د اسلام‌اباد پولیسو هغه غله نیولي چې غلا شوي موبایلونه یې افغانستان ته قاچاق کول

نوموړي ویلي، چې د کډوالو، روغتیا،اوبو رسولو او د ښځو ملاتړ په برخه کې خپلو مرستو ته دوام ورکوي. د دغه وزارت له ‌وا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، په دې لیدنه کې د جاپان سفیر کینیچي ماساموتو وویل: «د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې تر تېر زېږدیز کاله پورې ټوکیو د ملګرو ملتونو د ادارو له لارې افغانستان سره ۵۵۰ مېلیون ډالره بشري مرسته کړې ده».

مولوي عبدالکبیر هم د جاپان له مرستو مننه کړې او ویلي یې دي: «افغانستان د اقلیمي بدلونونو او بهرنیو اشغالونو له امله له ستر بشري کړکېچ سره مخ دی او اړتیا ده، چې نړۍواله ټولنه د اړمنو افغانانو ملاتړ وکړي او په پراختیايي پروژو کې برخه واخلي».

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزیر له نړۍوالو غوښتي، چې د راستنېدونکو افغانانو لپاره ټولګټې پروژې پيل کړي؛ څو دوی ته د کاري فرصتونو زمینه برابره شي.

د افغانستان د سویلي‌ ولایت زابل څخه یوشمېر سرچینو د دوشنبې په ورځ (د مرغومي ۲۹مه) افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د طالبانو د امربالمعروف ریاست محتسبانو تر لسو زیات د بېلابیلو دولتي ادارو کارکوونکي «د شرعي توصیو او نبوي سنت» د نه عملي کولو په تور عمومي زندان ته معرفي کړي دي.

سرچینې زیاتوي، چې دغه کسان د ږېري کمولو، سټایلي‌وېښتانو جوړولو او د لونګۍ نه تړلو له کبله نیول شوي‌ دي. په زابل کې د طالبانو امربالمعروف ریاست هم مني، چې په دولتي ادارو کې یې د «اصلاح او څار» بهیر پيل کړی او خبرداری یې ورکړی د هغو کسانو سره به قانوني چلند وکړي، چې «د دوی پرله‌پسې شرعي توصیې نه مني او نبوي سنت نه مراعتوي».

یادې ادارې ویلي: «د تېرو دوو کلونو راهیسې د زابل د ټولو دولتي ادارو کارکوونکو ته د محتسبینو له‌خوا د نبوي سنتو د رعایت سپارښتنې کېدې؛ خو ځینې کسان بیا هم خپل ظاهري وضعیت پر سنتو نه برابروي».

د طالبانو‌ په خبره؛ دغه کسان به د قانوني سزا له مخې زندان ته ولېږل شي. په زابل کې د طالبانو د امربالمعروف ادارې دا نه‌دي ویلي، چې څومره کسان یې د څه مودې لپاره په کوم جرم نیولي دي.

دغه راز د حقوقي روڼتیا نشتوالي او د جزا د ډول نه روښانتیا هغه څه دي، چې د یو شمېر خلکو اندېښنې یې راپارولي دي. د زابل ځايي اوسېدونکي هم د دغه ډلې پر سخت دريځۍ نیوکې کوي.

محمد سلیم چې په قلات کې د مبایلونو کار کوي وايي: «دومره سخت چلند نه ښايي، انسان اوس نه سټایل کولای شي او نه لږ فیشني ګرځېدلای شي؛ پر هر چوک دوی ولاړ وي او ځورول کوي».

له بلې خوا ځینې دولتي کارکوونکي وایي، چې د طالبانو د امر بالمعروف محتسبین تر ډېره د ږېرې د کمولو او یا د لونګۍ نه تړلو له امله پر کارکوونکو فشارونه راوړي او ګواښي یې؛ هغه کړنې چې د اداري چارو پر عادي بهیر او د کارکوونکو پر رواني وضعیت ناوړه اغېز کوي.

نیوکه کوونکي باور لري، چې د اصلاح تر نوم لاندې دغه ډول اقدامات له قانوني وضاحت او ټولنیز انعطاف پرته د اصلاح پر ځای د وېرې فضا رامنځته کوي او د دولتي ادارو د کار چاپېریال زیانمنوي.

د دغه وزارت له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، د دغه نندارتون په پرانیستې مراسمو کې په نیمروز کې د طالبانو د والي مرستیال مولوي تورجان احمدي د ګډونوالو هڅې وستایلې او ویې ویل: «دغه ډول نندارتونونه د سیمه‌ییز اقتصادي پرمختګ، د کورنیو صنعتونو د ودې او د افغان تولیداتو د بازار موندنې لپاره مهم فرصتونه برابروي».

