ټرمپ: د ګرينلنډ د نیولو لپاره ځواک نه کاروم خو یوازې امریکا یې ساتلی شي

ټرمپ پلان لري چې یاد بورډ د غزې شخړې څخه پیل او وروسته نورې نړیوالې شخړې هم حل کړي.

تر اوسه یوازې څو هېوادونو لکه هنګري، اسراییل، ترکیې، کوسوو او متحده عربي اماراتو په دې بورډ کې غړیتوب منلی دی.

د رویټرز د راپور له مخې، د بورډ د غړیتوب یوه مسوده ښيي چې که کوم هېواد غواړي له درې کالو څخه زیات د غړو په توګه پاتې شي، باید یو میلیارد ډالر مرسته وکړي.

یو شمېر اروپايي مشران اندېښمن دي، چې د ټرمپ د سولې بورډ به د ملګرو ملتونو رول تر سیوري لاندې راولي، له همدې امله یې تر دې مهاله له دغه وړاندیز سره محتاطانه چلند کړی.

د اډیګې والي مرات کومپیلوف ویلي، د نووایا اډیګې په کلي کې د یوې استوګنیزې ودانۍ او د موټرو تم ځای ته نږدې اور لګېدلی چې له امله یې بېړني خدمات سیمې ته رسېدلي او د اور وژنې عملیات هم پیل شوي دي.

د روسیې دولتي رسنیو تاس او ریا نووستي ادعا کړې، چې دغه اور د اوکراین د ډرون برید له امله لګېدلی؛ خو اوکرایني چارواکو تر اوسه په دې تړاو څه نه‌دي ویلي. له بلې خوا د روسیې خپلواکې رسنۍ «استرا» د عیني شاهدانو د ویډیوګانو او د سیمې اوسېدونکو په حواله راپور ورکړی، چې یاد زیان ښايي د روسیې د هوايي دفاع د توغندي له امله اوښتی وي. د یادې رسنۍ په وینا؛ د پېښې په ځای کې د هوايي دفاع د شنډوونکو توغندیو ټوټو ته ورته پاتې شوني لیدل شوي دي.

په یوې بلې جلا پېښه کې د روسیې په ګاونډي کراسنودار کرای کې د افیپسکي د تېلو پر تصفیه‌خونې هم برید شوی، چې له امله یې اورلګېدنه رامنځته شوې. سیمه‌ییزو چارواکو ویلي، د ډرون ټوټې د تصفیه‌خونې په ساحه کې لوېدلې وې او هماغه د اور لګېدو لامل شوې.

ټرمپ دغه څرګندونې د سې‌شنبې په ورځ (د مرغومي ۳۰مه) سپینې ماڼۍ کې په یوې خبري ناسته کې کړې دي. هغه وویل، که څه هم د فرانسې او برېتانیا له مشرانو سره ښې اړیکې لري؛ خو نه غواړي چې د جي۷ په سرمشریزه کې ګډون وکړي.

تر دې مخکې ټرمپ ګواښ کړی و، که اروپا امریکا ته اجازه ورنه کړي چې ګرینلنډ تر خپل واک لاندې راولي؛ نو پر اروپايي هېوادونو به درانه ګمرکي تعرفې ولګوي. د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون د سې‌شنبې په ورځ د داووس په نړۍوال اقتصادي فورم کې د ټرمپ ګواښونه وغندل او ویې ویل، چې اروپا به «ځورونکو» ته تسلیم نه‌شي او د ګواښونو پر وړاندې به سر ټیټ نه‌کړي.

مکرون وویل: «موږ درناوی پر زور او تریخوالي غوره ګڼو» او «د قانون واکمنۍ ته پر تاوتریخوالي ترجیح ورکوو». د جي۷ غونډه د ۲۰۲۶کال د جون میاشتې له ۱۵مې څخه تر ۱۷مې په پاریس کې ترسره کېږي.

په دې ډله کې اووه غړي هېوادونه امریکا، کاناډا، جرمني، برېتانیا، فرانسه، جاپان او اېټالیا شامل دي. روسیه هم په دغه پیاوړو صنعتي هېوادونو کې شامله وه؛ خو پر اوکراین تر برید وروسته ترې واېستل شوه.

