د بشري حقونو څارونکی بنسټ: ایران کې د پژواک نیول کېدل له بشري حقونو ښکاره سرغړونه ده

نورالدین ترابي په دې کتنه کې زیاته کړه: «له دې منځه بیا د ۸۰۰ پروژو د طرحو او ډیزاین چارې مو خلاصې کړي، څو سازمانونه او مؤسسې پرې کار وکړي.»

دغې ادارې د دغو مشخصو شویو نقطو د موقعیت او څرنګوالي په تړاو جزییات نه دي ورکړي.

د دغې ادارې د خبرپاڼې له‌مخې، په دې کتنه کې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام رييس سټېفن رودریګز په چارو کې له چټکتیا مننه وکړه او زیاته یې کړه: «دغه لېستونه به موږ ته راکړئ چې ددې ادارې د انجینرانو له‌خوا شاوخوا ۴۰۰۰زره نقطې معلومې شوې دي.»

په دې کتنه کې دواړو لورو ژمنه وکړه، چې په ګډه به هغه ستونزې له منځه یوسي چې د چارو پر وړاندې یې خنډونه رامنځته کړي، څو خلکو ته اساسي خدمات ورسول شي.

له نشه‌يي توکو د پاک افغانستان تر سرلیک لاندې ۳ ورځنۍ غونډه نن (دوشنبه د لړم ۵مه) د هلمند پوهنتون په کوربتوب پيل شوه او موخه یې له افغانستان څخه د دې ناوړه پديدې ورکول او خلکو ته يې د زیانونونو په اړه معلومات ورکول په ګوته شوي دي.

د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت سرپرست ندامحمد ندیم، دغه غونډه تاریخي فرصت وباله او زیاته یې کړه، «اوس مهال په افغانستان کې څو ډوله اعتیاد موجود دی، یو د نشه يي توکو کرکېله، د نشه یي توکو تجارت او بل د نشه یي توکو کرایه کشي ده.» او په وینا یې ولس باید له هر ډول اعتیاد څخه لاس په سر شي او بدیل کښت ته یې پاملرنه وکړي.

په دې غونډه کې یو شمېر نورو طالب چارواکو هم نشه‌يي توکي د يوې ټولنې د تباهۍ اسباب وبلل او ټولو خلکو ته يې په ځانګړي توګه ځوان نسل ته له دې ناوړه عمل څخه د ډډه کولو لارښوونې وکړې.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت وایي، دغه کنفرانس د ملاهبت الله د فرمانونو په رڼا کې د نشه‌یي توکو نړۍوالې پدېدې د مخنیوي په موخه جوړ شوی دی.

د طالبانو د هلمند پوهنتون رییس له سوداګرو غوښتي، چې د نشه‌یي توکو په مخنیوي سره راتلونکو نسلونو ته د سوداګرۍ او پانګونې سالمې لارې پرانیزي.

دغه غونډه به ۲ نورې ورځې هم دوام ومومي او پکې به د نشه‌یي توکو د مخنیوي پر لارو چارو څېړنیزي مقالې وړاندې شي او پایلې به یې له اړوندو مسوولانو سره شریکي شي.

«له نشه یي توکو پاک افغانستان» غونډه په داسې حال کې ده، چې لا هم ځینې هېوادونه پر افغانستان تور پورې کوي، چې د طالبانو له بیا واکمنېدو را وروسته هم د نشه يي توکو په قاچاق کې هېڅ کمښت نه دی راغلی.

په هلمند پوهنتون کې «له نشه‌یي توکو پاک افغانستان» تر سرلیک لاندې درې ورځنی کنفرانس پیل شوی دی.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت وایي، دغه کنفرانس د ملاهبت الله د فرمانونو په رڼا کې د نشه‌یي توکو نړیوالې پدېدې د مخنیوي په موخه جوړ شوی دی.

د طالبانو د هلمند پوهنتون رییس له سوداګرو غوښتي، چې د نشه‌یي توکو په مخنیوي سره راتلونکو نسلونو ته د سوداګرۍ او پانګونې سالمې لارې پرانیزي.

د وضعیت لا خرابېدو یو لامل د درجې پر بنسټ د بیو اعلانولو میکانیزم لغوه کېدل هم ګڼل کیږي، چې هم پلورونکي او هم پیرونکي پرې نیوکې کوي.

د ایکسپریس ټربیون پاکستانۍ ورځپاڼې د رپوټ له مخې، تر پخواني سیسټم لاندې د بازار کمېټې د اې، بي، اوسي درجې محصولاتو لپاره بېلابېلې بیې ټاکلې وې، په ځانګړي ډول د ورځنيو لګښت توکو لکه کچالو، پیاز، روميانو، کیلې، امرودو او انارو لپاره، خو په دې اونۍ کې حکومتي کمېټې د هر توکي لپاره یواځې یوه بیه ټاکلې، چې په عملي ډول یې د درجې توپیر له منځه وړی.

