روان کال طالبانو په میدان وردګ کې تر ۱۸زره ډېرې برېښنایي او ۱۰زره کاغذي پېژندپاڼې وېشلې دي

د پاکستان ډان ورځپاڼې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳مه) په یوه راپور کې ویلي، که څه هم لویو مرسته کوونکو هېوادونو خپلې مرستې کمې کړې؛ خو دغه کمېسیون د لومړنۍ مرستې بودجې یوه برخه ۱.۹ مېلیارده یورو له نړۍوالو ناورینونو سره د مبارزې لپاره ځانکړې کړې ده.

د یاد کمېسیون په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د دغه مرستو ترڅنګ د ۴۱۵ مېلیونه یورو څخه زیاتې پيسې د بېړنیو پېښو د مخنیوي او د ستراتیژیک اکمالاتي سلسلې د ساتلو لپاره خوندي شوې دي.

د اروپايي کمېسیون د برابرۍ، چمتوالي او ناورین مدیریت کمېشنرې هاجا لحبیب د مرستو دغه ژمنه د داووس نړۍوال اقتصادي فورم په غونډه کې کړې؛ تر څو د عامه مرستو ترڅنګ د خصوصي سکتور مالي ملاتړ او نوښتګرې حل لارې جلب کړي.

هغې وویل: «د بشري مرستو سیستم تر بل هر وخت زیات تر فشار لاندې دی او یوازې عامه بودجه د دغه ناورین د کچې د پوره کولو توان نه‌لري». د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ (UNHCR) د اټکل له مخې؛ د روان کال تر پایه به د کډوالو شمېر له ۱۳۶ مېلیونو څخه واوړي.

لحبیب زیاته کړې: «اروپا اقدام کوي او د ۲۰۲۶ کال لپاره د ۱.۹ مېلیارده یورو لومړنۍ ژمنه کوي. د نړۍ تر ټولو لوی بشري مرسته کوونکي په توګه موږ خپل سیاسي مسوولیت منو».

بې‌کوره شوې کورنۍ

ورته مهال د کډوالو په چارو کې د ملګرو ملتونو عالي کمېشنرۍ د ۲۰۲۵کال په راپور کې ویلي و، چې د اټکل له مخې د ۲۰۲۵کال تر جون میاشتې پورې په ټوله نړۍ کې ۱۱۷.۳ مېلیونه خلک جبري بې‌ځایه شوي، چې دا د ۲۰۲۴کال تر پایه د ثبت شوې شمېرې ۵ سلنه کموالی ښيي.

د اټکلونو له مخې؛ د ۲۰۲۶کال تر پایه پورې د جبري بې‌ځایه شویو، ستنېدونکو او د بې‌اسناده کسانو شمېر ښایي ۱۳۶.۳ مېلیونو ته ورسېږي. په راپور کې د ملګرونو ملتونو د کډوالو ادارې په حواله ویل شوي، چې د مرستو کمښت د یادې ادارې د کار او په ځانګړې توګه د بېړنیو پېښو ته د ځواب ورکولو برخې زیانمنې کړې او دوی اړ شوي، چې خپل فعالیتونه او د کاري ځواک یو پر درېیمه برخه را کمه کړي.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳مه) ویلي، چې ازبکستاني سوداګرو او پانګه‌والو په افغانستان کې د سړو خونو د تاسیساتو او تولید په برخه کې لېوالتیا ښودلې. د هغه په وینا؛ یادو سوداګرو د دوی سره په لیدنه کې ویلي، چې د ازبکستان سوداګر به ډېر ژر په کابل کې خپل کارخونه هم پرانیزي.

هغه زیاته کړې: «یوشمېر ازبکستاني پانګه‌وال او سوداګر غواړي د ۱۰ مېلیونه ډالرو په ارزښت په افغانستان کې د سړو خونو د تاسیساتو او پرزو په برخه کې پانګونه وکړي». حیدري وایي، په راتلونکې کال کې د زونونو، ولایتونو او کروندګرو لپاره په بېلابېلو برخو کې د ۶زره سړو خونو د جوړېدو پلان لري.

هغه دارنګه ویلي:« موږ په راتلونکې کال کې د بزګرانو لپاره د کوچنیو، د ولایتونو لپاره د منځنیو او د زونونو لپاره د ۶زره سړو خونو د جوړېدو پلان لرو». له بل پلوه د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د تولیداتو خونه وایي، چې روان لمریز کال کې په افغانستان کې ۱۵۰ معیاري سړې خونې جوړې شوې دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه سړې خونې له ۲۰ څخه تر ۵زره ټنو پورې د ساتنې ظرفیت لري.

د سړو خونو په اړه دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې افغان بزګران او بڼ‌وال بیا شکایت کوي چې د سړو خونو د نشتوالي له کبله یې توکي په کمه بیه پلورل کېږي. ځینې بزګرانو او بڼ‌والو له افغانستان انټرنشل-پښتو سره په خبرو کې ویلي، مجبور دي چې خپل کرنیز توکي په نشت بیه وپلوري ځکه چې د ساتنې لپاره امکانات نه‌لري.

د طالبانو حج او اوقافو وزارت د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره د ساینسي علومو پر مټ د کارخونو، کانونو کېندنو، موټرو، رېل ګاډي، الوتکو، سمندري کښتیو او له ځمکې د حرارتي سرچینو د راېستلو پرمختګونو ته اشاره کړې.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه پرمختګونو د اسانتیاوو د رامنځ ته کولو ترڅنګ هوا ککړه کړې او بېلابېلې ناروغۍ یې رامنځته کړې دي. دغه وزارت دیني عالمانو ته امر کړی، چې د جمعې د لمانځه په خطبو کې دې د چاپېریال ساتنې او د هوا ککړتیا پر مخنیوي خبرې وکړي.