ټرمپ د شنبې په ورځ پر هغو وارداتو تعرفې اعلان کړې، چې د اروپايي متحدینو له لوري امریکا ته راځي.

ټرمپ خبرداری ورکړی، چې ښايي پر هغو هېوادونو نوې تعرفې ولګوي چې د امریکا سره د ګرینلنډ د الحاق له پلان سره مخالفت کوي. ټرمپ تر دې وړاندې ټینګار کړی و، چې د ګرینلنډ په اړه «د امریکا له کنټرول څخه کم هر څه د منلو وړ نه دي».

د امریکا ولسمشر د لومړي ځل لپاره ګواښ وکړ، چې کېدای شي له تعرفو څخه د داسې هېوادونو د مجازاتو لپاره کار واخلي چې د ګرینلنډ د الحاق په تړاو د هغه له پلانونو سره «همکاري نه کوي».

اروپايي مشرانو په وار وار ویلي، چې متحده ایالات نه‌شي کولای د ګرینلنډ کنټرول په لاس کې واخلي.

کارني د سویس په داووس ښار کې د نړۍوال اقتصادي فورم په کلنۍ غونډه کې وویل: «کاناډا د ګرینلنډ پر سر د تعرفو سخت مخالفت کوي او د دې غوښتنه کوي چې متمرکزې خبرې اترې دې وشي، څو په شمالي قطب سیمه (ارکټیک) کې د امنیت او سوکالۍ چې زموږ ګډ اهداف دي ترلاسه شي».

کارني د ګرینلنډ پر سر د ډنمارک د حاکمیت ملاتړ څرګند کړ او بیا یې ټینګار وکړ، چې کاناډا غواړي له ورته فکر لرونکو هېوادونو سره نوې اېتلافونه جوړ کړي، په داسې حال کې چې هغه په واشنګټن کې د ټرمپ له ادارې سره له یوې پېچلې اړیکې سره مخ دی.

د امریکا ولسمشر پخوا هم د کاناډا د ضمیمه کولو ګواښ کړی و او د سې‌شنبې په سهار یې د مصنوعي ځیرکتیا له لارې جوړه شوې نقشه خپره کړه، چې په‌کې کاناډا او ګرینلنډ د متحده ایالاتو برخه ښودل شوي وو.

کارني وویل: «که ستر قدرتونه د واک او ګټو د بې‌خنډه تعقیب لپاره ان د اصولو او ارزښتونو له ظاهري پلمې هم لاس واخلي، نو د معاملاتي سیاست ګټې به بیا تکرارول لا ستونزمن شي». هغه په خپلو خبرو کې ټرمپ یا د امریکا نوم یاد نه کړل.

په دغو ودانیو کې چې پخوا د ملګرو ملتونو د کډوالو لپاره د ژغورنې ادارې لسګونو کارکوونکو کار کاوه، له تېر کال راهیسي نه ده کارول شوې، ځکه اسراییل ورته امر کړی و چې خپل ټول دفترونه باید تخلیه کړي او فعالیتونه ودروي.

اسراییل یاد دفتر په تعصت تورن کړی دی.

د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د سې‌شنبې په ورځ د اسراییل دا اقدام غندلی دی. د ملګرو ملتونو مرستیال ویاند فرحان حق خبریالانو ته وویل: «سرمنشي د اسراییل له حکومت څخه غوښتنه کوي چې سمدستي د ملګرو ملتونو د کډوالو د ژغورنې ادارې (UNRWA) او د شیخ جراح کمپ ورانول ودروي او دا کمپ او د ملګرو ملتونو د کډوالو د ژغورنې ادارې نور تاسیسات پرته له ځنډ څخه بېرته ملګرو ملتونو ته وسپاري او ودې رغوي».

اسراییل ادعا کړې، چې د(UNRWA) ځینې کارکوونکي د فلسطیني وسله‌والې ډلې حماس غړي وو او د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۷مه یې پر اسراییل په هغه برید کې برخه اخیستې وه، چې شاوخوا ۱۲۰۰ اسراییلیان په‌کې ووژل شول او وروسته د حماس پر ضد د اسراییل جګړه پیل شوه؛ هغه جګړه چې د غزې چارواکي وایي تر اوسه په‌کې له ۷۱ زرو ډېر فلسطینیان وژل شوي دي.