وال سټریټ ژورنال: د ټرمپ اداره له سوریې څخه د خپلو سرتېرو پر بشپړ اېستلو غور کوي

ناټو په خپل تاریخ کې یوازې یو ځل د ګډې دفاع ماده فعاله کړې ده؛ هغه ماده چې له‌مخې یې پر یوه غړي برید پر ټولو غړو برید بلل کېږي. دا اقدام د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې له ترهګریزو بریدونو وروسته وشو او ورسره د ناټو غړو هېوادونو لسګونه زره نظامیان افغانستان ته لېږلي وو.

د دې جګړې پر مهال، له زرو ډېر غیر امریکایي نظامیان ووژل شول، د ټرمپ وروستۍ څرګندونې ښايي د امریکا او د هغې د متحدانو تر منځ کړکېچ نور هم زیات کړي.

امریکا د ناټو له بنسټ‌ اېښودونکو هېوادونو څخه ده او په دې وروستیو میاشتو کې څو ځله ټرمپ دا پوښتنه راپورته کړې، چې ایا د دې ایتلاف نور ۳۱ غړي هېوادونه به د امریکا د ګواښل کېدو په صورت کې د دې هېواد دفاع ته ودریږي او که نه؟

هغه د پنجشنبې په ورځ له «فاکس نیوز» شبکې سره په مرکه کې وویل، ډاډه نه‌دی چې ناټو به د خطر پر مهال د امریکا ملاتړ وکړي. ټرمپ وویل: «موږ هېڅ‌کله هغوی ته اړتیا نه‌ده لرلې. هغوی وايي چې افغانستان ته یې ځواکونه ولېږل، خو هلته هم د جګړې له کرښې شا ته پراته وو».

هغه زیاته کړه: «متحده ایالتونو له اروپا او له ډېرو نورو هېوادونو سره ډېر ښه چلند کړی دی. دا اړیکه باید دوه‌ اړخیزه وي».

دا څرګندونې د ټرمپ د هماغو خبرو دوام دی، چې د اوونۍ په پیل کې یې کړې وې، هغه مهال چې نوموړي ناټو «له حده ډېر لوی ښودل شوی سازمان» وباله او د دې ایتلاف د غړو ژمنتیا یې د نړۍوالو کړکېچونو پر وړاندې تر پوښتنې لاندې راوسته.

ټرمپ تر دې وړاندې، د داووس د نړۍوال اقتصادي فورم په غونډه کې له ګډون مخکې ویلي وو: «زه پوهېږم چې موږ به د ناټو د ژغورلو لپاره اقدام وکړو، خو په رښتیا شک لرم چې هغوی به زموږ د ژغورلو لپاره اقدام وکړي».

د شمېرو له مخې، د افغانستان د شل کلنې جګړې پر مهال ټولټال ۳۴۸۶ د ناټو ځواکونه وژل شوي، چې له دې ډلې ۲۴۶۱ تنه امریکایي نظامیان وو. د بریټانیا ۴۵۷ عسکر ووژل شو او له ۲۰۰۰ څخه ډېر د دې هېواد پوځي او ملکي کسان ټپیان شول.

کاناډا چې د امریکا له نږدې متحدانو او تر ټولو لویو سوداګریزو شریکانو څخه ګڼل کېږي، په دې جګړه کې یې د ملکیانو په ګډون ۱۶۵ نظامیان وژل شوي دي. په افغانستان کې د کاناډا ۱۲ کلن ماموریت د دې هېواد تر ټولو اوږده پوځي جګړه او په ۱۹۵۰ لسیزه کې د کوریا له جګړې وروسته تر ټولو مرګونی ماموریت بلل کېږي. په دې ماموریت کې له ۴۰ زرو څخه زیات کاناډایي ځواکونه ښکېل وو.

د ناټو نورو متحدانو لکه ایټالیا، جرمني او فرانسې هم په دې جګړه کې تلفات ورکړي دي.

ټرمپ همدارنګه پر ډنمارک هم نیوکه کړې ده؛ هغه هېواد چې د ګرینلنډ کنټرول په لاس کې لري. دا هغه سیمه ده چې د امریکا ولسمشر ویلي وو، واشنګټن «باید» پرې ولکه ولري. ټرمپ پر ډنمارک تور پورې کړی چې د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال یې د امریکا د ملاتړ په بدل کې «ناشکري» کړې ده. د ګارډین ورځپاڼې د راپور له‌مخې، په افغانستان کې له ناټو سره د ګډ ماموریت پر مهال د ډنمارک ۴۴ عسکر وژل شوي وو.

د دغو څرګندونو په غبرګون کې د ناټو عمومي منشي مارک روټه وویل، چې د دې ایتلاف غړي به «بې له شکه» د متحده ایالتونو دفاع وکړي او ټینګار یې وکړ، چې دا ژمنتیا لا له وړاندې په افغانستان کې ثابته شوې ده. روټه وویل: «د هرو دوو امریکایانو پر وړاندې چې خپل ژوند یې له لاسه ورکړی، یو سرتېری د ناټو له نورو هېوادونو څخه هېڅ‌کله خپلې کورنۍ ته بېرته راستون نه‌شو».

