مطیع‌الحق خالص: د اقلیمي بدلون پر وړاندې د خلکو د پوهاوي کچې لوړول ملي دنده ده

یاد سازمان د یوې اعلامیې په خپرولو سره د افغان خبریالانو پر وړاندې د پاکستاني پولیسو چلند غندلی او د خبریالانو او د رسنیو د کارکوونکو د نیولو او جبري ستنولو د لړۍ درېدو غوښتنه یې کړې ده.

د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان د نیول شویو خبریالانو هویت نه‌دی څرګند کړی.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې له افغان خبریالانو او د رسنیو کارکوونکو سره د پاکستاني پولیسو ناوړه چلند، پر هغوی سخت فشار او ناقانونه نیونو د بیان ازادۍ خوندیتوب ته ډېر ګواښ پېښ کړی دی.

امسو د پاکستان له حکومت او اړوندو امنیتي ادارو څخه غوښتنه کړې، چې نیول شوي خبریالان او د رسنیو کارکوونکي کې دې ژر تر ژره خوشې او له یوه بحراني وضعیت څخه د راکډه شویو خبریالانو د ژوند خوندیتوب ته د انساني کرامت په پار درناوی وکړي.

دا په داسې حال کې ده، چې پاکستان په تېر یوه کال کې ۲۰ افغان خبریالان په زور افغانستان ته ستانه کړې دي.

ندا محمد ندیم په کابل پولي‌تخنیک پوهنتون کې په همدې مناسبت جوړو شویو مراسمو کې دغو تازه فارغ شویو زده‌کړیالانو ته په خطاب کې وویل: «د فراغت سند یوازې یو عادي کاغد نه‌دی، بلکې تر دې وروسته تاسو د «خپل نظام» ټولنې او کورنۍ پر وړاندې ستر مسوولیتونه لرئ».

ندیم زیاته کړه: «زموږ هڅه دا ده او د پوهنتونونو مسوولینو ته مو سپارښتنه کړې، چې پوهنتونونه له نظري حالت څخه راوباسي، محصلینو ته په لابراتوارونو او عملي ساحو کې د عملي زده‌کړو زمینه برابره کړي».

په داسې حال کې چې له نږدې پنځو کلونو راهیسې ټول نظام طالب محوره دی او ډېری لوستي ځوانان د بېکارۍ او فقر له امله نورو هېوادونو ته په خونړیو لارو روان دي، د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي په یاده غونډه کې دغو تازه فارغو شویو انجنیرانو ته په خطاب کې وویل: «په ملک کې د هر ډول خدمت زمینه درته برابره ده او دا ټولنه، کورنۍ او نظام پر تاسو د خدمت حق لري».

د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزات د شنبې په ورځ (د مرغومي ۲۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د کابل پولي‌تخنیک پوهنتون له ۸ پوهنځیو له لېسانس څخه ۷۵۷ او ماسټري پروګرامونو څخه ۲۵۱ انجنیران فارغ شوي دي.

د یادونې وړ ده، چې له نږدې پنځو کلونو راهیسې طالبانو نجونې زده‌کوونکې او زده‌کړیالانې له لوړو زده‌کړو منع کړي او په دې موده کې یوه نجلۍ هم له لوړو زده‌کړو نه‌ده فارغه شوې.

یادې ټولنې نن د شنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې له ګاونډیو هېوادونو څخه پر تازه راستنو شویو ۱۰۰۰ کورنیو باندې یې ۹۷ ټنه خوراکي او غېر خوراکي توکي وېشلي دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې په یاده مرسته کې یې هرې کورنۍ ته د ۹۷ کیلو په اندازه اوړه، غوړي، وریجې، بوره، نخود، مالګه، مکروني، روب او نور توکي وېشلي دي.

د دوی په خبره، په دې مرستو کې غېر خوراکي توکي هم شامل وو.

