د چیچنیا د مشر خبرداری: پر کروزني د ډرون برید به اوکراین ته ګران تمام شي

بشارالاسد د تېر کال د ډسمبر په لومړیو کې په سوریه کې د خپل حکومت له رانسکورېدو سره سم، روسیې ته ولاړ او له هغې ورځې تر اوسه هلته ژوند کوي.

دغه ویډیوګانې هم د بشارالاسد د ولسمشرۍ پر مهال او ښايي له ۲۰۱۸ تر ۲۰۲۴ کلونو پورې ثبت شوې وي.

اسد په یو له دغو ویډیو ګانو کې د دمشق د «غوطه» په نوم سیمه کې په لاره کې وايي: «لعنت پر غوطه» او همداراز له خپلې سلاکارې سره د لبنان د حز‌ب‌الله په تړاو وايي: «نور مو د دغه ګوند غږ وانه‌ورېد.»

په یوې بله ویډیو کې بیا سوري سرتېري په داسې حال کې چې د اسد لاسونه ښکلوي، په یوه ډول یې مسخره کوي او په ورته بلې ویډيو کې د دې پوښتنې په ځواب کې چې د سوریې په ښارونو او لارو کې د خپلو عکسونو د لیدو په اړه څه احساس لري؟ وايي: «هېڅ احساس نه‌لرم.»

د سوریې د راپرځول شوي ولسمشر بشارالاسد رسنیزه سلاکاره لونا الشبل پروسږکال د اسد د واکمنۍ له رانسکورېدو مخکې په دمشق کې په یوې ټرافیکي پېښه کې لومړی سخته ټپي او بیا وروسته یې په روغتون کې ساه ورکړه.

امانوېل مکرون د شنبې په مازدیګر (د لیندۍ ۱۵مه) په خپله اېکس‌پاڼه وویل: «موږ باید پر روسیې فشارونو ته دوام ورکړو، څو سولې ته غاړه کېږدي. زه به د دوشنبې په ورځ لندن ته سفر وکړم، څو د اوکراین له ولسمشر، د برېتانیا او جرمني له لومړي وزیرانو سره د روان وضعیت ارزونه وکړو او د امریکا د منځګړیتوب په چوکاټ کې د روانو خبرو په اړه بحث وکړو.»

مکرون یو ځل بیا له اوکراین څخه پر ملاتړ ټينګار کړی او زیاته کړې یې ده: «موږ به له امریکایانو سره خپلو هڅو ته دوام ورکړو څو اوکراین ته د امنیت تضمینونه برابر کړو، ځکه له دغو تضمینونو پرته دایمي سوله ناشونې ده.»

نوموړي همداراز خبرداری ورکړی: «په اوکراین کې چې څه روان دي، هغه د ټولې اروپا امنیت هم اغېزمنوي.»

نوموړي له دغو خبرو وروسته د اوکراین له ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي سره هم ټلیفوني خبرې کړي او په ډاګه کړې یې ده، چې فرانسه غواړي له خپلو ټولو شریکانو سره په ګډه کار وکړي، څو شخړې راکمې او اوربند رامنځته شي.

امانوېل مکرون همداراز څرګنده کړې، چې د اوکراین د شخړې د حل په برخه کې او همداراز د اوکراینیانو او امریکایانو تر منځ د خبرو په چوکاټ کې به اروپا محوري رول ولري.

د یادونې وړ ده، چې روسیې پرون شپه ناوخته (جمعه د لیندۍ ۱۴مه) د ۶۵۳ بې‌پیلوټه الوتکو او د ۱۷ بالسټیک توغندیو په ګډون په ۵۱ کروز توغندیو سره د اوکراین پر ۲۹ سیمو برید وکړ او په اتو سیمو کې یې ډېره وراني کړې ده، خو ۵۸۵ بې پیلوټه الوتکې، ۲۹ کروز او یو بالسټیک توغندی په هوا کې شنډ کړای شوي دي.

په پاتې بې‌پیلوټه الوتکو او توغنديو سره د اوکراین انرژۍ، برېښنا، اوبو او ټرانسپورت تاسیسات په نښه شوي او ورسره د دغه هېواد د ځينو ښارونو برېښنا او اوبه پرې شوي او ټرانسپورتي سیستم هم ګډوډ شوی، خو د تلفاتو په اړه تر اوسه په دقیق ډول څه نه‌دي ویل شوي.

روسیې بیا ویلي، چې اوکراین هم په لسګونو بې‌پیلوټه الوتکو سره د روسیې خاوره په نښه کړې او په لومړي سر کې یې ۱۱۶ په هوا کې شنډې کړې. یوه بې‌پیلوټه چاودېدونکې الوتکه په ریازان سیمه کې پر یوه کور لګېدلې، خو له ورانۍ پرته یې چا ته د سر زیان نه‌دی اړولی.

د روسیې په ورونژ ښار کې بیا د دغو بریدونو له امله د تېلو یو ټانک، یو ښوونځی او څو کورونه هم زیانمن شوي دي.

دغه کښتۍ لومړی د ترکیې د یوه بار وړونکي کښتۍ له خوا ولیدل شوه او هغوی د یونان چارواکي خبر کړل.

چارواکي زیاته کړه، چې ژغورل شوي کسان د «کریټ» ټاپو ته لېږدول کېږي.