د یادونې وړ ده، امریکا او ناټو چې شاوخوا شل کاله له هغې ډلې سره چې جنګېده بالاخره یې په یوه ډول سره د افغانستان واک ور وسپاره او بیا د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له دغه هېواده ووتل.

د عمران خان په مشرۍ د پاکستان تحریک انصاف ګوند د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره د پاکستان حکومت هغې پرېکړې ته کلک غبرګون ښودلی، چې د ټرمپ له‌خوا په «سولې نړۍوال بورډ» کې یې د ګډون بلنه ومنله.

د یاد ګوند په اعلامیه کې راغلي، چې د دا ډول سترو پرېکړو لپاره باید لومړۍ په کور دننه له ټولو سیاسي لورو سره سلا مشورې وشي.

د تحریک انصاف ګوند په اعلامیه کې راغلي، چې د شهباز شریف په مشرۍ حکومت او پارلمان قانوني حیثیت نه‌لري، که پارلمان قانوني حیثیت درلودای، نو باید یې د دا ډول مهمې موضوع په اړه بحث کړی وای.

تحریک انصاف ګوند په ټینګار سره ویلي، چې پاکستان باید په هغو جوړښتونو کې برخه واخلي، چې د ملګرو ملتونو نظام پیاوړی کوي او له موازي جوړښتونو سره له يو ځای کېدو څخه ډډه وکړي.

په اعلامیه کې راغلي: «د تحریک انصاف ګوند د فلسطین خلکو د غوښتنو خلاف هر ډول پلان ردوي او د یوه خپلواک فلسطیني دولت له جوړېدو ملاتړ کوي».

همدارنګه د تحریک انصاف ګوند غوښتنه کړې، چې د پاکستان حکومت دې په پارلمان کې تر بحث کولو، له پخواني لومړي وزیر عمران خان او نورو سیاستوالو سره مشورې کولو او عمومي ټول پوښتنې پورې ‍ د یاد بورډ یا پلاوي له غړیتوب څخه لرې پاتې شي.

د یادونې وړ ده، چې د ډونالډ ټرمپ د هغه شل ماده‌ییز پلان له‌مخې، چې موخه یې د غزې جګړې ته د پای ټکی اېښودل دي، ټاکل شوې ده د غزې تړانګې د مدیریت لپاره یوه انتقالي اداره جوړه شي او په‌کې به د «سولې پلاوی» مهم او بنسټیز رول ولري. د دې پلاوي دایمي غړیتوب هغو هېوادونو ته ورکول کېږي چې یو میلیارد ډالر ورکړي.

ولادیمیر پوتین په دې لیدنه کې ټینګار وکړ، چې د سولې له پلاوي سره د روسیې د یوځای کېدو اصلي موخه د فلسطیني ولس د ګټو خوندي کول او ملاتړ دی او همداراز به د غړیتوب لپاره بورډ ته یو مېلیارډ ډالر هم ورکړي. د هغه په وینا، دا پیسې به «تر ټولو لومړی د فلسطینيانو د ملاتړ، د غزې تړانګې د بیا رغونې لپاره د مالي سرچینو د برابرولو او په عمومي ډول د فلسطینیانو د ستونزو د هواري لپاره» ولګول شي. د روسیې دولتي خبري آژانس تاس(TASS) د پوتین دا څرګندونې خپرې کړې دي.

د ډونالډ ټرمپ د هغه شل ماده‌ییز پلان له‌مخې، چې موخه یې د غزې جګړې ته د پای ټکی اېښودل دي، ټاکل شوې ده د غزې تړانګې د مدیریت لپاره یوه انتقالي اداره جوړه شي او په‌کې به د سولې پلاوی مهم او بنسټیز رول ولري. د دې پلاوي دایمي غړیتوب هغو هېوادونو ته ورکول کېږي چې یو میلیارد ډالر ورکړي.

روسیې ویلي، دا پیسې به له هغو روسي شتمنیو څخه ورکړي چې دا مهال په متحده ایالاتو کې کنګل شوې دي. د دې کار عملي کېدل د امریکا د حکومت پرېکړې او اقدام ته اړتیا لري، څو دا شتمنۍ ازادې شي.

ډونالډ ټرمپ د پنجشنبې په ورځ، د سویس په داووس ښار کې د نړۍوال اقتصادي فورم د غونډې په څنډه کې، په رسمي ډول د «سولې پلاوی» نړۍ ته معرفي کړ. هغه وویل، دا پلاوی به په لومړي پړاو کې په غزه کې د اسراییل او حماس ترمنځ د اوربند پر ټینګښت تمرکز وکړي او تر هغې وروسته چې «جوړښت یې بشپړ شي»، کولای شي «نږدې هر هغه اقدام ترسره کړي، چې ورته اړتیا وي».

