په ملګرو ملتونو کې د امریکا استازولۍ ویلي، د ډونالډ ټرمپ په لارښوونه یې د ملګرو ملتونو په بودجه کې تاریخي بدلونونه راوستي چې د لګښتونو د کمولو، اداري اصلاحاتو او د سولې او امنیت د پیاوړتیا په موخه یې ۵۷۰ مېلیون ډالره کموالی راوستی دی.
د امریکا استازولۍ پر اېکس پاڼه کاږلي، دغه اقدام د بېځایه لګښتونو د کمولو، د اداري بروکراسۍ د ساده کولو او د ملګرو ملتونو د اغېزمنتیا د لوړولو په موخه ترسره شوی دی. د امریکا استازولۍ ټینګار کړی، چې دغه بدلونونه د سولې او نړۍوال امنیت پیاوړتیا لپاره مهم ګامونه دي.
په بیان کې راغلي، چې د بودجې دغه کمښت د امریکا د نوښتونو او فشارونو پایله ده او د ملګرو ملتونو په جوړښت کې به د اصلاحاتو لړۍ دوام ولري. د امریکا استازولۍ همداراز ویلي، چې ډېر ژر به د راتلونکو ګامونو او راتلونکي پلان په اړه نور جزییات هم خپاره شي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، چې په پاریس کې د جي۷ هېوادونو په سرمشریزه کې به ګډون ونهکړي. دغه څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې د امریکا او اروپا ترمنځ د ګرینلنډ د نیولو په اړه د ټرمپ د ګواښ له امله ترینګتیاوې زیاتې شوې دي.
ټرمپ دغه څرګندونې د سېشنبې په ورځ (د مرغومي ۳۰مه) سپینې ماڼۍ کې په یوې خبري ناسته کې کړې دي. هغه وویل، که څه هم د فرانسې او برېتانیا له مشرانو سره ښې اړیکې لري؛ خو نه غواړي چې د جي۷ په سرمشریزه کې ګډون وکړي.
تر دې مخکې ټرمپ ګواښ کړی و، که اروپا امریکا ته اجازه ورنه کړي چې ګرینلنډ تر خپل واک لاندې راولي؛ نو پر اروپايي هېوادونو به درانه ګمرکي تعرفې ولګوي. د فرانسې ولسمشر امانویل مکرون د سېشنبې په ورځ د داووس په نړۍوال اقتصادي فورم کې د ټرمپ ګواښونه وغندل او ویې ویل، چې اروپا به «ځورونکو» ته تسلیم نهشي او د ګواښونو پر وړاندې به سر ټیټ نهکړي.
مکرون وویل: «موږ درناوی پر زور او تریخوالي غوره ګڼو» او «د قانون واکمنۍ ته پر تاوتریخوالي ترجیح ورکوو». د جي۷ غونډه د ۲۰۲۶کال د جون میاشتې له ۱۵مې څخه تر ۱۷مې په پاریس کې ترسره کېږي.
په دې ډله کې اووه غړي هېوادونه امریکا، کاناډا، جرمني، برېتانیا، فرانسه، جاپان او اېټالیا شامل دي. روسیه هم په دغه پیاوړو صنعتي هېوادونو کې شامله وه؛ خو پر اوکراین تر برید وروسته ترې واېستل شوه.
د کاناډا لومړي وزیر مارک کارني د سېشنبې په ورځ وویل، چې هېواد یې د امریکا لهخوا د هر ډول تعرفو لګولو سخت مخالف دی، هغه تعرفې چې ولسمشر ټرمپ یې د ګرینلنډ د کنټرول لاندې راوستلو لپاره وضع کوي.
ټرمپ د شنبې په ورځ پر هغو وارداتو تعرفې اعلان کړې، چې د اروپايي متحدینو له لوري امریکا ته راځي.
ټرمپ خبرداری ورکړی، چې ښايي پر هغو هېوادونو نوې تعرفې ولګوي چې د امریکا سره د ګرینلنډ د الحاق له پلان سره مخالفت کوي. ټرمپ تر دې وړاندې ټینګار کړی و، چې د ګرینلنډ په اړه «د امریکا له کنټرول څخه کم هر څه د منلو وړ نه دي».
د امریکا ولسمشر د لومړي ځل لپاره ګواښ وکړ، چې کېدای شي له تعرفو څخه د داسې هېوادونو د مجازاتو لپاره کار واخلي چې د ګرینلنډ د الحاق په تړاو د هغه له پلانونو سره «همکاري نه کوي».
