په نیمروز کې د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست خبر ورکړی، چې د دغه ولایت په دلارام ولسوالۍ کې د ۷۷۰ کارټنه انساني درملو د قاچاق مخه نیول شوې. د یاد ریاست په وینا؛ دغه درمل په یوه بار وړونکي موټر کې له پاکستان نه نیمروز ولایت ته قاچاق کېدل.
نوموړي ریاست زیاته کړې، چې تر نیولو وروسته یې دغه درمل سوځولي دي.
د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق په اسلاماباد کې د برېتانیا له ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي سره په لېدنه کې له پولو هاخوا د «ترهګریزو بریدونو» په تړاو خبرې کړې دي.
محمد صادق ویلي، چې د سیمې امنیت د ټولو لپاره یو جدي ستونزه ده او د ترهګرویزو بریدونو له امله خلک له ګواښ سره مخ دي. هغه ټینګار کړی، چې هېوادونه باید په ګډه همکاري وکړي؛ څو د سیمې ثبات خوندي شي.
نوموړي پر اېکس پاڼه لیکلي، چې دواړه خواوو په دغه ناسته کې د سیمهییز امنیت د وروستیو پرمختګونو، له پولو هاخوا د ترهګریو بریدونو له امله رامنځته شویو ننګونو په تړاو خبرې کړې دي.
محمد صادق لیکلي: «موږ د سیمهییزې همکارۍ د دوام اهمیت ارزونه وکړه؛ څو ګډې ننګونې په اغېزمنه توګه حل کړو».
د تېر جمهوري نظام پرمهال د ملي پخلاینې شورا مشر ډاکټر عبدالله عبدالله په کابل کې پرونی برید غندلی. نوموړي پر اېکس پاڼه لیلکي، دغه ډول «غیرانساني» کړنې د اسلام، انسانیت او د افغانستان د خلکو د ارادې پر ضد ګڼي او د قربانیانو له کورنیو سره خپله خواخوږي څرګندوي.
ورته مهال د افغانستان د بهرنیو چارو پخواني وزیر محمدحنیف اتمر هم په کابل کې پرونی برید «بزدلانه او له کرکې ډک» بللی او ویلي یې دي، چې «دغه پېښه د یوشمېر بېګناه هېوادوالو د وژنې لامل شوې ده».
هغه ټینګار کړی، چې د عامو خلکو پر وړاندې ترهګري هېڅ ډول سیاسي، مذهبي او اخلاقي توجیه نهلري. اتمر د یاد برید ټپیانو ته د بېړنۍ روغتیا هیله څرګنده کړې. نوموړي ویلي، دغه پېښه یو ځل بیا ثابتوي چې ترهګري په هر نوم او هر شکل باید لهمنځه یووړل شي.
د هغه په وینا؛ د ترهګرۍ پر ضد اغېزمنه مبارزه یوازې هغه وخت شونې ده، چې په افغانستان کې رښتینې ملي پخلاینه رامنځته شي، د ټولو وګړو اساسي حقونه او ازادۍ خوندي شي او هېواد نړۍوالو مسوولیتونو ته ژمن پاتې شي.
اتمر همداراز خبرداری ورکړی، چې «د داعش او ورته ډلو بریدونه یوازې د افغانستان لپاره ګواښ نهدی؛ بلکې سیمه او نړۍواله ټولنه باید دغه ګواښ جدي وبولي او خپل مسوولیتونه ادا کړي».
دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې کابل تېره ورځ یو ځل بیا د یوه برید شاهد و.
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف ویلي، هېواد یې د څلور مېلیونه افغانانو کوربهتوب کړی او اوس باید افغانستان پرېکړه وکړي چې سولهییز ژوند غواړي که نه. نوموړي ویلي، چې د طالبانو حکومت باید ځوانان د افراطیت پر ځای مثبت لوري ته وهڅوي.
شهباز شریف د سېشنبې په ورځ (د مرغومي ۳۰مه) یوې غونډې ته د وینا پرمهال ویلي، چې د طالبانو حکومت باید پر خپلو خلکو رحم وکړي او ځوانان دې له «افراطیت وژغوري او مثبت لوري ته دې وهڅوي».
نوموړي «د ترهګرۍ په وړاندې» د خیبرپښتونخوا قربانۍ وستایلې او زیاته یې کړې، چې اوس د همدې سیمې د امنیتي وضعیت د ښهوالي لپاره عملي اقدامات کوي. د هغه په وینا؛ د کورنیو او بهرنیو امنیتي ننګونو په وړاندې امنیتي تګلاره تطبیقوي او د «ترهګرۍ» د لهمنځه وړلو لپاره پوره هوډ لري. هغه ټینګار کړی، چې د ناامنۍ د لهمنځه وړلو لپاره ټول باید سره یو شي.
نوموړي د لارو تړل پاتې کېدو په اړه ویلي:« پاکستان مجبور شو، چې له افغانستان سره سوداګري په ټپه ودروي؛ ځکه طالبان د افغانستان په خاوره کې د ترهګرو پر وړاندې اقدام نه کوي». هغه ویلي، اوسمهال د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري په ټپه درېدلې ده.
