بنسټ د اغلې پژواک نیول کېدل غندلی او دا یې له بشري حقونو څخه ښکاره سرغړونه بللې ده.
حلیمه پژواک چې کلونه یې د ښځو، اقلیتونو او مدني ازادیو د دفاع په برخه کې فعالیت کړی، د وروستیو معلوماتو له مخې له پرون راهیسې د ایران د امنیتي ځواکونو لهخوا نیول شوې او په بند کې ده.
هغه د خپلو څو نورو ملګرو سره یو ځای د ایران په شمالي سیمه کې هغه وخت ونیول شوه، چې امنیتي ځواکونو پر یوه استوګنځي چاپه ووهله.
تر نیول کېدو وروسته، اغلې پژواک لومړی د سیمې د امنیتي ادارې مرکز ته ولېږدول شوه او وروسته بیا د ویزې او د استوګنې اسنادو د نشتوالي له امله د کډوالو لنډمهالي توقیف کمپ ته وړل شوې ده. سرچینې خبرداری ورکوي، چې که بېړنۍ قانوني هڅې و نه شي نو ښایي هغه د ایران د خراسان ولایت د کډوالو پنډغالي ته ولېږدول شي او ان په زوره افغانستان ته وشړل شي، چې دا به یې د مرګ له ګواښ سره مخامخ کړي.
یاد بنسټ وایي، چې د پژواک نیول د بیان او سولهییز فعالیت د ازادۍ ښکاره نقض دی او موخه یې د بشري حقونو د مدافعینو د غږونو خاموشه کول دي.
دغه سازمان همدارنګه د هغې د ځای، وضعیت او چلند د روڼتیا د نشتوالي په اړه ژوره اندېښنه څرګندوي او وايي، شونې ده چې حلیمه پژواک له ناسم چلند، شکنجې یا جبري ورکېدو سره مخ شي.
یاد سازمان د حلیمه پژواک د سمدستي خوشې کېدو غوښتنه کړې او له ایراني چارواکو یې غوښتي، چې د هغې د بند ځای څرګند کړي او کورنۍ او قانوني استازي ته یې د لاسرسي زمینه برابره کړي.
د کلفورنیا والي ګیوین نیوسوم د ۲۰۲۸ کال په ټاکنو کې د خپلې احتمالي نوماندۍ په اړه په یوې ټلوېزیوني مرکه کې وویل: «که ووایم ولسمشرۍ ته نه نوماندېږم، دروغ به وي.» دغه نامتو امریکايي سیاستوال وویل، خپله وروستۍ پرېکړه به د راتلونکي کال د کانګرس له منځمهالو ټاکنو وروسته اعلان کړي.
د کلفورنیا والي ګیوین نیوسوم سي بي اېس ته تایید کړه، چې هغه د امریکا په راتلونکو ټاکنو کې د ولسمشرۍ لپاره د نوماندۍ په اړه فکر کوي.
هغه اوسمهال د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ یو له سختو مخالفینو څخه ګڼل کېږي.
نیوسم زیاته کړه: «که د نوماندۍ امکان رد کړم، دروغ به وي او زه دا نه شم کولی.»
هغه وویل: «څوک پوهېږي؟ زه په شوق منتظر یم چې وګورم په ۲۰۲۸ کال کې څوک ځان نوماندوي او څوک له دې مهم پړاو سره مخ کېږي. دا د امریکایانو پوښتنه ده.»
د راپورونو له مخې، ښاغلي نیوسوم په وروستیو کې د ډېموکراټ ګوند د یو شمېر لوړپوړو غړو ملاتړ د خپلې احتمالي نوماندۍ لپاره ترلاسه کړی دی.
ګوین نیوسوم مخکې د ډونالډ ټرمپ د هغې پرېکړې سره سخت مخالفت کړی و، چې غوښتل یې د ملي ګارډ ځواکونه لاسانجلس ته واستوي. د هغه مخالفت د امریکا په سیاسي غونډو او رسنیو کې تاوده بحثونه راپارولي وو.
د امریکا اساسي قانون وایي، هېڅ څوک نه شي کولی له دوو دورو زیات د ولسمشرۍ لپاره نوماند شي. ډونالډ ټرمپ چې اوس د خپلې دویمې دورې واک پر مخ وړي، مخکې ویلي وو: «د دې کار لپاره ځینې امکانات شته.»
په همدې وخت کې د جو بایډن مرستیالې او د ټرمپ پخوانۍ سیالې کاملا هرېس په وروستیو کې له بي بي سي سره په مرکه کې ویلي، چې کېدای شي بیا هم د ولسمشرۍ ټاکنو ته ځان نوماند کړي. هغې ویلي: «امکان شته چې زه یوه ورځ ولسمشره شم او باور لرم چې راتلونکي کې یوه ښځه حتما سپینې ماڼۍ ته لار مومي.»
د سوریې لنډمهاله ولسمشر احمد الشرع به دا اوونۍ په ریاض کې د «راتلونکې پانګونې نوښت» کلنۍ نړۍواله غونډه کې ګډون وکړي. تمه کېږي، چې نوموړی به په دې کنفرانس کې چې د سعودي عربستان په کوربتوب تر سره کېږي وینا هم وکړي.
