پاکستان: له افغانستان سره ډېپلوماټیکې لارې فعالې او اړیکې شته دي

مولوي حقاني د چابهار تاریخي او ستراتیژیک موقعیت ته په اشارې ویلي چې «په دغه ښار کې حضور، چې د ایران د سمندري دروازې په توګه د نړیوالو لارو یوه مهمه نقطه ده، د دواړو هېوادونو د سیمه‌ییزې همکارۍ د نوي پړاو نښه ده».

هغه د افغانستان او ایران ترمنځ دده په وینا، ژورې تاریخي، کلتوري او ورورګلویزې اړیکې د ګډو اقتصادي ګټو لپاره مناسب چاپېریال وباله او د چابهار بندر رول یې د سیمه‌ییزې سوداګرۍ د پراختیا او دوامداره پرمختګ په برخه کې بې‌ساری وباله.

طالب سفیر خپلې «ستراتیژیکې تګلارې» ته په اشاره ویلي چې «افغانستان په قاطع ډول د چابهار بندر پراختیا د خپل لومړي ترانزیټي انتخاب په توګه تعقیبوي او اراده لري چې د صادراتي او وارداتي توکو جریان له دې لارې تنظیم کړي، څو چابهار د نورو بندرونو لپاره یوباوري او دوامداره بدیل شي».

د ایرنا د رپوټ له مخې، هغه وویل، چې دا انتخاب یوه ستراتیژیکه پرېکړه ده چې د باور، امنیت او دوه‌ اړخیزو ګټو پر اساس شوې ده.

مولوي حقاني زیاته کړې چې کابل د دوه‌ اړخیزو او څو اړخیزو هوکړو په اډانه کې ژمن دی چې د سوداګرۍ او ترانزیټ چارو د اسانتیا لپاره ګامونه واخلي، لکه وړ تخفیفونه، د ګمرک پروسیجرونو ساده کول او د موټرو د انتظار وخت کمول.

هغه همدارنګه له ایران څخه وغوښتل چې افغان سوداګرو او پانګوالو ته لازمې اسانتیاوې برابرې کړي څو د ګاونډیو هېوادونو او سیمې یوه لویه برخه پانګه د چابهار لور ته راجلب شي.

حقاني د شرکتونو د ثبت اسانتیا، د اداري بروکراسي کمول او د ځمکې د ورکولو پروسې ساده کول د پانګوالو د هڅونې لپاره مهم اقدامات وبلل.

هغه وویل چې دا ګامونه کولی شي پراخ کاري فرصتونه وټوکوي او ثبات، امنیت او ګډ اقتصادي پرمختګ پیاوړي کړي.

د طالبانو سفیر په چابهار کې له افغان سوداګرو وغوښتل چې یوازې د وارداتو په برخې پورې محدود نه شي، بلکې د تولید او پانګونې پر لور حرکت وکړي، لکه د تولیدي فابریکو جوړول، د شرکتونو مونتاژ او کڅوړبندي او پر صادراتو په تمرکز سره د لوژستیک او ترانزیټي شرکتونو جوړولو ته مخه وکړي.

د طالبانو یاد سفیر چابهار د ملتونو، کلتورونو او اقتصادونو د اړیکو د یوهپله په توګه بللی او ویلي یې دي، چې دوی چمتو دي له ایران او نورو سیمه‌ییزو شریکانو سره په ګډه د دې ستراتیژیکې همکارۍ د پرمختګ لپاره خپلې ټولې هڅې وکړي.

له سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دا مرستې د افغانستان لپاره د ۲۰۲۵–۲۰۲۶ کلونو د بیړني او خوراکي خوندیتوب د پروژې په چوکاټ کې شوې دي.

د سفارت په وینا، دغه مرستې د هغو کورنیو لپاره ځانګړې شوې وې چې له اقتصادي ستونزو او د خوړو له کمښت سره مخ دي.

د سعودي عربستان د سفارت په وینا، د ملک سلمان د مرستو مرکز به له اړمنو افغانانو سره د بشري مرستو لړۍ ته دوام ورکړي او هڅه به کوي چې د خوړو خوندیتوب او بیړنیو اړتیاوو ته ځواب ووايي.

کابل ښاروالۍ د پنجشنې په ورځ د مرغومي پر ۱۸مه، ددې ادارې د ښاري زیربناوو رییس انجنیر فایق احمد تسل له قوله لیکلي، چې د یادې پروژې طرحه او ډیزاین بشپړ شوي او دا هوایي پل به د کابل–لوګر پر اصلي سړک جوړ شي.

د هغه په وینا، دغه پروژه د کابل ښار د نفوس د زیاتوالي، د وسایطو د ډېرېدو او د معیاري ترانسپورتي سیستم د اړتیاوو په پام کې نیولو سره ډیزاین شوې او د ښاروالۍ له مهمو او ستراتیژیکو پروژو شمېرل کېږي.

د نجات څلي څلورلاره د کابل ښار له تر ټولو ګڼه‌ګوڼه لرونکو سیمو ده، چې د کابل–لوګر او کابل–جلال اباد مهم ترانسپورتي دهلیزونه پکې سره نښلي.