د دې پالیسۍ له امله اوس ټیټه درجه محصولات د لوړې درجې په نرخ پلورل کېږي.

ورځپاڼه وايي، پېرونکي شکایت کوي چې حتا ټیټ کیفیته محصولات هم په لوړ نرخ پلورل کېږي، په داسې حال کې چې لوړ کیفیته توکي له رسمي ټاکل شویو نرخونو څخه ۲۰ تر ۵۰ سلنه پورته بیه لري.

د ژوندیو چرګانو بیه د هر کیلو لپاره ۵ روپۍ لوړه شوې او له ۲۸۹–۳۰۳ روپۍ ته رسېدلې.

دغه راز د چرګ تیاره غوښه په هر کیلو کې۶ روپۍ لوړه شوې، په رسمي ډول ۴۳۹ روپۍ ټاکل شوې خو د ۴۸۹–۵۶۰ روپیو ترمنځ پلورل شوې.

د نرم پوسته کچالو بیه ۸۵–۹۰ روپۍ ټاکل شوې وه خو په ۱۳۰–۱۵۰ روپیو پلورل شوي، او پیاز په هر کیلو کې۱۷ روپۍ لوړ شول.

د پاکستان له خوا د تورخم دروازې د تړل کېدو له امله د دواړو هېوادونو ترمنځ د تګ راتګ سلسله له نږدې دوو اونیو راهیسې درېدلې ده.

د دې بندښت له کبله نه یوازې سوداګریزې چارې اغېزمنې شوې، بلکې زرګونه افغان کډوال چې د بېرته ستنېدو په موخه افغانستان ته روان شوي، د خېبر پښتونخوا د جمرود او لنډي کوتل په شمول ډيورنډ کرښې ته څېرمه پر لارو بند پاتې دي.

افغان کډوال عبدالحق ساپی چې په لنډي کوتل کې یې کورنۍ د سرک پر غاړه افغانستان ته د تګ لپاره دوه اونۍ انتظار کړی، افغانستان انټرنشنل ته وویل: «له دیارلسو ورځو راهیسې موږ د خپلو کورنیو سره دلته بند پاتې یو، ماشومان مو په موټرو کې خوب کوي، اوبو او خوړو ته لاسرسی نه لرو، د ورځې تودوخه ډېره ده او د شپې يخني.»

ساپی وایي، له دواړو خواوو بند پاتې دي، نه افغانستان ته تللی شي او نه هم بېرته ګرځېدای شي.

د نوموړي په وینا، حکومتونه باید کړکېچونه تر دې بریده ونه رسوي چې ولسونه پکې زیانمن شي.

ګل اغا یو بل کډوال دی چې تورخم ته نږدې یې کورنۍ افغانستان ته د تګ لپاره د سرک په غاړه شپې سبا کوي.

نوموړي وایي: «موږ د طالبانو اجازه‌لیکونه لرو، خو پاکستاني چارواکي مو نه پرېږدي چې واوړو، تورخم تړلی دی، ماشومان مو ناروغ شوي، خو څوک مو غږ نه اوري.»

د ګل اغا په وینا، هغه کورنۍ چې د افغانستان لپاره تورخم ته راکوچیدلې له سخت حالت سره مخ دي، ماشومان یې ناروغان شوي، خواړه او صحي اوبه نه لري او په ګاډو کې شپې سبا کوي.

د سیمې اوسېدونکي وايي، د ښځو او ماشومانو وضعیت تر ټولو اندېښمنوونکی دی، ځکه ګڼ شمېر کورنۍ له خوړو، درملو او څښاک اوبو بې‌برخې دي.

د تورخم دروازې له تړلو سره یوازې افغان کډوال له ستونزو سره نه دي مخ بلکې د سیمې اوسېدونکو او سوداګرو باندې یې هم بد اغېز کړی.

د تورخم دروازې ته نږدې یو ځای اوسېدونکی خان محمد وایي، د تورخم له تړلو سره یې تجارت له منځه تللی او هره ورځ زرګونه روپۍ تاوان کوي.

نوموړی زیاتوي: «د لارې تړلو نه یوازې افغان کډوال ستړي کړي، بلکې زموږ تجارت هم له منځه تللی، هره ورځ زرګونه روپۍ تاوان کوو، خو نه څوک وضاحت ورکوي او نه دا معلومه ده چې کله به لاره بېرته خلاصه شي.»

طالبانو تر دې وړاندې د پاکستان له حکومته غوښتي وو چې د افغان کډوالو د تګ راتګ اجازه ورکړي، خو اسلام‌اباد وايي، تورخم د امنیتي اندېښنو له امله تړل شوی.

په ورته وخت کې د دواړو هېوادونو پلاوي د کړکېچ د حل لپاره په استانبول کې په خبرو بوخت دي.

د خبرو پایله لا تراوسه نه ده په ډاګه شوې، خو تمه کیږي چې دغه خبرې اترې نن شپه پای ته ورسیږي.