د طالبانو د کار او ټولنیز چارو وزارت د ماشومانو ساتنې ریاست مشر سعدالدین مطمین په افغانستان کې له فعالو موسسو غوښتنه کړې، څو د یتیمانو او بېسرپرسته ماشومانو د ملاتړ په برخه کې خپلې هڅې پراخې کړي.
نوموړي دا څرګندونې دوشنبه د (مرغومې ۲۹مه) په یاد وزارت کې د موسساتو او د طالبانو د بېلابېلو ادارو ترمنځ په یوې ګډې ناسته کې کړې دي.
مطمین ټینګار کړی، چې د اسلام له نظره باید له زیان سره مخ، د درندو کارونو ترسره کوونکو او اړمنو ماشومانو سره مرسته وشي.
د نوموړي په وینا، دا ماشومان د غوره ژوندانه اسانتیاوو، ښوونې او روزنې، روغتیايي خدمتونو، خپلو کورنیو سره د یو ځای کېدو او ورته د سرپناوو برابرولو مستحق دي.
د راپورونو لهمخې، پر افغانستان د طالبانو له بیا ځلې واکمنېدو سره په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې په بېسارې توګه د ماشومانو درندو کارونو شمېر کې د پام وړ زیاتوالی راغلی او ان د کورنیو سرپرستي ور ترغاړې شوې ده. د معلوماتو پر بنسټ، د طالبانو له لوري پر ښخو د کارونو بندیز له امله ځینې کونډې مېرمنې او د کورونو سرپرستانې اړې شوې چې خپل واړه ماشومان شاقه کارونو ته ولېږي.
همداراز په کابل او ولایتونو کې د سوالګرو ماشومانو په کچه کې هم زیاتوالی راغلی او وخت ناوخت طالبان خپله هم مني، چې په ښارونو کې یې د سوالګرو ماشومانو د مخنېوي کمپاینونه کړې دي. افغانستان په نړۍ کې یو له هغو هېوادونو دی، چې ماشومان یې له سختې لوږې، کمو امکاناتو او د ژوندانه له ناخوالو سره مخ دي.
د هلمند ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د دوشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۹مه) په خپره شوې خبرپاڼه کې د یادو وسایلو د نوعیت او همداراز د شمېر په تړاو څه نهدی ویلي، خو زیاته کړې یې ده: «دغه د منکراتو اسباب او وسایل د تېرو اتو میاشتو په موده کې د امربالمعروف محتسبینو په داسې حال کې نیولي وو، چې د خلکو لهخوا په منکراتو کې استعمالېدل».
همداراز شاوخوا ۳۰۰ کیلوګرامه ښځينه وېښتان چې پېر او پلور یې روان و، هم سوځول شوي دي.
خبرپاڼه کاږي، تر دې مخکې هم په دغه ولایت کې د طالبانو د محتسبینو له لوري د منکراتو ګڼ شمېر الات لهمنځه وړل شوي دي.
د یادونې وړ ده، چې په افغانستان کې طالبان دوه ځلي واک ته رسېدلي او د واکمنۍ په دواړو دورو کې یې د موسیقۍ تولید، خپرول او اورېدل منع کړي او هغه «حرام» بولي.
یو شمېر سوداګرو او موټر چلوونکو له افغانستان انټرنشنل-پښتو سره په خبرو کې ویلي، چې ټول قانوني او ګمرکي اداري چارې یې بشپړې کړي، خو بیا هم د بېلابېلو پلمو له امله بازارونو ته د تګ اجازه نهورکول کېږي.
سوداګر وایي، د طالبانو تر ادارې لاندې د فراه ګمرک او د عامې روغتیا ریاست ترمنځ نههمغږي او نوي محدودیتونه د دې لامل شوي، چې سوداګریز توکي یې په ګمرکونو کې وځنډېږي.
دا ستونزه نهیوازې سوداګرو ته مالي زیان اړوي، بلکې د خلکو پر ورځیني ژوند هم ناوړه اغېز کوي.
یو سوداګر چې له څو ورځو راهیسې یې مالونه په فراه ګمرک کې بند پاتې دي افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وایي، چې ټول رسمي اسناد یې چمتو کړي، خو بیا هم د فراه ولایت لپاره د طالبانو د عامې روغتیا ریاست له لوري نوې غوښتنې مطرح کېږي.
