په پښتونخوا کې په جبري ډول د ورکو کړای شویو کسانو کورنیو لاریون کړی

نوموړي د دوشنبې په ورځ په پېښور کې د خېبر ولسوالۍ د قومي مشرانو او مخورو یوې جرګې ته د وینا پر مهال ویلي، د تیرا قبایلي خلکو د هېواد لپاره سترې قربانۍ ورکړې دي او حکومت به یې د ستونزو پر مهال تر څنګ ولاړ وي.

هغه وایي، داسې یو منظم فکر شته چې نه غواړي پښتانه او په ځانګړي ډول قبایلي خلک د هېواد له اصلي بهیر سره یوځای شي. د اپریدي په وینا: «له ۷۵ کلونو راهیسې زموږ پر ضد داسې ذهنیت جوړ شوی، چې زموږ حضور نه‌شي زغملای».

نوموړي زیاته کړه، چې د ټاکل کېدو سره جوښت يې پر ضد منفي او ناسم تبلیغات پیل شول؛ خو د خلکو ملاتړ دا هر څه بې‌اغېزې کړل. اپریدي وویل: «ما له خپل ولس سره ژمنه کړې، چې ټوپک به ترې اخلم او قلم به ورکړم».

سهیل اپریدي ټینګار وکړ، چې په خېبرپښتونخوا کې د بېلابېلو سیاسي ګوندونو او فکري مکتبونو ترمنځ د پوځي عملیاتو په تړاو اجماع شته او هغوی مني چې پوځي عملیات د ستونزو حل نه‌دی. هغه وویل: «موږ د ترهګرۍ له‌منځه وړل غواړو او له سولې سره مینه لرو. له ۲۲ لویو او ۱۴زره وړو عملیاتو وروسته دا ضمانت څوک ورکوي، چې سوله به ټینګه شي؟»

نوموړي دا هم وویل، چې د تیرا په اړه پرېکړې د تړلو دروازو تر شا کېږي او ایالتي حکومت پرې خبر هم نه‌دی. اپریدي ادعا وکړه، چې عملیات د زور، جبر او سخت چلند له لارې پیل شوي دي.

سهیل اپریدي تر دې وړاندې هم پر اېکس پاڼه د تیرا پر پوځي عملیاتو نیوکه کړې وه او ویلي یې و، چې دغه اقدامات د تړلو دروازو تر شا د سیاسي ګټو لپاره شوي، نه د ترهګرۍ د له‌منځه وړلو لپاره.

ځایي پولیس چارواکي وایي، چې ټول جسدونه د څېړنې لپاره د ولسوالۍ مرکزي روغتون عدلي طب ته لېږدول شوي دي. پولیس چارواکو زیاته کړې، چې په مړو شویو کسانو کې یوه شپږ کلنه او یوه درې میاشتنۍ ماشومه هم شامله ده.

د ځایي پولیسو ویاند شوکت خان ویلي، پولیسو د یادې پېښې په تړاو یو کس نیولی او هغه وسله یې هم ترلاسه کړې چې پر مټ یې دغه کسان وژلي وو.

د روانې جنورۍ میاشتې له پیل راهیسې د کرک ولسوالۍ په کندوخېل سیمه کې هم یو ځوان د ناپېژاندو وسه‌والو له‌خوا د ډزو په پېښه کې وژل شوی و.

خان عبدالغفار خان چې په باچا خان فخر افغان هم پېژندل کېږي د شلمې پېړۍ د عدم تشدد بنسټګر او سرلاری مبارز و، چې په خپله مبارزه کې يې ډېرې سختۍ وزغملې، خو له خپلې غوره کړې لارې يو قدم هم شاته نه‌شو. د باچا خان زوی عبدالولي خان هم د هغه لاره تعقیب کړه.

په لندن کې د باچا خان او عبدالولي خان په مناسبت په جوړه شوې غونډه کې ګډونوالو د عدم تشدد د سر لارو مبارزې وستایلې او همداراز یې د همدغه سیاست پر دوام ټینګار وکړ.

د یادې غونډې ګډونوالو د باچا خان د ژوند پر بېلابېلو برخو خبرې وکړې او په وینا یې، باچا خان د پښتنو د ژوند په بېلابېلو برخو کې کار کړی او په ځانګړي ډول د ښځو لپاره یې ډېرې هڅې کړې دي.

په برېتانیا کې د عوامي نشنل ګوند یوه مسوول زاهد خان افغانستان انټرنشنل- پښتو ته وویل: «باچان خان یوازې سیاستوال نه‌وو، بلکې زموږ د ټولنې اصلاحګر وو او د انګرېزانو پر وړاندې د «عدم تشدد» سیاست په وسیله مبارزه کړې ده».

باچا خان په خپل وخت کې د نړۍ له ډېرو نورو مبارزینو د هغې ډلې له ګاندي سره ډېره راشه درشه درلوده او په ګډه یې مبارزه کوله.