اروپايي مشرانو په وار وار ویلي، چې متحده ایالات نهشي کولای د ګرینلنډ کنټرول په لاس کې واخلي.
کارني د سویس په داووس ښار کې د نړۍوال اقتصادي فورم په کلنۍ غونډه کې وویل: «کاناډا د ګرینلنډ پر سر د تعرفو سخت مخالفت کوي او د دې غوښتنه کوي چې متمرکزې خبرې اترې دې وشي، څو په شمالي قطب سیمه (ارکټیک) کې د امنیت او سوکالۍ چې زموږ ګډ اهداف دي ترلاسه شي».
کارني د ګرینلنډ پر سر د ډنمارک د حاکمیت ملاتړ څرګند کړ او بیا یې ټینګار وکړ، چې کاناډا غواړي له ورته فکر لرونکو هېوادونو سره نوې اېتلافونه جوړ کړي، په داسې حال کې چې هغه په واشنګټن کې د ټرمپ له ادارې سره له یوې پېچلې اړیکې سره مخ دی.
د امریکا ولسمشر پخوا هم د کاناډا د ضمیمه کولو ګواښ کړی و او د سېشنبې په سهار یې د مصنوعي ځیرکتیا له لارې جوړه شوې نقشه خپره کړه، چې پهکې کاناډا او ګرینلنډ د متحده ایالاتو برخه ښودل شوي وو.
کارني وویل: «که ستر قدرتونه د واک او ګټو د بېخنډه تعقیب لپاره ان د اصولو او ارزښتونو له ظاهري پلمې هم لاس واخلي، نو د معاملاتي سیاست ګټې به بیا تکرارول لا ستونزمن شي». هغه په خپلو خبرو کې ټرمپ یا د امریکا نوم یاد نه کړل.
اسراییل د سېشنبې په ورځ د فلسطیني کډوالو لپاره د ملګرو ملتونو د کډوالو د ژغورنې ادارې (UNRWA) څو ودانۍ د ختیځ بیتالمقدس دننه ونړولې. ملګرو ملتونو دا اقدام د نړۍوالو قوانینو سرغړونه بللې ده.
په دغو ودانیو کې چې پخوا د ملګرو ملتونو د کډوالو لپاره د ژغورنې ادارې لسګونو کارکوونکو کار کاوه، له تېر کال راهیسي نه ده کارول شوې، ځکه اسراییل ورته امر کړی و چې خپل ټول دفترونه باید تخلیه کړي او فعالیتونه ودروي.
اسراییل یاد دفتر په تعصت تورن کړی دی.
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش د سېشنبې په ورځ د اسراییل دا اقدام غندلی دی. د ملګرو ملتونو مرستیال ویاند فرحان حق خبریالانو ته وویل: «سرمنشي د اسراییل له حکومت څخه غوښتنه کوي چې سمدستي د ملګرو ملتونو د کډوالو د ژغورنې ادارې (UNRWA) او د شیخ جراح کمپ ورانول ودروي او دا کمپ او د ملګرو ملتونو د کډوالو د ژغورنې ادارې نور تاسیسات پرته له ځنډ څخه بېرته ملګرو ملتونو ته وسپاري او ودې رغوي».
اسراییل ادعا کړې، چې د(UNRWA) ځینې کارکوونکي د فلسطیني وسلهوالې ډلې حماس غړي وو او د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په ۷مه یې پر اسراییل په هغه برید کې برخه اخیستې وه، چې شاوخوا ۱۲۰۰ اسراییلیان پهکې ووژل شول او وروسته د حماس پر ضد د اسراییل جګړه پیل شوه؛ هغه جګړه چې د غزې چارواکي وایي تر اوسه پهکې له ۷۱ زرو ډېر فلسطینیان وژل شوي دي.
د سوریې د کورنیو چارو وزارت اعلان کړی، چې د داعش ۱۲۰ جنګیالي د شدادي ښار له زندانه تښتېدلي دي. دغه اعلان وروسته له هغه وشو، چې یوې کُردۍ وېبپاڼې د سوریې د دیموکراتیکو ځواکونو د ویاند فرهاد شامي له حوالې لیکلي چې شاوخوا ۱۵۰۰ د داعش غړي له زندانه تښتېدلي دي.
