طالبان وایي لغمان کې یې د غلا په تور اته کسان نیولي دي

یوسف سعیدي ویلي، چې د یادې لارې د لېږد ظرفیت مخ په لوړېدو دی او ورسره د وارداتو په اسانتیا کې یې هم د پام وړ رول لوبولی دی. نوموړي ویلي، چې دغه توکي‌ د کال په لومړیو ۹ میاشتو کې را لېږدول شوي دي.

له بل پلوه د هرات–خواف رېل پټلۍ لپاره د طالبانو مسوولینو ویلي‌ وو، له دې لارې هره میاشت نږدې ۵۰زره ټنه واردات کېږي چې له دې سره واردات پنځه برابره زیات شوي دي. تر دې وړاندې له دې لارې هره میاشت شاوخوا ۱۰زره ټنه واردات کېدل.

د هرات-خواف رېل پټلۍ د ایران د رېل شبکې د افغانستان لوېدیځ سره نښلوي او د سیمې په ټرانزیټي اړیکو کې مهم رول لري. دغه لاره د ختیځ ـ لوېدیځ ټرانزیټي دهلېز برخه ده، چې چین، قرغزستان، تاجکستان، افغانستان، ایران، ترکیه او اروپا سره نښلوي.

ایران د افغانستان له سترو اقتصادي شریکانو څخه دی. د دواړو هېوادونو کلنی سوداګریز حجم نږدې څلور مېلیارده ډالر اټکل شوی دی.

د ياد رياست په وينا؛ د پاتې راستنو شويو کډوالو کورنيو لپاره د نمرو د وېش بهير لا هم دوام لري او هڅه کېږي، چې ټول اړمن کسان تر پوښښ لاندې راوستل شي. نوموړی ریاست زیاتوي، چې د نمرو وېش د يوې منظمې تګلارې له لارې ترسره کېږي؛ څو راستنېدونکو کورنيو ته د دايمي استوګنې زمينه برابره شي.

د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، چې په بېلابېلو ولایتونو کې یې اړمنو کډوالو ته د ځمکو د وېش لړۍ پیل کړې ده. د دغه وزارت په وینا؛ د دایمي مېشتېدنې کمېټې له لوري کندهار، لغمان، بلخ او کندوز ولایتونو کې دغه لړۍ پیل شوې او په نورو ولایتونو کې بیا دغه لړۍ چټکه شوې ده.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

د دغه کېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپين بولدک، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

په راپور کې راغلي، د تورخم له لارې ۳۱۴ کورنې چې د غړو شمېر یې ۱۷۲۸، د سپين بولدک له لارې ۲۴ کورنۍ، د اسلام کلا له لارې ۱۵، د بهرامچې له لارې ۱۴ او د ورېښمو پله له لارې ۱۳ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

په خبرپانه کې ویل شوي، چې د دغه کورنیو سره یې د نغدي مرستو ترڅنګ د روغتیا، مخابراتو، ترانسپورټ او نورو برخو کې مرستې کړې او خپلو مېنو ته یې لېږدولې دي. د دوشنبې په ورځ هم له دغه هېوادونو څخه ۳۴۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۱۷۶۱ کسانو ته رسېده؛ ستنې شوې وې.

له پاکستان او ایران نه د افغان کډوالو د ستنېدو لړۍ لاهم دوام لري او هره ورځ لسګونه کډوال افغانستان ته ستنېږي؛ خو ستانه شوي کډوال په سوړ ژمي کې د مرستو، امکاناتو او پاملرنې غوښتنه کوي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام په یوه ویډیويي پیغام کې محمد نسیم عطایي وایي: «اافغانستان د سیمې په کچه د انرژۍ له نا امنۍ سره مخ دی. که د هېواد د انرژۍ تولید او مصرف ته وګورو، د دواړو ترمنځ لوی توپیر شته».

نوموړي زیاته کړې: «د ۲۰۲۰کال راهیسې د انرژۍ ټولیز مصرف له ۱۰۰سلنه زیات شوی؛ خو لاهم شته انرژي د هېواد د ټولو خلکو د ورځنیو اړتیاوو پوره کولو لپاره کافي نه‌ده». عطایي ټینګار کوي، چې د انرژۍ اړتیاوې په دوامداره توګه زیاتېږي، د نفوس زیاتوالی، د سوداګریزو فعالیتونو پراختیا او د اقتصاد په بېلابېلو برخو کې د فعالیتونو زیاتوالی هغه څه دي چې دغه اړتیا یې خورا زیاته کړې.

د ملګرو ملتونو پراختیایي پرورګام دغه اقتصاد پوه وایي، چې د انرژۍ امنیت د افغانستان د اقتصادي پرمختګ او د خلکو د ژوند د ښه کولو لپاره حیاتي اهمیت لري او باید پاملرنه ورته وشي.

ټرمپ د خپلې پخوانۍ دورې یادونه وکړه او ویې ویل، چې هغه هم له افغانستان نه امریکایي ځواکونه اېستل؛ خو دغه کار یې «په عزت او ځواک سره» کاوه. هغه وویل: «موږ واکمن وو او هغوی زموږ په وړاندې هېڅ نه‌شو کولای».

ټرمپ وویل، چې امریکا باید د بګرام پوځي اډه نه‌وای پرېښې؛ ځکه دا یوه لویه پوځي اډه ده چې سلګونه جریبه ځمکه یې لرله. هغه زیاته کړه، امریکا ګڼ پوځي تجهیزات طالبانو ته پرېښودل او دا یې «وحشت ناک» کار وباله. ټرمپ وویل، دا د شرم ځای دی چې هر کال پر «ناوړه» سړکونو د امریکا له پاتې شویو تجهیزاتو سره د طالبانو پریډ ګوري.

ټرمپ ویلي، هغه د خپلې پخوانۍ ولسمشرۍ په موده کې د امریکا پوځ بیا رغولی او هغه څه چې په افغانستان کې پاتې دي د بیارغونې د کچې پرتله خورا لږ وو. هغه وویل، چې د امریکایي پوځ بیارغونې ته به دوام ورکړي.

ډونالډ ټرمپ سپینې ماڼۍ ته تر بېرته ستنېدو مخکې او وروسته تل له افغانستان نه د امریکایي ځواکونو د وتلو په اړه د امریکا د پخواني ولسمشر جو بایډن پر ادارې نیوکې کړې دي.

د امریکایي ځواکونو له وتلو وروسته د امریکا ګڼ پرمختللي پوځي تجهیزات او وسلې په افغانستان کې پاتې شوې او د طالبانو لاس ته ورغلې دي. د امریکا د دفاع وزارت د راپور له مخې؛ د دغه تجهیزاتو ارزښت له ۷ مېلیارد ډالرو ډېر اټکل شوی دی. په‌دې کې پوځي موټرونه، پرمختللې وسلې، د بایومتریک دستګاوې او نور ټېکنالوژیک وسایل شامل وو.

طالبانو ځینې خراب امریکايي وسایل هم ترمیم کړي دي.