نیمروز کې د کورنیو تولیداتو درې ورځنی ملي نندارتون پیل شو

د راپور له مخې؛ له افغانستان سره تړلو لارو، په دغه هېواد کې لوړو لګښتونو، ناسمې پالیسۍ او پر ایران نړۍوالو بندیزونو د پاکستان پر اقتصاد منفي سیوری غوړولی. په راپور کې راغلي، چې د پاکستان د کینو مېوې صادروونکي له ګڼو ستونزو سره مخ دي او د لارو بندښت دوی ته لوړ مالي زیانونه هم اړولي دي.

دغه مېوه چې ډېر ژر خوسا کېږي، تر دې وړاندې د افغانستان له لارې روسیې، اوکراین او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته په ۹ ورځو او اوس د ایران له لارې په ۲۵ ورځو کې رسېده. په ورته وخت کې د امریکا ولسمشر پر ایران په تازه بندیزونو کې ویلي، پر هغو هېوادونو به ۲۵سلنه مالیه ولګوي چې له ایران سره سوداګري ورسره کوي.

پاکستان اوس د همدې وېرې له امله د ایران سره په سوداګرۍ کې په احتیاط ګام اخلي. راپور زیاتوي: «د کابل سره د پاکستان د امنیتي ترینګتیا او بندیزونو وروسته صادرونکو خپل مالونه د ایران له لارې لېږدول، چې وخت، لګښت او د مېوې د خرابېدو وېره وه؛ خو اوس دغه لار هم د نړۍوالو سیاسي‌ ستونزو سره مخ شوې».

تېره اونۍ د پاکستان حکومت اعلان وکړ، چې د پنجاب بزګران کولای شي کینو او کچالو له بدیلو لارو صادر کړي؛ خو کروندګر او صادروونکي په عملي ډول د اقدام او اسانتیاوو غوښتنه کوي.

یو کروندګر حنیف هنجرا ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې د ایران لاره هیڅ وخت د افغانستان د لارې او لګښت ځای نه‌شي نیولی: «ایران هیڅ کله د افغانستان بدیله لار نه‌شي کېدای». کروندګر او صادرونکی ساجد وایننګ له ۱۴ کلونو وروسته د پاکستان د ناسمې پالیسۍ او نه پاملرنې له کبله د کینو کاروبار پرېښود.

هغه زیاته کړې: «د اوج پر مهال د کینو صادارتو کلنی عواید شاوخوا ۴۵۰ مېلیون ډالره و؛ خو د مېوو او سبزیجاتو صادرات هیڅکله د ستراتيژیک لومړیتوب په توګه ونه نومول شول». پاکستاني سیاست‌والو او د دغه هېواد د پارلمان یو شمېر غړي د ګاونډیانو سره د پاکستان پر ترینګلتیا او ناسمو اړیکو نیوکه کړې او زیاته کړې یې ده، چې له همدې امله سوداګري مخ په ځوړ روانه ده.

سوداګر او بڼوال اندېښنه لري، چې په کور دننه هم تازه مېوې او په ځانګړي ډول د کینو بیې راښکته شوې دي.

د یاد ریاست مرستیال نصیر احمد نیازی وایي: «په روان کال کې زموږ ریاست د سوداګرۍ او صنعت په برخه کې ۸۵۶ جوازونه ورکړي دي، چې ۵۷۲ جوازونه تمدیدي او ۲۸۴ جوازونه نوي دي».

هغه زیاته کړه، چې د نويو جوازونو ورکول به د سوداګرۍ او تولید په پراختیا کې مرسته وکړي او د سوداګرو او صنعتکارانو هڅونې ته به لار هواره کړي.

په ورته وخت کې د بلخ ولایت یو شمېر صنعتکاران وایي، که ورته د برېښنا او نورو اړینو اسانتیاوو برابرول یقیني شي؛ نو دوی به په بېلابېلو برخو کې خپل تولیدي فعالیتونه ګړندي کړي. د صنعتکارانو په خبره؛ د جوازونو وېش د سوداګرۍ پراختیا لپاره مثبت ګام دی، خو د تولیدي چاپېریال او زېربناوو نشتوالی د هغوی د فعالیتونو مخه نیسي.

د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون غړي مولوي احمدالله وثیق ویلي، د سوړ ژمي سره، سره له پاکستان او ایران نه د افغان کډوالو د جبري اېستلو بهیر دوام لري. د هغه په وینا؛ په تېرو شپږو میاشتو کې ټول ۱،۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي، چې په پاکستان کې د افغان کډوالو د نیولو او جبري ستنولو عملیات پراخ شوي دي. د راپورونو له مخې؛ پاکستاني امنیتي ځواکونه د دغه هېواد په بېلابېلو ښارونو کې د افغانانو د پلټنې عملیات ترسره کوي او نیول شوي افغانان له قانوني بهیر پرته افغانستان ته ستنوي.

سرچینې وایي، دغه عملیات یوازې پر بې‌اسناده کډوالو نه محدودېږي؛ بلکې هغه افغانان هم په‌کې شامل دي چې د نړۍوالو قوانینو له مخې د خونديتوب حق لري. د جبري ستنول شویو په ډله کې خبریالان، د بشري حقونو فعالان، د پخواني جمهوري نظام دولتي چارواکي، څارنوالان او مدني فعالان شامل دي، هغه کسان چې په افغانستان کې یې ژوند له جدي ګواښونو سره مخ دی.

د کډوالو د حقونو ملاتړي بنسټونه وایي، پاکستان د ۱۹۵۱ کال د کډوالو کنوانسیون او د نه‌ستنېدنې (Non-refoulement) اصل ته ژمنتیا نه‌ده ساتلې. د دغه قانون له مخې هېڅ هېواد نه‌شي کولی یو کس داسې ځای ته واستوي، چې هلته یې ژوند، ازادي او امنیت له ګواښ سره مخ وي.

