د بریتانیا ددفاع پخوانی وزیر: ښایي د تخلیې پر مهال ځینې طالبان بریتانیا ته داخل شوي وي

د طالبانو یادې ادارې د چارشنبې په ورځ وویل، په دې لیدنه کې ملا نورالدین ترابي ویلي چې د افغانستان بشري ډیپلوماسي غیرسیاسي بڼه لري او ټینګار یې کړی چې سوداګریزې او بشري اړیکې کولای شي د ګڼو ستونزو په حل کې اغیزناک رول ولوبوي.

نوموړي د اذربایجان له سفیر څخه وغوښتل چې له تمویل کوونکو هېوادونو او بنسټونو سره د خپلو اړیکو له لارې د افغانستان د ماین پاکۍ پروګرام د ملاتړ لپاره هڅې وکړي.

د یادې ادارې د معلوماتو له مخې، د ذربایجان سفیر الهام محمدوف وویل چې افغانستان او اذربایجان ګډ کلتوري او دیني ارزښتونه لري، چې دا د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو د لا پیاوړتیا لپاره مهم بنسټ بلل کېږي.

هغه زیاته کړېه چې د اذربایجان رسمي سیاست د افغانستان په کورنیو چارو کې نه لاسوهنه ده.

نوموړي زیاته کړې چې په اذربایجان کې هم همدې ادارې ته ورته بنسټ شته او پلان لري چې د دواړو هېوادونو د ماین پاکۍ د څانګو ترمنځ د تجربو د شریکولو لپاره ګډه ناسته جوړه کړي.

د طالبانو یوه پلاوي له دې وړاندې د ۲۰۲۴ کال په سپټمبر کې په باکو کې د ملګرو ملتونو د اقلیمی تغییراتو په ۲۹ کنفرانس کې ګډون کړی و.

د طالبانو د عدلیې وزیر د چارشنبې په ورځ ددغه وزارت په مشرتابه ناسته کې ویلي، چې د دغه وزارت هر کارکوونکی او مسوول باید په اخلاص سره خلکو ته د خدمت او د نظام د پیاوړتیا په نیت کار وکړي.

دغه ناسته د عبدالحکیم شرعي په مشرۍ او د وزارت د اداري او مسلکي معینانو، مرکزي رییسانو، امرینو او د وزارت نورو کارکوونکو په ګډون جوړه شوې وه.

یاد وزارت ویلي، چې په دې غونډه کې د طالبانو د عدلیې وزیر وویل چې په اداره کې د مسوولینو تر ټولو مهمه ځانګړتیا تقوا درلودل دي، ځکه دده په وینا، متقي شخص قناعت کوي او د مادياتو او مادي امتیازاتو په موخه کار نه کوي.

هغه څرګنده کړې چې «اسلامي نظام باید د هر کارکوونکي او مسوول لپاره د خدمت ذریعه وي او د یوې سوداګرۍ په څېر ونه‌ګڼل شي».

خو د نوموړي دا څرګندونې داسې مهال دي، چې د طالبانو د کابل د استخباراتو رییس تازه په دوه میلیونه افغانیو درېیم واده کړی دی.

شرعي ویلي، چې د عدلیې وزارت ټول کارکوونکي په صداقت، دیانت او امانتدارۍ کار وکړي او د بیت‌المال ساتنه وکړي.

نوموړی چې د ځمکو د استرداد او نومرو د وېش په برخه کې په خپلوۍ پالنې او سیاسي چلند تورن دی، وايي، چې په عدلیې وزارت او د ځمکو له غصب څخه د مخنیوي په کمېسیون کې یې د مسوولیت پرمخ وړلو هدف « یوازې د نظام پیاوړتیا او د شریعت تطبیق دی».

دوی زیاتوي، دوه ورځې وړاندې د دغه ډلې له‌خوا د یوه شخصي بانک مدیر د خلکو د سترګو پر وړاندې سخت وډبول شو. دغه پېښه د عینو مېنې د خلکو ترمنځ د اندېښنې او غبرګون لامل شوې ده.

د یادې سیمې اوسېدونکي وایي، یوازې دا یوه پېښه نه‌ده؛ بلکې تر دې وړاندې او وروسته هم د ږېرې، لباس او نورو ساده موضوعاتو پر سر یوشمېر هټۍوال، زده‌کړیالان، مزدوران او د عینو مېنې اوسېدونکي نیول شوي دي.

