ندامحمد ندیم: په هلمند کې له نشه‌یي توکو د پاک افغانستان غونډې جوړېدل تاریخي فرصت دی

په هلمند پوهنتون کې «له نشه‌یي توکو پاک افغانستان» تر سرلیک لاندې درې ورځنی کنفرانس پیل شوی دی.

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت وایي، دغه کنفرانس د ملاهبت الله د فرمانونو په رڼا کې د نشه‌یي توکو نړیوالې پدېدې د مخنیوي په موخه جوړ شوی دی.

د طالبانو د هلمند پوهنتون رییس له سوداګرو غوښتي، چې د نشه‌یي توکو په مخنیوي سره راتلونکو نسلونو ته د سوداګرۍ او پانګونې سالمې لارې پرانیزي.

د وضعیت لا خرابېدو یو لامل د درجې پر بنسټ د بیو اعلانولو میکانیزم لغوه کېدل هم ګڼل کیږي، چې هم پلورونکي او هم پیرونکي پرې نیوکې کوي.

د ایکسپریس ټربیون پاکستانۍ ورځپاڼې د رپوټ له مخې، تر پخواني سیسټم لاندې د بازار کمېټې د اې، بي، اوسي درجې محصولاتو لپاره بېلابېلې بیې ټاکلې وې، په ځانګړي ډول د ورځنيو لګښت توکو لکه کچالو، پیاز، روميانو، کیلې، امرودو او انارو لپاره، خو په دې اونۍ کې حکومتي کمېټې د هر توکي لپاره یواځې یوه بیه ټاکلې، چې په عملي ډول یې د درجې توپیر له منځه وړی.

د دې پالیسۍ له امله اوس ټیټه درجه محصولات د لوړې درجې په نرخ پلورل کېږي.

ورځپاڼه وايي، پېرونکي شکایت کوي چې حتا ټیټ کیفیته محصولات هم په لوړ نرخ پلورل کېږي، په داسې حال کې چې لوړ کیفیته توکي له رسمي ټاکل شویو نرخونو څخه ۲۰ تر ۵۰ سلنه پورته بیه لري.

د ژوندیو چرګانو بیه د هر کیلو لپاره ۵ روپۍ لوړه شوې او له ۲۸۹–۳۰۳ روپۍ ته رسېدلې.

دغه راز د چرګ تیاره غوښه په هر کیلو کې۶ روپۍ لوړه شوې، په رسمي ډول ۴۳۹ روپۍ ټاکل شوې خو د ۴۸۹–۵۶۰ روپیو ترمنځ پلورل شوې.

د نرم پوسته کچالو بیه ۸۵–۹۰ روپۍ ټاکل شوې وه خو په ۱۳۰–۱۵۰ روپیو پلورل شوي، او پیاز په هر کیلو کې۱۷ روپۍ لوړ شول.

د پاکستان له خوا د تورخم دروازې د تړل کېدو له امله د دواړو هېوادونو ترمنځ د تګ راتګ سلسله له نږدې دوو اونیو راهیسې درېدلې ده.

د دې بندښت له کبله نه یوازې سوداګریزې چارې اغېزمنې شوې، بلکې زرګونه افغان کډوال چې د بېرته ستنېدو په موخه افغانستان ته روان شوي، د خېبر پښتونخوا د جمرود او لنډي کوتل په شمول ډيورنډ کرښې ته څېرمه پر لارو بند پاتې دي.

افغان کډوال عبدالحق ساپی چې په لنډي کوتل کې یې کورنۍ د سرک پر غاړه افغانستان ته د تګ لپاره دوه اونۍ انتظار کړی، افغانستان انټرنشنل ته وویل: «له دیارلسو ورځو راهیسې موږ د خپلو کورنیو سره دلته بند پاتې یو، ماشومان مو په موټرو کې خوب کوي، اوبو او خوړو ته لاسرسی نه لرو، د ورځې تودوخه ډېره ده او د شپې يخني.»

ساپی وایي، له دواړو خواوو بند پاتې دي، نه افغانستان ته تللی شي او نه هم بېرته ګرځېدای شي.

د نوموړي په وینا، حکومتونه باید کړکېچونه تر دې بریده ونه رسوي چې ولسونه پکې زیانمن شي.

ګل اغا یو بل کډوال دی چې تورخم ته نږدې یې کورنۍ افغانستان ته د تګ لپاره د سرک په غاړه شپې سبا کوي.

