په جګړو کې له ولسي وګړو د ملاتړ مرکز د انساني امنیت د نړۍوال وضعیت په تړاو په خپل کلني راپور کې اعلان کړی، چې افغانستان په ۲۰۲۴ کال کې یو له هغو شپږو هېوادونو و، چې خلک یې د مدني بنسټونو د ځپنې او پاشل کېدو له امله ډېر زیانمن شوي دي.
په دې راپور کې راغلي، افغانستان د میانمار، شمالي کوریا، سوډان، سوریې او یمن تر څنګ د هغو هېوادونو په کتار کې دی، چې پهکې له ولسي وګړو د ملاتړ وضعیت «ډېر کړکېچن» ارزول شوی دی.
راپور کاږي، له ۲۰۲۰ تر ۲۰۲۴ پورې په ټوله نړۍ کې له ولسي وګړو د ساتنې شرایط بد شوي، خو په افغانستان کې او په ځانګړې توګه د طالبانو له بیا واکمنۍ وروسته دغه وضعیت ډېر بد شوی دی.
په دغه راپور کې راغلي: «پر هېواد د طالبانو ناڅاپي واکمني او ورسره د استبدادي نظام رامنځته کېدل چې فردي او په ځانګړې توګه د ښځو او نجونو حقوق یې محدود کړي، له ولسي وګړو د ملاتړ سیستم د پاشل کېدو لامل شوي دي.»
د یاد راپور په یوې برخه کې ټينګار شوی، سره له دې چې په افغانستان کې د تېرو کلونو پر تله د جګړو ګراف راټيټ شوی، خو «د بشري حقونو له نقض او د عدالت د میکانیزم له نشتوالي سره د تېرو جګړو نه جبرانېدونکو زیانونو د خلکو ژوند او روغتیا په شدت سره تضعیف کړی دی.»
په جګړو کې له ولسي وګړو د ملاتړ مرکز خبرداری ورکړی، چې د مجازاتو نشتوالی، پراخ فقر، د مدني ټولنې حذفول او همداراز زده کړو او کار ته د ښځو د لاسرسي محدودول په دغه هېواد کې د انساني بحران د لا تقویه کېدو لامل شوي دي.
د دغه مرکز په راپور کې ویل شوي، چې د افغانستان پر رسمي بنسټونو د خلکو باور تر ټولو ټيټې کچې ته رسېدلی او د ځواب ویونکو بنسټونو لهمنځه وړل د دې لامل شوي، چې د تاوتریخوالي او تبعیض قربانیان د عدالت لپاره هېڅ اغېزناکه لاره ونهلري.
په جګړو کې له ولسي وګړو د ملاتړ سازمان همداراز لیکلي، افغانستان له تېرو څلورو کلونو راهیسې له ولسي وګړو د ساتنې تر ټولو بد وضعیت تجربه کړی او لامل یې هم د استبدادي نظام رامنځته کېدل، د بشري حقونو محدودېدل، د ملاتړیزو او مدني بنسټونو لهمنځه وړل دي.
طالبانو لا تر اوسه د دغه راپور په غبرګون کې څه نه دي ویلي.
د یادونې وړ ده، چې د بشري حقونو اړوندو ډېریو نړۍوالو بنسټونو هم په افغانستان کې په تېرو څه باندې څلور کلونو کې بشري وضعیت ډېر کړکېچن بللی دی.
د قزاقستان د ترکستان والي نورالخان کشراوف د دوشنبې په ورځ (د لړم ۵مه) د افغان- قزاق د سوداګرۍ مجمعې په څنډه کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت له سرپرست سره په کتنه کې د افغان- قزاق د اقتصادي مجمعې له جوړېدو هرکلی وکړ او همداراز یې په خپل هېواد کې د کرنې، ودانیزو چارو او کانونو په برخو کې د سوداګریزو چارو او پانګونو په تړاو د فرصتونو او ظرفیتونو په اړه معلومات وړاندې کړل.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، نورالدین عزیزي هم په دې کتنه کې د افغان- قزاق مجمعې د جوړېدو په تړاو د قزاقستان له کوربتوبه مننه وکړه او همداراز یې په افغانستان کې د اوسني اقتصادي وضعیت او د اقتصاد محوره پالیسۍ په اړه معلومات وړاندې کړل.
نوموړي زیاته کړه، په افغانستان کې اداري بروکراسي کمه شوې او ورسره جوخت یې د ترکستان والي ته بلنه ورکړه، چې د همکاریو د فرصتونو د لا ښې ارزونې په موخه افغانستان ته سفر وکړي او په راتلونکو سوداګریزو کنفرانسونو او نندارتونونو کې هم ګډون وکړي.
د دغې کتنې په پای کې دواړو لوریو د صادراتي بالقوه اقلامو د نوملړ پر تبادلې او د اقتصادي اړیکو د تقویت لپاره د غونډو او اړیکو پر دوام ټينګار وکړ.
د یوه بل خبر لهمخې، د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت سرپرست نورالدین عزیزي په «شېمکنت» او ترکستان کې له یو شمېر کارخونو او صنعتي پارکونو د لیدنې په ترڅ کې د دواړو هېوادونو تر منځ د تجربو د تبادلې، د ټکنالوژۍ او همداراز اقتصادي او صنعتي همکاریو پر پراختیا ټينګار وکړ.
د یادو کارخونو او صنعتي پارکونو مسوولینو هم له افغانستان سره د همکاریو او تجربو د تبادلې په برخه کې ټټر وواهه.
حلیمه پژواک چې کلونه یې د ښځو، اقلیتونو او مدني ازادیو د دفاع په برخه کې فعالیت کړی، د وروستیو معلوماتو له مخې له پرون راهیسې د ایران د امنیتي ځواکونو لهخوا نیول شوې او په بند کې ده.
هغه د خپلو څو نورو ملګرو سره یو ځای د ایران په شمالي سیمه کې هغه وخت ونیول شوه، چې امنیتي ځواکونو پر یوه استوګنځي چاپه ووهله.
تر نیول کېدو وروسته، اغلې پژواک لومړی د سیمې د امنیتي ادارې مرکز ته ولېږدول شوه او وروسته بیا د ویزې او د استوګنې اسنادو د نشتوالي له امله د کډوالو لنډمهالي توقیف کمپ ته وړل شوې ده. سرچینې خبرداری ورکوي، چې که بېړنۍ قانوني هڅې و نه شي نو ښایي هغه د ایران د خراسان ولایت د کډوالو پنډغالي ته ولېږدول شي او ان په زوره افغانستان ته وشړل شي، چې دا به یې د مرګ له ګواښ سره مخامخ کړي.
یاد بنسټ وایي، چې د پژواک نیول د بیان او سولهییز فعالیت د ازادۍ ښکاره نقض دی او موخه یې د بشري حقونو د مدافعینو د غږونو خاموشه کول دي.
دغه سازمان همدارنګه د هغې د ځای، وضعیت او چلند د روڼتیا د نشتوالي په اړه ژوره اندېښنه څرګندوي او وايي، شونې ده چې حلیمه پژواک له ناسم چلند، شکنجې یا جبري ورکېدو سره مخ شي.
یاد سازمان د حلیمه پژواک د سمدستي خوشې کېدو غوښتنه کړې او له ایراني چارواکو یې غوښتي، چې د هغې د بند ځای څرګند کړي او کورنۍ او قانوني استازي ته یې د لاسرسي زمینه برابره کړي.