په حیرتان بندر کې طالب چارواکي وايي، د روان کال له پیل راهیسې د دغه بندر له لارې تر ۲.۱۵ مېلیون ټنه ډېر واردات او شاوخوا ۱۳۸زره ټنه صادرات شوي چې یوازې په تېرو درېیو میاشتو کې له پاکستان سره د سوداګرۍ تر بندېدو وروسته په وارداتو کې ۶۲ او په صادراتو کې ۴۰سلنه زیاتوالی راغلی.
د حیرتان بندر د استراس شرکت رییس مولوي بسمالله مزاري د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس ته ویلي، چې په تېرو درېیو میاشتو کې له پاکستان سره د سوداګرۍ تر بندېدو وروسته ۹۸۵زره ټنه واردات او ۶۲زره ټنه صادرات شوي دي.
نوموړي زیاته کړې، چې دغه کچه د روان کال د دویمې ربعې پرتله د وارداتو په برخه کې ۶۲سلنه او د صادراتو په برخه کې ۴۰ سلنه زیاتوالی ښيي. په ورته وخت کې افغان سوداګر د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د سوداګرۍ پراختیا د افغانستان لپاره ګټوره بولي.
دوی وایي، چې یاد هېوادونه کولای شي د ترانزیټ او باثباته سوداګریزو اړیکو له پلوه د پاکستان مناسب بدیل وګرځي. د حیرتان سوداګریز بندر د هېواد له مهمو بندرونو شمېرل کېږي، چې افغانستان د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره نښلوي.
له پاکستان نه د افغان کډوالو د اېستلو له بهیر سره هممهاله هره ورځ د سپین بولدک او تورخم له لارې سلګونه افغان کورنۍ بېرته افغانستان ته ستنېږي. له دې ډلې ګڼې کورنۍ شکایت کوي، چې د کورنۍ ځینې غړي یې د پاکستاني پولیسو له لوري نیول شوي او لاتراوسه لادرکه دي.
افغانستان ته د کډوالو یوشمېر ستنې شوې کورنۍ وایي، له یوې خوا یې په پاکستان کې شتمنۍ، کارونه او له کلونو راهیسې تېر کړی ژوند شاته پرېښی او له بلې خوا یې د کورنۍ غړي هلته په زندانونو کې پاتې دي.
یوشمېر کډوال وایي، د ډېرو کورنیو لپاره تر ټولو سخته خبره دا ده چې د خپلو بندیانو او ورکو عزیزانو د وضعیت په اړه هیڅ معلومات نهلري او نه هم دا توان لري چې بېرته پاکستان ته ولاړ شي او د هغوی پوښتنه وکړي.
د سپین بولدک له لارې کندهار ته ستانه شوي کډوال وایي، د ډیورنډ کرښې هغې غاړې ته د پولیسو د نیونې لړۍ ناڅاپي او بې له کوم وضاحته ترسره کېږي. د دوی په خبره؛ ځینې کسان د اسنادو د نشتوالي، د لنډمهاله استوګنې او ځینې نور بیا بې له کوم ښکاره دلیل پرته نیول شوي دي.
نیاز محمد چې کندهار ته تازه له خپلې کورنۍ سره ستون شوی وایي، د کورنۍ غړي یې لا هم په پاکستان کې بنديان دي؛ هغه خپله کیسه داسې بیانوي: «موږ ټول کندهار ته راستانه شو؛ خو ورور مې پاکستاني پولیسو بېولی دی، نږدې درې میاشتې کېږي چې هېڅ درک یې نهشته نه پوهېږو ژوندی دی که نه؛ زندان کې دی که بل ځای».
دا یوازې د نیاز محمد کیسه نهده؛ بلکې د تورخم له لارې ستنې شوې ګڼې کورنۍ هم ورته شکایتونه لري. ځینې وایي، د کورنۍ مشران یې نیول شوي او ځینې نور بیا د ځوانو زامنو له بندي کېدو شکایت کوي.
یو بل ستون شوی د خپل وضعیت په اړه وایي: «پلار مې د کور خرڅ چلاوه، کله چې پولیسو ونیوه، موږ ته یې وویل چې ژر به خوشې شي؛ خو تر ننه پورې یې په اړه هېڅ معلومات نهلرو، اوس موږ بېسرپرسته پاتې یو».
د راستنو شویو کډوالو په منځ کې داسې کورنۍ هم شته، چې یوازې ښځې، ماشومان او سپین ږېري افغانستان ته ستانه شوي او د کور نارینه غړي یې په پاکستان کې بندیان دي.
دغه کورنۍ وایي، نه اقتصادي توان لري او نه هم د دې جرات لري چې بېرته هغه هېواد ته ولاړې شي. راستنې شوې کورنۍ ټینګار کوي، چې د پاکستان له زندانونو سره د اړیکې هیڅ رسمي لاره نهلري او د بشري حقونو کوم بنسټ هم تر اوسه په عملي ډول ورسره مرسته نهده کړې.
دوی د طالبانو له حکومت او نړۍوالو ادارو غواړي، چې د دغه بندیانو او ورکو کسانو د برخلیک معلومولو لپاره جدي ګامونه واخلي.