ورته مهال په نیمروز کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ریاست رییس فضل محمد فاضل ګډونوالو ته ډاډ ورکړی، چې دغه ریاست به له تولیدونکو سره په بازار موندنه، د تولیداتو د کیفیت لوړولو او د سوداګرۍ د پراختیا په برخه کې هر اړخیز ملاتړ وکړي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت وایي، چې د دغه نندارتون په ۵۰ عرفو کې د هېواد له بېلابېلو سیمو څخه راغلو تولیدونکو خپل محصولات نندارې ته وړاندې کړي؛ څو کورني تولیدات د سوداګرو او مصرف کوونکو ته معرفي او بازار موندنه یې وشي.

د راپور له مخې؛ له افغانستان سره تړلو لارو، په دغه هېواد کې لوړو لګښتونو، ناسمې پالیسۍ او پر ایران نړۍوالو بندیزونو د پاکستان پر اقتصاد منفي سیوری غوړولی. په راپور کې راغلي، چې د پاکستان د کینو مېوې صادروونکي له ګڼو ستونزو سره مخ دي او د لارو بندښت دوی ته لوړ مالي زیانونه هم اړولي دي.

دغه مېوه چې ډېر ژر خوسا کېږي، تر دې وړاندې د افغانستان له لارې روسیې، اوکراین او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته په ۹ ورځو او اوس د ایران له لارې په ۲۵ ورځو کې رسېده. په ورته وخت کې د امریکا ولسمشر پر ایران په تازه بندیزونو کې ویلي، پر هغو هېوادونو به ۲۵سلنه مالیه ولګوي چې له ایران سره سوداګري ورسره کوي.

پاکستان اوس د همدې وېرې له امله د ایران سره په سوداګرۍ کې په احتیاط ګام اخلي. راپور زیاتوي: «د کابل سره د پاکستان د امنیتي ترینګتیا او بندیزونو وروسته صادرونکو خپل مالونه د ایران له لارې لېږدول، چې وخت، لګښت او د مېوې د خرابېدو وېره وه؛ خو اوس دغه لار هم د نړۍوالو سیاسي‌ ستونزو سره مخ شوې».

تېره اونۍ د پاکستان حکومت اعلان وکړ، چې د پنجاب بزګران کولای شي کینو او کچالو له بدیلو لارو صادر کړي؛ خو کروندګر او صادروونکي په عملي ډول د اقدام او اسانتیاوو غوښتنه کوي.

یو کروندګر حنیف هنجرا ډان ورځپاڼې ته ویلي، چې د ایران لاره هیڅ وخت د افغانستان د لارې او لګښت ځای نه‌شي نیولی: «ایران هیڅ کله د افغانستان بدیله لار نه‌شي کېدای». کروندګر او صادرونکی ساجد وایننګ له ۱۴ کلونو وروسته د پاکستان د ناسمې پالیسۍ او نه پاملرنې له کبله د کینو کاروبار پرېښود.

هغه زیاته کړې: «د اوج پر مهال د کینو صادارتو کلنی عواید شاوخوا ۴۵۰ مېلیون ډالره و؛ خو د مېوو او سبزیجاتو صادرات هیڅکله د ستراتيژیک لومړیتوب په توګه ونه نومول شول». پاکستاني سیاست‌والو او د دغه هېواد د پارلمان یو شمېر غړي د ګاونډیانو سره د پاکستان پر ترینګلتیا او ناسمو اړیکو نیوکه کړې او زیاته کړې یې ده، چې له همدې امله سوداګري مخ په ځوړ روانه ده.

سوداګر او بڼوال اندېښنه لري، چې په کور دننه هم تازه مېوې او په ځانګړي ډول د کینو بیې راښکته شوې دي.

د یاد ریاست مرستیال نصیر احمد نیازی وایي: «په روان کال کې زموږ ریاست د سوداګرۍ او صنعت په برخه کې ۸۵۶ جوازونه ورکړي دي، چې ۵۷۲ جوازونه تمدیدي او ۲۸۴ جوازونه نوي دي».

هغه زیاته کړه، چې د نويو جوازونو ورکول به د سوداګرۍ او تولید په پراختیا کې مرسته وکړي او د سوداګرو او صنعتکارانو هڅونې ته به لار هواره کړي.

په ورته وخت کې د بلخ ولایت یو شمېر صنعتکاران وایي، که ورته د برېښنا او نورو اړینو اسانتیاوو برابرول یقیني شي؛ نو دوی به په بېلابېلو برخو کې خپل تولیدي فعالیتونه ګړندي کړي. د صنعتکارانو په خبره؛ د جوازونو وېش د سوداګرۍ پراختیا لپاره مثبت ګام دی، خو د تولیدي چاپېریال او زېربناوو نشتوالی د هغوی د فعالیتونو مخه نیسي.