طالبان وایي د روان کال له پیل راهیسې ۳۳زره کډوالې کورنۍ کندوز ته ستنې شوې

د یاد وزارت ویاند عبدالسلام جواد وایي، د افغانستان پنبه پاکستان، ایران، قزاقستان، ازبکستان، چین، هند، متحده عربي اماراتو، عراق، ترکیې، اسټرالیا او نورو هېوادونو ته صادره شوې ده.

له دې ډلې بیا په هلمند ولایت کې ترټولو ډېره پنبه کرل کېږي. د هلمند د سوداګرۍ او پانګونې خونه وایي، دامهال په دغه ولایت کې شاوخوا ۹۰زره ټنه پنبه تولید شوې چې د کورني بازار ترڅنګ نړۍوال بازار ته هم صادره شوې ده.

د هلمند د سوداګرۍ او پانګونې خونې مسوولین وایي، د افغانستان د پنبې صادراتو نړۍوالو بازارونو ته لار موندلې او دغه محصول اوس د پاکستان پر ځای ترکیې، بنګله‌دېش او ایران ته صادرېږي.

رویترز خبري اژانس راپور ورکړی، چې د مرستو کمښت او له ګاونډیو هېوادونو د جبري اېستلو له امله افغانان له پراخو ستونزو سره مخ دي. ۵۵ کلن افغان سمیع‌الله چې له خپلې کورنۍ سره له ایران نه په جبري توګه اېستل شوی، په کابل کې په یوه خېمه کې ژوند کوي.
هغه وايي: «موږ هغه نقطې ته رسېدلي یو، چې مرګ ته هم راضي یو». سمیع‌الله له خپلې کورنۍ سره په ایران کې نیول شوی او بیا په جبري توګه افغانستان ته ستون شوی. هغه وايي، د دوی وضعیت ورځ تر بلې خرابېږي او د ژوند ټولې اسانتیاوې یې له‌منځه تللې دي.

د نړۍوالو مرستو د کمښت له امله د خوړو نړۍوال پروګرام (WFP) اټکل کړی، چې شاوخوا ۱۷ مېلیونه افغانان له سختې لوږې سره مخ دي. په افغانستان کې د دغه سازمان مشر جان ایلیف ویلي، د ژمي په رارسېدو سره کاري فرصتونه له‌منځه تللي او د بېرته ستنېدونکو افغانانو شمېر د افغانستان نفوس زیات کړی. هغه زیاته کړې: «ډېریو افغانانو په ایران او پاکستان کې کار کاوه او پیسې یې کور ته لېږلې، چې دغه مرستې د افغانستان د خلکو لپاره حیاتي وې».

بل پلو د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد ویلي، هغه افغانان چې له ګاونډیو هېوادونو اېستل شوي په افغانستان کې تر یو حده مرسته ترلاسه کوي؛ لکه د ترانسپورت، استوګنې، روغتیایي خدمتونو او خوراک په برخو کې. نوموړي ټینګار کړی، چې د اقتصادي پروګرامونو اغېز وخت غواړي او ژر تر ژره د خلکو ژوند ته رسېدنه نه‌کېږي.

د راپور له مخې؛ ایران او پاکستان شاوخوا ۲.۵ مېلیونه افغانان له خپلو هېوادونو اېستلي، چې د اقتصادي فشار او د ژمي د سختو شرایطو له امله وضعیت نور هم کړکېچن شوی دی.

د نړۍوالو سازمانونو اټکل ښيي، چې سږکال به شاوخوا ۲۰۰زره نور ماشومان د خوړو د کمښت له سختو ستونزو سره مخ شي او د تېر کال پرتله د خوارځواکۍ کچه په هېواد کې بې‌سارې لوړېدو ته رسېدلې ده.

هغه پر اېکس پاڼه لیکلي، روانې نړۍوالې پېښې د قدرتونو ترمنځ د سیالۍ او نفوذ د لوبې بېلابېلې بڼې دي. نوموړي ټینګار کړی، چې « له بده مرغه تر ټولو کمزوري د دغه لوبو قرباني کېږي».

هغه ویلي، د قرباني کېدو مخه نیول کېدای شي؛ خو په دې شرط چې د دغه سیالیو او لوبو منځپانګه وپېژندل شي. خرم د پخواني ولسمشر اشرف غني پر تګلارو هم نیوکه کړې او لیکلي یې دي: «اشرف غني یا دغه لوبه ونه پېژندله، یا مامور و چې وه یې نه پېژني.»

د شهرنو د وروستۍ چاودنې په اړه ښاغلي خرم د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي څرګنده کړې او ویلي یې دي، په وژل شویو کې داسې کسان هم شامل وو چې د روان کړکېچن اقتصادي ستونزو په منځ کې «د خپلو کورنیو یوازیني عاید ګټونکي» وو.

دغه څرګندونې داسې مهال دي، چې د کابل په شهرنو سیمه کې پرونۍ چاودنې یو ځل بیا د امنیت، سیمه‌ییزو بدلونونو او نړۍوالو سیالیو پر اغېزو بحثونه راپارولي دي.

محمود خان اڅکزي پر اېکس پاڼه لیکلي، افغانستان د پاکستان لپاره داسې ځای و چې «په مېلیاردونو روپیو توکي به ورته صادرېدل»؛ خو اوس د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزه راکړه ورکړه په ټپه درېدلې ده.

نوموړي ټینګار کړی، د افغانستان او پاکستان ترمنځ اته مهمې لارې شته چې «د سلګونه زره کسانو روزګار ورسره تړلی دی» او باید دغه لارې ژر تر ژره پرانیستل شي؛ څو د ولسي خلکو اقتصادي ستونزې راکمې شي.

اڅکزي د پاکستان پر اوسنیو اقتصادي پالیسیو نیوکه کړې او ویلي یې دي، چې د همدغه ناسمو پالیسیو له امله «اوس په پنجاب کې بزګران خپل کچالو غورځوي»، ځکه د صادراتو لارې تړل شوې او کرنیز محصولات ښه بازار نه‌لري.

نوموړي زیاته کړې، چې له بلوچستان نه تر خیبر پښتونخوا پورې نږدې ۱۰۰زره کسانو به هره ورځ افغانستان ته تګ راتګ او خپل روزګار کاوه؛ خو د لارو د تړل کېدو له امله دغه عایداتي سرچینه پرې شوې ده.

حامد کرزي پر اېکس پاڼه لیکلي، چې د کابل په شهرنو سیمه کې پر چینایي رسټورانټ شوې چاودنه «د اندېښنې وړ ده». نوموړي د یادې پېښې د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي څرګنده کړې او ټپیانو ته یې د بېړنۍ روغتیا غوښتنه کړې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې داعش خراسان ډلې د کابل په شهرنو سیمه کې پر یوه چینايي رسټورانټ د «ځانمرګي برید» مسوولیت منلی دی. دغه پېښه پرون مازدیګر (دوشنبه د مرغومي ۲۹مه) شوې، چې له امله یې د یوه چینايي په ګډون ۷ کسان وژل شوي او ۱۳ نور ټپيان دي. په ټپيانو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

د داعش خراسان څانګې ادعا کړې، په دغه برید کې یو شمېر چینایان، ولسي وګړي او همداراز هغه طالب ځواکونه چې په یاده سیمه کې یې د امنیت ساتنې مسوولیت لاره، وژل شوي او یاهم ټپیان شوي دي. یادې ډلې د کوم سند وړاندې کولو پرته د اوښتې مرګ ژوبلې شمېر ۲۵ بللی دی.