د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي د کابل چاودنه وغندله

عطاءالله قاضي‌ د پولنډ له پولې د ناقانونه تېرېدو پر مهال نیول شوی و او په دغه موده کې د هغه حقوقي وضعیت روښانه نه و. په پیل کې ټاکل شوې وه، چې نوموړی به درې میاشتې په بند کې پاتې شي؛ خو دغه موده تر شپږو میاشتو هم واوښته.

تر دې وړاندې سیدعزیز قاضي‌ له افغانستان انټرنشنل سره په خبرو کې ویلي و، چې دغه ۲۱ کلن ورزشکار د غاښونو او خولې له جدي ټپونو سره مخ شوی او د نامناسبه روغتیایي وضعیت او د لازمې پاملرنې د نشتوالي له امله یې روغتیایي حالت ښه نه‌دی.

د عزیز قاضي‌ په وینا، د پولنډ پولیسو غوښتل چې عطاءالله قاضي‌ بېرته افغانستان ته ولېږي؛ خو اوس تر خوشې کېدو وروسته محکمې له دې امله چې نوموړی افغانستان ته نه‌شي ستنېدای، پرېکړه کړې چې دغه لوبغاړی باید د پولنډ خاوره پرېږدي.

دا لیدنه اسلام‌اباد ته د ریچارډ لینزي د سفر پر مهال شوې ده.

نوموړي همدارنګه په جلا ناسته کې د افغانستان لپاره د پاکستان له ځانګړي استازي محمد صادق خان سره هم ناسته کړې ده. دواړو لوریو د سیمې پر امنیتي اندېښنو، په ځانګړي ډول تر ډیورنډ کرښې هاخوا ترهګریزو بریدونو په اړه د نظرونو تبادله وکړه.

برېټانیا د لوېدیځو هېوادونو په څېر د طالبانو اداره په رسمیت نه پېژني، خو د خپل ځانګړي استازي له لارې د طالبانو له چارواکو او د سیمې له هېوادونو سره د ترهګرۍ پر ضد مبارزې، د بشري حقونو او بشردوستانه مرستو ته د افغانانو د لاسرسي په څېر موضوعاتو په اړه اړیکې ساتي.

د برېټانیا ځانګړي استازي سردار احمد شکېب «په پاکستان کې د طالبانو سفیر» بللی؛ دا د لندن د هغې تګلارې دوام ښيي، چې طالبان د واکمنې ډلې په توګه مني، نه د افغانستان د رسمي حکومت په توګه.

خو له بلې خوا یو شمېر بنسټونه او د بشري حقونو فعالان وایي، د طالبانو له استازو سره رسمي لیدنې د طالبانو د رژیم د عادي کولو په معنا دي.

په ورته وخت کې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت څو ځله د دې ډلې د ادارې نړۍواله انزوا رد کړې او ویلي یې دي، چې د طالبانو اداره له بېلابېلو هېوادونو سره پراخې اړیکې لري، خو دغه هېوادونه د امریکا تر فشار لاندې د طالبانو له حکومت سره د رسمي اړیکو له اعلانولو ډډه کوي.

په کابل کې د طالبانو د پولیسو قوماندانۍ ویاند خالد ځدراڼ وايي، دغه چینایي وګړی «ایوب» نومېده او مسلمان و.

د فرانسې خبري اژانس راپور ورکړی، چې لسګونو کسانو د ایوب جنازه کې ګډون کړی و. د خپرو شویو انځورونو او ویډیوګانو له‌مخې، د جنازې په مراسمو کې د طالبانو د ادارې غړي او وسله‌وال هم لیدل کېدل. دا په تېر یو کال کې د کابل ښار دننه د داعش ډلې لومړنی ځانمرګی برید بلل کېږي.

په کابل کې د طالبانو د قوماندانۍ ویاند زیاته کړه، هغه رسټورانټ چې چاودنه په‌کې شوې، د یوه چینایي مسلمان وګړي «عبدالمجید» ملکیت و، چې له خپلې مېرمنې سره یې په کابل کې د چینایي مسلمانانو لپاره خواړه تیارول.

د نوموړي په وینا، په دغه چاودنه کې شپږ افغانان او یو چینایي وګړی وژل شوي دي.

افغانستان انټرنشنل د دوشنبې په ورځ له غرمې وروسته د عیني شاهدانو په حواله د ویډیوګانو په خپرولو سره راپور ورکړ، چې یوه ځانمرګي بریدګر د کابل شهرنو په سیمه کې د «لانژو د غوايي غوښې مکروني» په نوم رسټورانټ کې چینایي وګړي په نښه کړي دي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت دغه برید په کلکو ټکو غندلی او له طالبانو یې غوښتي، چې د برید عاملان ژر تر ژره پیدا او په سزا ورسوي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاند ګوا جیاکن د سې‌شنبې په ورځ د مرغومي میاشتې پر ۳۰مه په یوې خبري غونډه کې وویل، چې په دغه برید کې یو چینایي وګړی وژل شوی او پنځه نور ټپیان شوي دي.