د بشري حقونو فعالان ټینګار کوي، دغه وضعیت د زرګونه افغانانو لپاره جدي بشري ناورین رامنځته کړی او له نړۍوالې ټولنې غواړي چې د پاکستان پر حکومت فشار زیات کړي؛ څو د جبري ستنولو لړۍ ودروي.

بل لور ته مولوي احمدالله وثیق وایي، چې د طالبانو د مشرتابه د لارښوونو له مخې د راستنو شویو کډوالو د بیا مېشتېدو لپاره د نمرو او ځمکو د وېش بهیر چټک شوی دی. د هغه په خبره؛ تر دې دمه په بېلابېلو ولایتونو کې د کډوالو لپاره ۳زره او ۴۶ د استوګنې نمرې وېشل شوې دي او دغه لړۍ لا هم روانه ده.

ښاغلي خیبر نیوکه کوونکي «مزدوران، اجیران او د بهرنيانو له‌خوا ګومارل شوي کسان» وبلل. د طالبانو د امر بالمعروف وزارت دغه چارواکي د یکشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۸مه) پر اېکس پاڼه په یوه یادښت کې ولیکل، چې محتسبانو په هرات کې پرته له زور، تاوتریخوالي او اجباري چلند څخه د نېکټایي له اغوستلو مخنیوی کړی دی.

هغه وویل، په افغانستان کې د نېکټایي اغوستل پنځه کاله کېږي چې بند دي. د نوموړي په وینا؛ د امر بالمعروف قانون د نېکټایي اغوستل منع کړي او محتسبانو په دې موده کې په ټولو پوهنتونونو کې د نېکټایي پر دغه بندیز ټینګار کړی دی.

افغانستان انترنشنل تېره جمعه یوه ویډیو خپره کړه چې ښیي، د طالبانو د امر بالمعروف وسله‌وال د هرات پوهنتون د طب پوهنځي د ۵۰ زده‌کړیالانو د فراغت مراسمو پرمهال هغوی اړ اېستي چې خپلې نېکټایانې لرې کړي.

سیف‌الاسلام خیبر د محتسبانو د دغه کار نیوکه کوونکي په ناخبرۍ تورن کړي او ویلي یې دي، چې د «مبلغ» او محتسب دندې سره توپیر لري. هغه ویلي، چې مبلغان یوازې سپارښتنې کوي؛ خو محتسبان د قانون د پلي کولو مسوول دي.

د هرات د فراغت په مراسمو کې د وسله‌والو محتسبانو مداخلې پراخ غبرګونونه راوپارولي دي. یو ګډونوال افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې د محتسبانو چلند له ټولنیزو نزاکتونو لرې و او د سلګونه خلکو په حضور کې د زده‌کړیالانو پر وړاندې له سپکاوي ډک چلند و.

پېژندل شوی دیني عالم ولی‌الله لبیب د طالبانو د محتسبانو کړنې د دیني اعتبار مسله تر پوښتنې لاندې راوستله. لبیب د هرات د زده‌کړیالانو د نېکټایي لرې کولو پېښې ته په اشارې پر طالبانو د وېرې او وحشت خپرولو تور ولګاوه او دغه چلند یې «لویه ګناه» وبلله. دغه دیني عالم همداراز طالبان د خلکو د شخصي حریم په نقضولو تورن کړل.

خدیجه احمدزاده د مرغومي په ۲۰مه په هرات کې د طالبانو له لوري نیول شوې او دغې ډلې د هغې د نیول کېدو په تړاو هېڅ سپیناوی نه‌دی کړی.

ریچارډ بېنیټ په کندز او هرات کې د نیول شوو ښځو د سملاسي خوشې کېدو غوښتنه کړې | افغانستان انټرنشنل پښتو

خدیجې احمدزاده په «له طالبانو ور هاخوا هیلا» مستند کې په داسې حال کې چې څېره یې په واضح توګه ښکاري د طالبانو له لوري د ښځو د ځپنې په تړاو څرګندونې کړې دي. دغه مستند د تېر زېږیز کال په وروستیو کې خپور شو، خو اوس حذف شوی دی.

د «افروتروس» په نوم یوې هالندۍ شبکې زیاته کړې: «تر هغې چې دغه قضیه روانه وي له موږ په ښکاره غوښتل شوي د هغې د امنیت خوندینې لپاره ډېر احتیاط وکړو. نو له همدې امله به اوس نور څه نه‌وایو».

د دغه مستند د جوړولو لپاره افغان خبریاله هیلا نورزۍ خپل ټاټوپي (هرات) ته تللې وه، څو د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان کې د ښځو وضعیت وارزوي. په دې مستند کې خدیجه احمدزاده یوه څېره معرفي شوې او همداراز هغه د ورزشکارو ښځو د خاموشه مقاومت په توګه یاده شوې ده.

په همدې تړاو د هیلا نورزۍ یوه ټلویزیوني مرکه او همداراز په افروتروس رسمي وېب‌پاڼه کې د یاد مستند په تړاو نور جزییات هم حذف شوي او د هیلا نورزۍ انستاګرام اکونټ خصوصي حالت ته ګرځول شوی دی.

نصیر احمد فایق د طالبانو له زندان څخه له قید و شرط پرته د ۶ ښځو د ازادېدو غوښتنه وکړه | افغانستان انټرنشنل پښتو

دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارد بېنټ او په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق په هرات کې د طالبانو له لوري د خدیجې احمدزاده نیول کېدل غندلي او په بېړه او له قید و شرط پرته د هغې د خوشې کېدو غوښتنه کړې ده.