د طالبانو تر واک لاندې د افغاني سرې میاشتې ټولنې ویلي، هڅه کوي چې د افغانستان په نورو ولایتونو کې هم پر راستنو شویو، بې‌وزلو او د طبیعي پېښو له امله زیانمن شویو کورنیو باندې مرستې ووېشي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت په وینا، دغو افغانانو د ۱۴۰۰کال د اسد له میاشتې وروسته، کله چې کابل سقوط وکړ، د جرمني له حکومت څخه د منلو رسمي ژمنه ترلاسه کړې وه او له هماغه وخته تر اوسه په پاکستان کې مېشت وو.

دا لېږد په داسې حال کې ترسره شو چې پاکستان تر دې وړاندې خبرداری ورکړی و، که د روان میلادي کال تر پای پورې د منلو بهیر وروستی نه شي، ښايي یو شمېر افغان پناه‌غوښتونکي بېرته افغانستان ته ستانه کړي. د همدې خبرداري له امله، جرمني چارواکو د هغو کسانو د انتقال بهیر چټک کړ چې د منلو رسمي ژمنه یې لرله.

جرمني ټینګار کړی چې ټول هغه افغانان چې د پخواني حکومت د ژمنو پر بنسټ پاکستان ته لېږدول شوي، حتمي نه ده چې جرمني ته راوستل شي.

تر هغه وروسته چې د «افغانانو د فدرالي منلو پروګرام» یو شمېر غوښتونکو د جرمني په محکمو کې د حقوقي شکایتونو له لارې د ویزې د صادرېدو حکمونه ترلاسه کړل، د دوی د انتقال بهیر یو ځل بیا پیل شو. د دغو قضیو له ډلې ځینې د مدني بنسټونو، په ځانګړي ډول د «کابل لیفت بروکه» سازمان په ملاتړ تعقیب شوې دي.

د رسمي شمېرو له مخې، دا مهال د جرمني بنسټونو ۷۶پخواني ځایي کارکوونکي او ۴۶۵نور افغان وګړي د جرمني د ویزې په تمه دي او د هغوی امنیتي ارزونې لا هم روانې دي.

د بحران نړېوالې ډلې په خپل تازه راپور کې د دوحې او استانبول له ناکامو خبرو وروسته د طالبانو او پاکستان اړیکې «ترینګلې او نازکې» بللې دي. د راپور له مخې، د دواړو لوریو اړیکې هغه مهال لا خرابې شوې چې طالبانو د تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) پر وړاندې د اقدام غوښتنه ونه منله.

دا خپلواک فکري بنسټ، چې مرکز یې د بلجیم په بروکسل کې دی، لیکي چې طالب چارواکو د تړلو دروازو تر شا د ډیورند کرښې په نږدو کې د ټي‌ټي‌پي د حضور شتون منلی، خو استدلال کوي چې له دواړو هېوادونو څخه هېڅ یو پر ډیورند کرښه د تګ راتګ بشپړ کنټرول نه شي کولای.

راپور زیاتوي چې افغان طالبانو ادعا کړې، هغه ګڼ شمېر وسله‌وال یې کرښې ته له نږدې سیمو لرې کړي چې په ۲۰۲۴کال کې د پاکستاني امنیتي ځواکونو د عملیاتو له امله بې‌ځایه شوي وو. خو سره له دې، طالبان لا هم د اسلام‌اباد اساسي غوښتنه، یعنې د ټي‌ټي‌پي د مشرانو سپارل، نه مني.

د بحران نړېوالې ډلې د طالبانو او پاکستان ترمنځ روان کړکېچ د ۲۰۲۶کال د لسو احتمالي شخړو په لړ کې یاد کړی دی.

راپور ټینګار کوي چې د افغان طالبانو او پاکستاني طالبانو ترمنځ اړیکې «ډېرې پیاوړې» دي. په راپور کې همدارنګه راغلي چې پر ډیورنډ کرښه د پرتو سیمو ډېری پښتانه د پاکستان له مرکزي حکومت سره مخالفت لري، خو په دغو سیمو کې د وسله‌والو سخت ځپل ښايي برعکس پایله ولري. د بنسټ په باور، دا ډول کړنې کولی شي د طالبانو او ټي‌ټي‌پي جنګیالي د داعش پر لور ورټېل وهي، څو د طالبانو د ادارې پر ضد وجنګېږي.