نوموړي وزارت له خلکو غوښتنه کړې: «په ځمکه چې کوم کار او فعالیت کوئ باید د چاپېریال د تخریب او د هوا د ککړتیا لامل نه‌شي او له اړتیا پرته تجاوز مه کوئ». د طالبانو په خبرپاڼه کې ټينګار شوی، چې اوس‌مهال باید طبیعت د انسانانو له فساد څخه وژغورل شي.

خبرپاڼې زیاته کړې، چې د ونو او بوټو پر پرې کولو بندیز لګېدلی؛ ځکه دا د طبیعت او د هوا په چاڼولو کې مهم رول لري. د طالبانو د حج او اوقافو وزارت ویلي، چې یاد موضوعات یې له جزییاتو سره یو ځای د کابل او ټولو ولایتونو جوماتونو ته لېږلي؛ ترڅو د جمعې ورځې په خطبه کې بیان شي.

د طالبانو د حج او اوقافو وزارت له څه مودې راهیسې د جمعې ورځې خطبې لپاره ځانګړي موضوعات ټاکي او د جوماتونو امامان او خطیبان اړ باسي، چې د یادې ډلې له لوري ورکړل شویو ځانګړو موضوعاتو په اړه بیانونه ورکړي.

اغلې سمېټ د برېتانیا د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان په څانګه کې دنده لري او د ښاغلي لېنزي په یوشمېر غونډو کې ګډون کوي. طالبانو په ډېرو دولتي ادارو او همدارنګه په خصوصي بنسټونو کې د ښځو کار کول منع کړي دي؛ خو سره له دې، د دغې ډلې چارواکي اړ دي، چې په کابل او نورو هېوادونو کې له بهرنیو ښځینه ډیپلوماتانو سره لیدنې ترسره کړي.

د یادې لېدنې اړوند پوسټونه د طالبانو او د برېتانیا د استازي پر اېکس پاڼو خپاره شوي دي. په اسلام‌اباد کې د طالبانو سفارت د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې په لومړۍ نېټه) د سردار احمد شکېب او ریچارډ لېنزي د لیدنې خبر خپور کړ.

دواړه لوریو د دوو هېوادونو د اړیکو او د سیمې د امنیتي مسایلو په اړه خبرې وکړې. د برېتانیا استازي همدارنګه پر افغان ښځو او نجونو د طالبانو د پالیسیو د اغېزو په اړه هم خبرې کړې دي.

خو د طالبانو په خپره شوې اعلامیه کې د افغانستان د ښځو د وضعیت په اړه د شویو خبرو یادونه نه‌ده شوې. یادې لیدنې د ځینو مخکښو افغان شخصیتونو غبرګونونه راپارولي دي.

د ښځو د حقونو فعاله فوزیه کوفي د یادې لیدنې په غبرګون کې لیکلي دي: «بهرني ډیپلوماتان ډېر په اسانۍ سره له طالبانو سره د خپلو لیدنو انځورونه خپروي؛ خو د افغانستان د ښځو او نجونو د ملاتړ په څرګندولو یا له طالبانو پرته له نورو څېرو سره په اړیکه نیولو کې زړه نازړه وي. دا بې‌پرېتوب نه‌دی؛ بلکې یو ډول توپیري چلند دی چې د سیاسي مصلحت پر بنسټ رامنځته شوی دی».

دا لومړی ځل نه‌دی، چې طالبان د ښځو انځورونه لرې کوي. تر دې وړاندې د طالبانو تر واک لاندې باختر اژانس د وږي په میاشت کې د هالنډ کابینې غړو د استعفا په اړه په یوه راپور کې د ښځینه وزیرانو انځورونه تیاره کړي وو او یوازې یې د نارینه‌وو څېرې د لیدلو وړ وې.

په افغانستان کې یوازې لږ شمېر هېوادونه او سازمانونه استازولي لري یا رسمي پلاوي کابل ته لېږي. تر دې وړاندې په افغانستان کې د اروپايي ټولنې چارسمبالې ورونیکا بوسکوویچ پوهار له طالب چارواکو سره لیدنې کولې.

همدارنګه جورجت ګانیون په دې وروستیو کې د افغانستان لپاره د یوناما د مرستیالې په توګه ټاکل شوې ده او هغې هم له طالب چارواکو سره لیدنې ترسره کړې دي.

په پکتیا کې د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو رییس مولوي حبیب‌الله شهیدزاده ویلي، چې د خرلاڅي لاره به د افغان کډوالو لپاره د اسانتیاوو برابرولو او لارې لنډولو لپاره پرانیستل شي.

د خرلاڅي لاره د پکتیا ولایت په ډنډ پټان ولسوالۍ کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ موقعیت لري. دغه لاره د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ۱۸ تړلو نقطو څخه یوه ده، چې له لارې یې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري په ۲۰۱۰کال کې د لاسلیک شوي دوه اړخیز تړون پر بنسټ ترسره کېږي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لارو تړل د دواړو هېوادونو سوداګرو لپاره لوی مالي زیان اړوي. درې میاشتې او لس ورځې وړاندې (د تلې ۱۸مه) پر کابل د پاکستان تر هوايي برید او د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ پر ډیورنډ کرښه د نښتو له پیل وروسته ټولې لارې د تګ راتګ او سوداګریزو فعالیتونو لپاره وتړل شوې. اوس‌مهال له پاکستان سره ټولې لارې تړلې دي؛ خو یوازې د تورخم او سپین بولدک لارې د افغان کډوالو د اېستلو لپاره خلاصې دي.