هغه وویل: «موږ ټول ګمرکي مراحل خلاص کړي دي، مالیه مو ورکړې، اسناد مو مکمل دي، خو بیا هم اجازه نهراکوي. هره ورځ نوې بهانې کوي او وایي چې نور اسناد راوړئ».
د سوداګرو په وینا، د فراه لپاره د طالبانو د عامې روغتیا ریاست پر هر بیچ نمبر جلا اسناد او جلا نمونې غواړي، په داسې حال کې چې په یوه موټر کې درې بېلابېل بیچ نمبرونه وي.
یو بل سوداګر د نوم د نهخپرېدو په شرط د یادې ستونزې په اړه وایي: «په هر موټر کې موږ درې بیچ نمبرونه لرو، خو روغتیا ریاست وایي چې د هر بیچ نمبر لپاره جلا اسناد او جلا نمونه غواړو، دا کار نهعملي دی او نههم پخوا داسې پروسه وه».
هغه زیاتوي، چې د وارداتي توکو د کیفیت د ارزونې لپاره دوی تل نمونې وړاندې کړي، خو اوس له هر موټر څخه درې نمونې غوښتل کېږي، چې دا کار هم د وخت ضایع کېدو او هم د مالونو د خرابېدو سبب ګرځي.
موټر چلوونکي چې په سړه هوا او سختو شرایطو کې د فراه په ګمرک کې بند پاتې دي وایي، چې نهیوازې اقتصادي زیان ویني، بلکې له انساني ستونزو سره هم مخ دي.
یو موټر چلوونکی چې په خپل موټر کې یې غوړي بار کړي، وايي: «څو ورځې کېږي دلته ولاړ یو نه اجازه شته چې لاړ شو او نه څوک زموږ حال پوښتي، مالونه مو د خرابېدو په حال کې دي که خراب شي تاوان یې څوک راکوي».
د سوداګرو د معلوماتو او ترلاسه شویو ویډیوګانو لهمخې، په دغو بند پاتې موټرو کې غوړي، بوره، وریجې او نور لومړني خوراکي توکي بار دي.
سوداګر خبرداری ورکوي، چې د ډېر ځنډ له امله به دغه خوراکي توکي خراب شي او په پایله کې به یې سوداګر تاواني او ورسره به بازارونه د خوراکي توکو له کمښت او د بیو له لوړېدو سره مخ شي.
عام خلک هم د خوراکي توکو د بیو له لوړېدو شکایت لري او وایي، چې چارواکي د خلکو اړتیاوو ته پاملرنه نهکوي.
د فراه یو اوسېدونکی میرزا خان وایي: «په بازار کې بوره، غوړي، وریجې او نور خوراکي توکې ورځ تر بلې ګرانېږي، موږ اورو چې مالونه په ګمرک کې بند دي، خو چارواکي یې نهخوشې کوي، که دا مالونه بازار ته راشي بیې به یې هم راټیټې شي».
خلک زیاتوي، چې له یوې خوا له پاکستان سره سوداګریزې لارې تړلې دي او له بلې خوا هغه مالونه چې له نورو لارو افغانستان ته راځي په ګمرکونو کې ځنډېږي چې په وینا يې، دا وضعیت د خوراکي توکو د کمښت او د بیو د بېسارې لوړېدو اصلي لامل دی.
سوداګر، موټر چلوونکي او عام خلک په ګډه له طالب چارواکو غواړي، چې د خوراکي توکو د وارداتو لپاره اسانتیاوې رامنځته کړي، غیر ضروري خنډونه لرې کړي او پر دې توکو کمه مالیه ولګوي، څو نه سوداګر زیانمن شي او نه خلک له لوږې او ګرانو بیو سره مخ شي.
دوی ټینګار کوي، که د فراه په ګمرک کې دا ستونزه ژر حل نهشي، نو اغېزې به یې یوازې پر فراه نه، بلکې پر ټول هېواد څرګندې شي.
طالبانو او په ځانګړې توګه د فراه ولایت د ګمرک مسوولینو لا تر اوسه په دې تړاو څه نهدي ویلي.