د عینو مېنې یو اوسېدونکی چې نه غواړي نوم یې خپور شي وایي: «موږ نه پوهېږو، چې زموږ ګناه څه ده. نه محکمې ته وړاندې کېږو، نه پوښتنه کېږي، مستقیم نیونه او بند». ځایي خلک زیاتوي، د نیول شویو کسانو کورنیو او دوستانو ته د دې اجازه هم نه‌ورکول کېږي چې له خپلو عزیزانو سره وویني، چې دغه چارې د خلکو اندېښنې نورې هم زیاتې کړې دي.

د نور احمد په نوم د یادې سیمې یو بل اوسېدونکی وایي: «امربالمعروف باید خلک اصلاح کړي، نه دا چې خلک ترې وتښتي. دغه ډول سخت چلند کرکه زیاتوي نه دین». د خلکو په باور؛ د طالبانو د امربالمعروف او نهې عن‌المنکر ځینو کارکوونکو سخت‌دریځه چلند د دې وضعیت اصلي لامل دی. د دوی په خبره؛ د اصلاح پر ځای له زور، ګواښ او سپکاوي کار اخیستل کېږي او کوچنۍ تېروتنې د لوی جرم په څېر ګڼل کېږي.

د عینو مېنې اوسېدونکي ټینګار کوي، چې دغه ډول چلند د عدالت پر ځای وېره خپروي او له محاکمې پرته نیونې «د اسلامي اصولو او انساني حقونو» خلاف دي. د خلکو په اند که دغه وضعیت همداسې دوام وکړي؛ نو د ولس او د طالبانو ادارې ترمنځ به واټن لا زیات شي.

که څه هم رسمي سرچینو لاتر اوسه په دې تړاو څه نه‌دي ویلي؛ خو د شکایتونو پراخوالی ښيي چې په عینو مېنه کې د خلکو او د طالبانو د ځایي ادارې ترمنځ جدي ستونزه رامنځته شوې ده. خلک د زور، سپکاوي او سخت‌دریځۍ پر ځای د قانون، عدالت او انساني چلند غوښتنه کوي او د دې موضوع د څېړنې او روڼتیا غوښتونکي دي.

یوسف سعیدي ویلي، چې د یادې لارې د لېږد ظرفیت مخ په لوړېدو دی او ورسره د وارداتو په اسانتیا کې یې هم د پام وړ رول لوبولی دی. نوموړي ویلي، چې دغه توکي‌ د کال په لومړیو ۹ میاشتو کې را لېږدول شوي دي.

له بل پلوه د هرات–خواف رېل پټلۍ لپاره د طالبانو مسوولینو ویلي‌ وو، له دې لارې هره میاشت نږدې ۵۰زره ټنه واردات کېږي چې له دې سره واردات پنځه برابره زیات شوي دي. تر دې وړاندې له دې لارې هره میاشت شاوخوا ۱۰زره ټنه واردات کېدل.

د هرات-خواف رېل پټلۍ د ایران د رېل شبکې د افغانستان لوېدیځ سره نښلوي او د سیمې په ټرانزیټي اړیکو کې مهم رول لري. دغه لاره د ختیځ ـ لوېدیځ ټرانزیټي دهلېز برخه ده، چې چین، قرغزستان، تاجکستان، افغانستان، ایران، ترکیه او اروپا سره نښلوي.

ایران د افغانستان له سترو اقتصادي شریکانو څخه دی. د دواړو هېوادونو کلنی سوداګریز حجم نږدې څلور مېلیارده ډالر اټکل شوی دی.

د ياد رياست په وينا؛ د پاتې راستنو شويو کډوالو کورنيو لپاره د نمرو د وېش بهير لا هم دوام لري او هڅه کېږي، چې ټول اړمن کسان تر پوښښ لاندې راوستل شي. نوموړی ریاست زیاتوي، چې د نمرو وېش د يوې منظمې تګلارې له لارې ترسره کېږي؛ څو راستنېدونکو کورنيو ته د دايمي استوګنې زمينه برابره شي.

د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، چې په بېلابېلو ولایتونو کې یې اړمنو کډوالو ته د ځمکو د وېش لړۍ پیل کړې ده. د دغه وزارت په وینا؛ د دایمي مېشتېدنې کمېټې له لوري کندهار، لغمان، بلخ او کندوز ولایتونو کې دغه لړۍ پیل شوې او په نورو ولایتونو کې بیا دغه لړۍ چټکه شوې ده.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.