ښاریان او مسافر هره ورځ له دې سیمې د تېرېدو پر مهال له سختې ترافیکي ګڼې‌ګوڼې سره مخ وي، چې د وخت ضایع کېدو، د سون توکو د مصرف زیاتوالي، د ترانسپورتي لګښتونو لوړېدو او د چاپېریال ککړتیا لامل ګرځي.

انجنیر تسل زیاته کړې، چې کابل ښاروالۍ د دې ستونزې د حل لپاره له مخکې د سیمې ترافیکي معلومات راټول کړي وو او د تخنیکي او ترافیکي څېړنو له ترسره کېدو وروسته دې پایلې ته رسېدلې، چې د نجات څلي څلورلارې اوسنی ترافیکي ظرفیت د موجود او راتلونکي ترافیکي بهیر د مدیریت وړتیا نه لري.

د نوموړي په وینا، د ترسره شویو ارزونو پر بنسټ، یاد هوایي پل هر لوري ته په دریو لینونو (درې د تګ او درې د راتګ لپاره) ډیزاین شوی، چې ټولیز اوږدوالی یې ۴۵۰ متره او سور یې ۲۸ متره دی. د پل لوړوالی شاوخوا ۷ متره ټاکل شوی، څو وسایط په خوندي ډول تګ راتګ وکړي او د ټیټې سطحې ترافیکي بهیر هم منظم شي.

همدارنګه د پروژې په چوکاټ کې دوه دایروي رمپونه (لوپونه) هم شامل دي، چې یو یې ۲۵۲ متره او بل ۲۳۹ متره اوږدوالی لري او د دواړو رمپونو شعاع ۴۸ او ۵۰ متره ده.

یادې ډلې په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې د ازادۍ جبهې جنګیالیو د چارشنبې په ورځ، شاوخوا د ماښام په ۶:۳۰بجو د طالبانو د استخباراتو د پلټنې یوه پوسته د کابل ولایت د سروبي ولسوالۍ قوماندانۍ ته څېرمه په نښه کړې ده.

د خبرپاڼې له مخې، د دې «عملیاتي برید» په پایله کې دوه طالب وسله‌وال وژل شوي او یو بل د دې ډلې غړی ټپي شوی دی.

تر اوسه پورې د طالبانو چارواکو د ازادۍ جبهې د دې ادعا په اړه کوم رسمي غبرګون نه دی ښودلی خو دا ډله د طالبانو ضد یوه وسله واله ډله ده چې تر ډېره د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو، په ځانګړي ډول کابل ښار او شاوخوا سیمو کې د چریکي بریدونو ادعاوې کوي.

دیاده ډله وایي چې موخه یې د طالبانو پر وړاندې وسله‌وال مقاومت او د یوه «ټولشموله او ولسواک نظام» رامنځته کول دي.

ازادۍ جبهې تر دې وړاندې هم په کابل، پروان، پنجشېر، کاپیسا او یو شمېر نورو ولایتونو کې د طالبانو پر پوستو، وسایطو او غړو د بریدونو مسوولیت منلی دی.

طالبانو بیا تل د دغو بریدونو ادعاوې رد کړې یا یې د تلفاتو کچه کمه بللې ده.

ایران د دوغارون د چارواکو له قوله خبر ور کړی، چې په همدې موده کې ۳۸۲ زره او ۵۳۷ټنه توکي د ۱۸۴ میلیونه او ۵۲۰ زره او ۵۳ډالرو په ارزښت د دوغارون له پولې څخه افغانستان ته ټرانزیټ شوي دي.

د دوغارون د ازادې سوداګریزې ـ صنعتي سیمې د ګمرک سرپرست ویلي چې ودانیز توکي، مېوې، خوراکي توکي، سون‌توکي او د نفتو بېلابېل محصولات افغانستان ته د ایران له مهمو صادراتي توکو شمېرل کېږي.

د هغه په وینا، دوغارون له ایران نه د افغانستان پر لور د سوداګرۍ تر ټولو مهمه او لومړنۍ دروازه ده او د دې اقتصادي مرکز فعالیتونو د افغان پانګه‌والو او اقتصادي فعالانو پام لا زیات کړی دی.

نوموړي زیاته کړې چې دوغارون د ایراني او افغان سوداګرو د حضور او پانګونې لپاره یو «طلایي فرصت» دی او د قانون په چوکاټ کې له دې فرصت څخه ملاتړ کول د سرحدي سیمې د ودې او اقتصادي پرمختګ لامل ګرځي.

هغه همداراز ټینګار کړی چې د صادراتو، ترانزیت، وارداتو او مسافري چارو د لا چټکتیا او اسانتیا لپاره د افغانستان د اسلام‌کلا او د ایران د دوغارون په ګمرکونو کې د بنسټیزو اسانتیاوو برابرول یوه جدي اړتیا ده، چې د مرکزي، ولایتي او ځایي چارواکو ځانګړې پاملرنه غواړي.