نوموړي وایي: «موږ د طالبانو اجازه‌لیکونه لرو، خو پاکستاني چارواکي مو نه پرېږدي چې واوړو، تورخم تړلی دی، ماشومان مو ناروغ شوي، خو څوک مو غږ نه اوري.»

د ګل اغا په وینا، هغه کورنۍ چې د افغانستان لپاره تورخم ته راکوچیدلې له سخت حالت سره مخ دي، ماشومان یې ناروغان شوي، خواړه او صحي اوبه نه لري او په ګاډو کې شپې سبا کوي.

د سیمې اوسېدونکي وايي، د ښځو او ماشومانو وضعیت تر ټولو اندېښمنوونکی دی، ځکه ګڼ شمېر کورنۍ له خوړو، درملو او څښاک اوبو بې‌برخې دي.

د تورخم دروازې له تړلو سره یوازې افغان کډوال له ستونزو سره نه دي مخ بلکې د سیمې اوسېدونکو او سوداګرو باندې یې هم بد اغېز کړی.

د تورخم دروازې ته نږدې یو ځای اوسېدونکی خان محمد وایي، د تورخم له تړلو سره یې تجارت له منځه تللی او هره ورځ زرګونه روپۍ تاوان کوي.

نوموړی زیاتوي: «د لارې تړلو نه یوازې افغان کډوال ستړي کړي، بلکې زموږ تجارت هم له منځه تللی، هره ورځ زرګونه روپۍ تاوان کوو، خو نه څوک وضاحت ورکوي او نه دا معلومه ده چې کله به لاره بېرته خلاصه شي.»

طالبانو تر دې وړاندې د پاکستان له حکومته غوښتي وو چې د افغان کډوالو د تګ راتګ اجازه ورکړي، خو اسلام‌اباد وايي، تورخم د امنیتي اندېښنو له امله تړل شوی.

په ورته وخت کې د دواړو هېوادونو پلاوي د کړکېچ د حل لپاره په استانبول کې په خبرو بوخت دي.

د خبرو پایله لا تراوسه نه ده په ډاګه شوې، خو تمه کیږي چې دغه خبرې اترې نن شپه پای ته ورسیږي.

ځایي سرچینو د بدخشان ولایت د شهر بزرگ ولسوالۍ د پایان‌مور په سیمه کې د طالبانو ترمنځ د تازه نښتې خبر ورکړی دی.

سرچینې وايي، دا نښته د بدخشان د معادن پخواني رییس عبدالرحمن عمار او د اوسني رییس حفیظ الله شفیقي ترمنځ د سرو زرو کان پر سر شوې ده.

د معلوماتو له مخې، د طالبانو د سرحدي کنډک ځواکونه د اوسني رییس حفیظ الله شفیقي په ملاتړ جګړې ته ور داخل شوي، خو د عبدالرحمن عمار اړوند وسله‌والو یې په وړاندې جګړه کړې ده.

سرچینې زیاتوي، په نښته کې لږ تر لږه یو طالب سرتېری وژل شوی.

سرچینې دا وایي چې دواړو خواوو ته تلفات اوښتي، خو کره شمېر یې معلوم نه دی.

ویل کېږي، عبدالرحمان عمار او حفیظ الله شفیقي دواړه د طالبانو د اغېزناکو محلي قوماندانانو له ډلې دي.

عمار که څه هم په رسمي ډول د طالبانو د حکومت غړی نه دی، خو په سیمه کې د وسله والو یوه ډله تر خپل واک لاندې لري.

په کابل کې د ایران سفارت دوشنبې په ورځ، د لړم پر ۵مه وویل، چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت حقوقي او نړیوالو چارو مرستیال کاظم غریب ابادي او د طالبانو د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزیر نورالله نوري ترمنځ ناسته کې د ایران او افغانستان پوله د دوستۍ او ورورګلوۍ پوله اعلان شوې ده.

دواړو خواوو د سرحدي همکاریو د پراختیا لپاره خپل چمتووالی څرګند کړی او هوکړه یې کړې، چې د سرحدي ستونزو د حل لپاره د دواړو هیوادونو د لوړ پوړو پلاويو ترمنځ منظمې غونډې ترسره شي.

په دې ناسته کې پر پوله له هر ډول غیرقانوني تګ راتګ، انساني او د نشه يي توکو قاچاق سره د مبارزې لپاره پر «جدي هوډ» هم ټینګار شوی دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال کابل ته د خپل سفر په ترڅ کې د طالبانو له نورو چارواکو سره هم لیدلي دي او د زنداني ایراني وګړو حقونو ته د رسیدنې پر مېکانېزم هم غږېدلي دي.