یونان په ۲۰۱۵–۲۰۱۶ کلونو کې د کډوالو د سترې څپې په لومړۍ کرښه کې و، چې په هغه کې د منځني ختیځ او افریقا له یو میلیون څخه ډېر کسان اروپا ته اوښتل.

که څه هم وروسته د کډوالو بهیر کم شوی و، خو په تېر یوه کال کې له لیبیا څخه د کډوالو د کښتیو په شمېر کې چټک زیاتوالی راغلی، په ځانګړي ډول د کریټ، ګاوډوس او خريصي په لور، دا هغه درې ټاپوګانې دي چې د افریقا څنډې ته نږدې دي.

له دې ډلې افغان پناه‌غوښتونکي هم شاته نه دي پاتې؛ هر کال ډېر افغانان د ترکیې او یونان پر سمندري لارو اروپا ته د تلو پر مهال د مرګ، نیول کېدو او بېرته افغانستان ته د شړل کېدو له ګواښ سره مخ کېږي.

د کډوالۍ د ادارې د معلوماتو له مخې، په ۲۰۱۹ کال کې په ترکیه کې نږدې ۴۵۵زره ناقانونه کډوال نیول شوي وو، چې ډېری یې افغانان او سوریایان وو.

دا په داسې حال کې دی، چې د روان کال د اکټوبر تر ۱۶مې نېټې پورې بیا دا شمېر له ۱۲۲ زرو پورته شوی دی.

عراقچي ټینګار کړی، چې د خبرو اترو بریا د ټولو لوریو پر «عادلانه او متوازن چمتووالي’ پورې تړلې ده. هغه وویل: ‘که امریکا خپل چلند بدل کړي او د داسې توافق لپاره چمتو شي چې دواړو خواوو ته ګټه ولري، موږ هم د مذاکرې لپاره تیار یو.»

هغه دا څرګندونې له له یوې جاپانۍ رسنۍ سره په یوې تازه مرکه کې کړې دي.

د عراقچي په خبره، د ایران پخوانۍ تجربه له واشنګټن سره «ښه نه وه»، خو د توافق دروازه لا هم په بشپړ ډول تړلې نه ده.

عراقچي په خپلو څرګندونو کې د (اټومي وسلو د نه خپرېدو تړون) پر اساس د ایران ژمنتیا ته هم اشاره کړې او ویلي یې دي، چې هېواد یې د جاپان په څېر د سوله‌ییزو موخو لپاره د اټومي ټېکنالوژۍ د کارولو حق لري.

هغه زیاته کړې: «ایران د سوله‌ییزو اهدافو لپاره د اټومي انرژۍ د کارولو قانوني حق لري، لکه څنګه چې جاپان هم د همدې چوکاټ لاندې له اټومي ټېکنالوژۍ څخه استفاده کوي.»

د ایران د بهرنیو چارو وزیر د خپلو خبرو په یوه بله برخه کې د اټومي تاسیساتو احتمالي ګواښونو ته اشاره کړې، لکه د وړانګو خپرېدو ګواښ، د چاودېدونکو توکو پاتې توکي او نور دوامداره ګواښونه.

هغه زیاته کړه، چې د هغوی هېواد د اټومي امنیت د لوړو معیارونو په درک کې «ډېره دقیقه تجربه» لري.

دا څرګندونې په داسې حال کې دي، چې د امریکا د ۲۰۲۵ د ملي امنیت په نوې ستراتیژۍ کې د ډونالډ ټرمپ حکومت اعلان کړی، چې واشنګټن لا هم ژمن دی چې د هرمز تنګی پرانیستی وساتي او د خلیج فارس پر انرژۍ د «ښکاره دوښمنانو» د واکمنۍ مخه ونیسي، په داسې حال کې چې په یاد سند کې د ایران ګواښ د پخوا پرتله کم مهم ښودل شوی دی.

د «۲۰۲۵ ملي امنیت ستراتیژیک» سند چې د پنجشنبې په ماښام د لیندۍ په ۱۳مه خپور شوی، د ایران د رول، د خلیج فارس د انرژۍ امنیت او د منځني ختیځ د ځایګي په اړه د امریکا نوې ارزونه وړاندې کوي.

امریکا په دې سند کې ټینګار کړی، چې د خلیج فارس د انرژۍ پر سرچینو د «ښکاره دوښمنانو» د واکمنېدو مخنیوی او د هرمز د تنګي پرانیستي پاتې کېدل، لا هم د متحده ایالاتو بنسټیزې ګټې دي.

له دې سره، په دې سند کې د ایران له لوري راولاړېدونکی ګواښ د تېر پرتله پیکه ښودل شوی دی.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان نن د شنبې په ورځ د دوحې فورم په څنډه کې رویټرز خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي،:«د دې لومړنیو ګامونو پرته، د اوربند د تړون په لومړي پړاو کې د حماس د بې وسلې کولو تمه حقیقي او د ترسره کولو وړ نه ده.»

نوموړي ویلي، چې وړاندیز شوی پولیسي ځواک کې به د حماس غړي شامل نه وي او د یو نړیوال ثباتي ځواک له خوا به یې ملاتړ کېږي.

نوموړي له امریکا څخه غوښتنه کړې، چې پر اسراییل فشار راوړي، څو د یاد ځواک په جوړولو کې د ترکیې ګډون مني.