د کابل پوهنتون پخوانی استاد محبوب‌شاه محبوب باچا خان د پښتني ټولنې لپاره یو «نعمت» وباله، خو په وینا یې، پښتنو د نیابتي جګړو له امله ونه‌شوای کولای د نوموړي د لارې پیروي وکړي.

نوموړی زیاتوي، باچا خان د پښتنو لپاره د زده‌کړو غوښتونکی وو او هڅه یې کوله چې په پښتنو کې د زده‌کړو بنسټ کېښودل شي؛ له همدې امله د لرې پښتونخوا پر تله په کوزې پښتونخوا کې پښتانه ډېر لوستي دي.

له دې سره سم، لیکوال او فرهنګپال اصف ننګ وایي، لر او بر یو نسل دي او په باور یې د باچا خان د عدم تشدد مبارزه ډېره کمزورې وه؛ عدم تشدد هغه فاتح پښتون ډېر پڅ کړ چې هند، سند، تر بخارا او نیشاپور پورې یې فتحې کړې وې.

د نوموړي په وینا، د باچا خان په منشور کې «ملت پالنه» زیاته، خو «دولت جوړونه» تله کمزورې وه.

د یادونې وړ ده، چې خان عبدالغفار خان په ۱۸۹۰ کال کې د چارسدې په اتمانزو کې وزېږېد او د «عدم تشدد» د پالیسو د پرمخ بیولو لپاره د «خدايي خدمتګار تحریک» جوړ کړ او بالاخره ۱۹۸۸ کال د جنورۍ په ۲۰مه له دې نړۍ سترګې پټې کړې او د وصیت له‌مخې په جلال‌اباد ښار کې خاورو ته وسپارل شو.

د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین د یکشنبې په ماښام (د مرغومي ۲۸مه) په خپله فېسبوک‌پاڼه ویلي: «د دولسم نومبر جرګې څخه له درکه ملګري شاوخوا ۷۰ ورځو د ظلم، جبر او تشدد تر تېرېدو وروسته پنځه کسان خوشې کړل شول، خو نورالله ترین او حنیف پښتین لا هم د پاکستان پوځ له لوري په غېرقانوني او ظالمانه جبري بند کې ساتل شوي دي».

منظور پښتین زیاتوي، د نن ورځې په اوږدو کې د پښتون ژغورنې غورځنګ پنځه غړي هر یو عدنان، حبیب، ګوهر، فرمان او عرفان خوشې شوي او د هغوی د بند موده یې «مرګونې ازموینه» بللې او په وینا یې، هغوی د ملت په خاطر د بند دغه موده په صبر، زغم او ملي جذبې سره تېره کړې ده.

پښتین له هغو ټولو کسانو چې د پښتون ژغورنې غورځنګ د پنځو کسانو د ازادېدو لپاره هلې ځلې کړي مننه کړې او همداراز یې هیله څرګنده کړې، چې د نورالله ترین او حنیف پښتین چې د ملت لپاره په سخت کړاو کې د بند شېبې تېروي د خلاصون په موخه ټول پښتانه خپل غږ پورته او خپلې مبارزې ته دوام ورکړي.

د یادونې وړ ده، چې له دې سربېره د پښتون ژغورنې غورځنګ د مشرتابه غړي علي وزیر په ګډون ګڼ نور غړي د پاکستان د پوځ له لوري بندیان شوي او په دې وروستیو کې د پاکستان دولت د پښتون ژغورنې غورځنګ پر فعالیت هم بندیز لګولی دی.

د خېبر پښتونخوا چارواکو د معلوماتو له مخې چې رسنیو سره یې شریک کړي، له دیر وروسته، د لنډي کوتل په سیمه کې شپږ افغانان چې قانوني اسناد یې نه لرل، د تورخم له لارې افغانستان ته اړول شوي، او درې نورې کورنۍ د رسمي پروسې له بشپړېدو وروسته په خپله خوښه له پاکستانه وتلي دي.

چارواکو وویل چې په خیبر کې مېشتو ټولو افغان کورنیو ته مخکې له مخکې خبر ورکړل شوی و، څو د قانوني اقداماتو نه وړاندې د پاکستان پرېښودو لپاره چمتو شي. همدارنګه، د دغه ایالت له مهمند سیمې هم د افغانانو د بېرته ستنېدو رسمي بهیر پیل شوی دی.

د پاکستان حکومت له وړاندې په وار وار اعلان کړی، چې ټول هغه افغانان چې قانوني اسناد نه لري، په پاکستان کې د اوسېدو اجازه نه لري او باید افغانستان ته ستانه شي.

چارواکي ټینګار کوي چې دا اقدام د حکومت د قانوني لارښوونو او امنیتي تدابیرو سره سم ترسره کېږي.