هغه له طالبانو وغوښتل، چې د ټپیانو د درملنې لپاره جدي هڅې وکړي او د چینایي وګړو، پروژو او بنسټونو د امنیت د ټینګښت لپاره نور ګامونه هم پورته کړي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت همدارنګه د دغه هېواد له وګړو غوښتي، چې د امنیتي وضعیت له امله دا مهال افغانستان ته له سفر کولو ډډه وکړي.

دغه وزارت همدارنګه له هغو چینایي وګړو او شرکتونو څخه چې دا مهال په افغانستان کې حضور لري، غوښتي چې خپل امنیتي تدابیر زیات کړي او هر څومره ژر چې شونې وي، له خطرناکو سیمو ووځي.

هغه پر خپله اېکس‌پاڼه یوې لیکنه کې وایي: «هر هغه څوک چې نن دا ډول بریدونه د هر نوم او د هر لوري پر ضد ترسره کوي، د دې ناوړه سنت د فکري او اخلاقي مسوولیت په برخه کې اوسني واکمنان نه‌شي خلاصېدلای».

فدایي ټینګار کوي، چې طالبان باید اوس د ځانمرګو بریدونو په تړاو یو دریځ خپل کړي.

نوموړی زیاتوي: «اوسني واکمنان باید په ښکاره، روښانه او بې‌ابهامه توګه اعلان وکړي چې که پخواني ځانمرګي بریدونه وو او که اوسني، دواړه له شرعي، اخلاقي او انساني پلوه حرام او ناروا دي. دا د منلو وړ نه ده چې له یوه لوري ځانمرګی «استشهادي» وبلل شي او د بل لوري ځانمرګی مردار».

د مخکېني جمهوري نظام د دې چارواکي په وینا، د بې‌ګناه انسانانو وژونکي نه استشهادیان دي او نه هم د دین استازي، بلکې هغه کسان دي چې قران‌کریم یې په څرګندونو ډکو «مغضوب او ملعون» بولي.

دا په داسې حال کې ده، چې په تېرو څه باندې شل کلونو کې د افغانستان د جمهوري نظام پر مهال د نړۍ لویو دیني عالمانو د طالبانو جګړه ناروا بلله او ان د دوی ځانمرګي بریدونه یې له اسلامي شریعت سره په ټکر کې بلل.

د سرچینو په وینا، دا بندیز شاوخوا دوه اوونۍ مخکې د هرات په یو شمېر جوماتونو کې عملي شوی او په وروستیو ورځو کې د امر بالمعروف مامورین په پراخه کچه د دې پرېکړې د پلي کېدو څارنه کوي. د طالبانو محتسبان په پرله‌پسې ډول جوماتونو ته ننوځي او که خلک د مېلمنو د هرکلي لپاره ولاړ وي، هغوی له دې کاره منع کوي او سپارښتنه ورته کوي چې ناست پاتې شي او باید ونه درېږي.

یوې ځايي سرچینې وویل، چې د تېرې اوونۍ پر مهال د امر بالمعروف محتسبان لږ تر لږه درې ځله د هرات جامع جومات ته ورغلي او خلکو ته یې اجازه نه ده ورکړې، چې د مېلمنو د هرکلي لپاره په کتار کې ودرېږي.

د هرات یو اوسېدونکي چې د امنیتي لاملونو له کبله یې نه غوښتل نوم یې خپور شي، افغانستان انټرنشنل ته وویل: «څو ورځې وړاندې مې د هرات په جامع جومات کې د فاتحې په یوه مراسمو کې ګډون کړی و. د امر بالمعروف مامورین راغلل او خلکو ته یې وویل چې د هرکلي لپاره د چا مخې ته ولاړ نه شئ».

نوموړي وویل، چې د فاتحې په مراسمو کې درېدل د مېلمه د درناوي او قدردانۍ نښه ده او دا ډول دود له پخوا راهیسې د خلکو د ټولنیزو رواجونو برخه ده. د هغه په خبره، د طالبانو دا امر د خلکو له پخوانیو دودونو او عنعناتو سره په ټکر کې دی او له شریعت سره هېڅ تړاو نه لري.

په همدې حال کې، طالبانو په هرات ښار کې خپل محدودیتونه، مزاحمتونه او سخت‌ګیرۍ زیاتې کړې دي. عیني شاهدانو او هغو ښځو چې په هرات ښار کې د طالبانو له تاوتریخوالي او ځورونې سره مخ شوې دي، افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې د امر بالمعروف مامورینو له ۱۲ کلنو نجونو نیولې تر ۷۰ کلنو ښځو پورې یوازې د مانتو (اوږدو کوټونو» د اغوستلو له امله په ښار کې درولي، پوښتنې یې ترې کړې او له تاوتریخوالي ډک چلند یې ورسره کړی دی.