رویټرز ته دوو باخبرو سرچینو ویلي، چې احمد الشرع به په دې کنفرانس کې هڅه وکړي چې سوریه د ۱۴ کلونو جګړې وروسته یو ځل بیا نړۍوالو ډيپلوماټیکو او اقتصادي ډګر ته راوباسي.
د سوریې او سعودي عربستان حکومتونو تر اوسه په دې اړه د رسنیو پوښتنو ته کوم غبرګون نه دی ښودلی.
له هغه راهیسې چې احمد الشرع د بشارالاسد پر ځای د سوریې د لنډمهاله ولسمشر په توګه واک ته رسېدلی، ګڼ بهرني سفرونه یې کړي او په څو مهمو نړۍوالو غونډو کې یې ویناوې هم کړې دي.
ریاض د مې په میاشت کې د یوه تاریخي لیدنې کوربه و، چې پکې د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان، د سوریې لنډمهاله ولسمشر احمد الشرع او د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په کې ګډون کړی و.
ښاغلي ټرمپ په دغه لیدنه کې احمد الشرع وستایه او ژمنه یې وکړه، چې د سوریې د بیا رغونې لپاره به ټول بندیزونه لرې کړي. د نړۍوال بانک د اټکل له مخې، د سوریې د بیا رغونې لګښت شاوخوا ۲۱۶ میلیارد ډالره دی.
احمد الشرع چې څو ځله یې له نړۍوالو قدرتونو غوښتنه کړې چې د سوریې د بیا رغونې په بهیر کې برخه واخلي، ټاکل شوې په ریاض کې د دې کنفرانس پر مهال د نړۍوالو سیاسي او اقتصادي څېرو په منځ کې وینا وکړي.
د «راتلونکې پانګونې نوښت» نهمه دوره به د دوشنبې له ورځې (د لړم ۵مې) نېټې څخه بیا د همدې میاشتي تر چهارشنبې پورې د درېیو ورځو لپاره د نړۍ د مشرانو او پانګه والو په ګډون د سعودي عربستان په پلازمېنه ریاض کې ترسره شي.
د پاکستان دولتي رسنۍ د امریکا د بهرنیو چارو وزیر له قوله راپور ورکړی، چې هغه ویلي د اسلاماباد او واشنګټن ترمنځ د اړیکو وروستۍ پیاوړتیا د امریکا او هند پر اړیکو اغېز نه دی کړی. مارکو روبیو ویلي، امریکا غواړي له پاکستان سره خپلې ستراتیژیکې اړیکې د ګډو ګټو لپاره پراخې کړي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو د شنبې په ورځ یوې خبري غونډې ته د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «زه فکر نه کوم، چې موږ له پاکستان سره هر هغه څه کوو، چې زموږ د اړیکو یا له هند سره د ژورو، تاریخي او مهمو ملګرتیاوو په بیه وي.»
روبیو دا هم ویلي: «موږ پوهېږو چې هند اندېښمن دی او دا روښانه دلیلونه لري، ځکه د پاکستان او هند ترمنځ تاريخي تاوتریخوالي موجود دي.»
نوموړي ټينګار کړی، هند باید درک ولري چې امریکا غواړي له بېلابېلو هېوادونو سره اړیکې ولري.
هند د سوداګرۍ په اړه محتاط دی او وايي، چې د امریکا سره تړون ته «ډېر نږدې» دی
روبیو د یوې بلې پوښتنې په ځواب کې چې ایا د پاکستان او امریکا اړیکې هغه مهال پیاوړې شوې کله چې پاکستان د امریکا ادارې او د ولسمشر ډونالډ ټرمپ رول وستایه، ځکه چې هغه د هند او پاکستان ترمنځ د احتمالي جګړې د مخنیوي او حل لپاره هڅې کړې وې، وویل چې د مې میاشتې له شخړې مخکې هغه د پاکستان له حکومت سره اړیکه نیولې وه او ویلي یې وو، چې امریکا له پاکستان سره د یوه اېتلاف یا ستراتیژیک شراکت د بیا جوړولو علاقه لري. هغه زیاته کړه: «موږ فکر کوو، داسې ډېر کارونه شته چې له پاکستان سره یې یوځای ترسره کولی شو.»
د پاکستان دولتي رسنۍ زیاته کړې، چې مارکو روبیو وایي: «امریکا د هند له اړخه د شته ننګونو څخه باخبره ده؛ خو د امریکا دنده دا ده چې له هغو هېوادونو سره د شراکت فرصتونه رامنځته کړي چې دا امکان پکې وي.» هغه دا هم ویلي: «موږ له پاکستان سره د ترهګرۍ پر وړاندې او ورته چارو کې د اوږدې همکارۍ سابقه لرو. موږ غواړو دا اړیکه له دې نه هم نوره پراخه کړو، که دا ممکنه وي، سره له دې چې پوهېږو ځینې ستونزې او خنډونه به وي.»
هغه زیاته کړه، دا د خوښۍ خبره ده چې اړیکې پیاوړې شوې دي؛ خو «زه نه ګورم چې دا اړیکه دې د هند یا بل هېڅ هېواد د اړیکو په زیان وي.»
د پاکستان او امریکا اړیکې په روان کال کې ښې شوې دي او دواړه هېوادونه د سوداګرۍ، پانګونې، صنعت او انرژۍ په برخو کې د لا پیاوړې سیاسي، اقتصادي او ستراتیژیکې همکارۍ پر لور روان دي.