دغه بندیان د سوریې د پوځ او کُرد ځواکونو ترمنځ د وروستیو نښتو پرمهال تښتېدلي دي. د سوریې د کورنیو چارو وزارت ویلي، چې د دوی ځواکونه او پوځ د بندیانو له تښتېدو وروسته زندان ته ننوتل. دا هم ویل شوي، چې امنیتي ځواکونو په ښار او شاوخوا سیمو کې د لټون او چاڼیزو عملیاتو وروسته ۸۱ تښتېدلي کسان بېرته نیولي او د پاتې نورو د نیولو هڅې روانې دي.
تر دې وړاندې د سوریې پوځ ویلي و، چې د داعش یوشمېر وسلهوال د ختیځ ښار شدادي کې د سوریې د دیموکراتیکو ځواکونو تر کنټرول لاندې زندانه تښتېدلي دي.
د سوریې دولتي خبري اژانس سانا راپور ورکړی، چې د داعش جنګیالي له زندانه تر تښتېدو وروسته د سوریې پوځ په الشدادي ښار کې ګرځبندیز اعلان کړ. د سوریې دیموکراتیکو ځواکونو په یوه اعلامیه کې ویلي، چې د پوځ له برید وروسته یې د الاقطان زندان کنټرول له لاسه ورکړی دی؛ خو پوځ دغه ادعا رد کړې ده.
د کُردانو په مشرۍ ځواک دا هم ویلي، چې د الاقطان زندان شاوخوا نښتو کې د دوی نهه غړي وژل شوي او شل نور ټپیان دي. د راپورونو له مخې؛ د سوریې د کورنیو چارو وزارت به اوس د زندان د امنیت مسوولیت په غاړه واخلي. کُردي ځواکونو هوکړه کړې، چې له پوځ سره تر مرګونو نښتو وروسته د اوربند د یوې برخې په توګه د رقه او دیر الزور سیمو څخه ووځي.
د پښتون ژغورنې غورځنګ په غوښتنه یو شمېر اروپا مېشتو پښتنو په سویزرلینډ کې د نړۍوال اقتصادي فورم غونډې مخې ته د پښتنو د حقونو لپاره د غږ پورته کولو په موخه اعتراض وکړ. منظور پښتین وايي، سره له دې چې پاکستان له سویزرلینډ حکومته غوښتي و، چې د اعتراض مخه ونیسي، خو بیا هم اعتراض وشو.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور احمد پښتین څو ورځې مخکې له اروپايي مېشتو پښتنو غوښتي وو، چې د سویزرلینډ په ډېوس ښار کې د نړۍوال اقتصادي فورم چې د پاکستان، امریکا او چین په ګډون د ګڼو هېوادونو استازي ګډون کوي، د پښتنو د حقونو لپاره اعتراضي لاریون وکړي.
پښتین همدا څو ورځې مخکې ویلي و، چې د پاکستان لومړی وزیر شهباز شریف او د پوځ مشر هم په یاده غونډه کې ګډون کوي او غواړي په دغې جوړېدونکې غونډه کې په «دروغو» سره د بشري حقونو او جمهوریت په دعوې سره پاکستان د یوه مشروع هېواد په توګه معرفي کړي، خو په حقیقت کې د پاکستان نظام استعماري، د «پښتنو قاتل» او د پښتونخوا د خاورې «لوټمار» دی.
له دې سره سم، منظور پښتین د سویزرلینډ په نننۍ اعتراضیه راټولېدنه کې د ټلېفون له لارې خبرو کې وویل، پاکستان په دغه هېواد کې هم د پښتنو د احتجاج د مخنیوي هڅه کړې ده.
پښتین د دوشنبې په ماخوستن (د مرغومي په ۲۹مه) یادې اعتراضیه راټولېدنې ته ویلي: «پنجابي ریاست په سویزرلینډ کې هم د پښتنو د احتجاج د مخنیوي هڅه کړې ده۔ هغوی د سویزرلینډ حکومت ته لیکلی درخواست کړی دی چې د پيټياېم احتجاج ته اجازه ور نهکړل شي، ځکه چې ګواکې د شهباز شریف او نورو پلاویو ژوند ته ترې خطر شته».
د نوموړي په وینا، پر دغې راټولېدنې له محدودیتونو سره سره اعتراضیه راټولېدنه شوې او ښايي دغه بهیر هم دوام ومومي.
د یادونې وړ ده، چې یاده نړۍواله څلور ورځینۍ غونډه د جنورۍ پر ۱۹مه پیل او ۲۲مه به پای ته ورسېږي.