د سولې پلاوي د معرفي کېدو په مراسمو کې د ۱۸ هېوادونو استازو ګډون کړی و. اسراییل هم د دې پلاوي غړیتوب منلی، خو په عین حال کې یې د ځینو هېوادونو له حضور څخه نارضایتي ښودلې ده. اسراییل وایي، دغه هېوادونه د حماس ملاتړ کوي چې په‌کې ترکیه، قطر او پاکستان یاد شوي دي.

په همدې وخت کې، روسیې له حماس سره خپلې اړیکې هم ساتلي او تر دې وړاندې یې څو ځله د دې ډلې استازي مسکو ته وربللي دي. دا کار تل د اسراییل او د ځینو لوېدیځو هېوادونو له منفي غبرګونونو سره مخ شوی دی.

نوموړي په خپله اېکس پاڼه ویلي: «د نړۍ په څلورو کونجونو اسټرالیا، اروپا، کاناډا او امریکا کې ستاسو پراخو لاریونونو، زموږ زړورو هېوادوالو ته چې په اشغال شوي وطن کې دي، ځواک او هیله ورکړه. ستاسو غږ د ایران د ملت غږ دی. زه له تاسو مننه کوم او ستاسو قدرداني کوم».

هغه وویل: «نن په داسې حال کې چې اسلامي جمهوریت د بې‌رحمانه وژنو او پوځي واکمنۍ له لارې د ایران په کوڅو او سړکونو کې د خلکو د حضور بیه ډېره لوړه کړې ده، نو ستاسو مسوولیت دا دی چې د خپلو هېوادوالو لپاره نړیوال ملاتړ لا ډېر راجلب کړئ».

شهزاده رضا پهلوي د بهر مېشتو ایرانيانو د رول پر بې‌سارې ارزښت ټینګار وکړ او ویې ویل: «ستاسو د فعالیتونو دوام حتمي او اړین دی، خو دا فعالیتونه باید لا پراخ، لا همغږي، لا منظم او لا هدفمند وي».

هغه په واشنګټن کې خپلې وروستۍ خبري غونډې ته په اشارې سره وویل، چې په دې حساس پړاو کې له نړۍوالې ټولنې څخه شپږ څرګندې غوښتنې لري. د شهزاده په خبره: «د بهر مېشتو ایرانيانو ټول فعالیتونه، که هغه غونډې او لاریونونه وي، که له پرېکړه‌ کوونکو او قانون‌ جوړوونکو سره خبرې او هوکړې وي او که په رسنیو او انلاین شبکو کې خبر رسونه وي، باید ټول د همدې شپږو غوښتنو پر محور راټول شي».

نوموړي وویل، اخوندي نظام باید تر سخت اقتصادي فشار لاندې راشي‌ او د نړۍ په کچه یې باید شتمنۍ کنګل شي. شهزاده ټینګار وکړ، چې د اخوندي رژیم پټې نفت وړونکې بېړۍ باید پیدا او په نښه شي. د هغه په خبره، ایران لپاره باید د سټارلېنک له لارې ازاد انټرنېټ برابر شي.

هغه بهر مېشتو ایرانيانو ته په خطاب کې وویل: «له تاسو ټولو غواړم چې د ایران د زمري او لمر تر بیرغ لاندې یو موټی پاتې شئ؛ هغه بیرغ چې لسګونو زرو زړورو ایرانيانو یې د بیا رپولو لپاره خپل ژوند قربان کړی دی».

نوموړي یو ځل بیا ټینګار وکړ: «شخصي اختلافونه یوې خوا ته کېږدئ. په یوه ښار کې له موازي او جلا پروګرامونو ډډه وکړئ. خپلې هڅې همغږې او په یوه لوري برابرې کړئ، څو اغېز یې زیات شي».

د یادونې وړ ده، چې د زمري او لمر بیرغ د ایران د شاهي دورې بیرغ دی.

ملګرو ملتونو د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲مه) په خپله اېکس پاڼه ویلي، چې د غزې خلک د ژوندي پاتې کېدو لپاره یوازې پر نړۍوالو بشري مرستو تکیه دي او د غزې نږدې اتیا سلنه وګړي له لوږې سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو سازمان زیاته کړې، چې په غزه کې د بیارغونې د هڅو د پرمختګ او د خلکو د وقار د خوندي کولو لپاره د نړۍوالې ټولنې لا زیاتو او بیړنیو همکاریو ته اړتیا ده.

له دې سره سم، د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام ویلي، چې په غزه کې له شته ننګونو او خنډونو سربیره هڅه کوي، چې د خلکو د ژوند ژغورلو لپاره خپل مرستندویه عملیات پراخ کړي.

دا په داسې حال کې ده، چې نړۍوالو مرستندویه ټولنو په وار وار په غزه کې د قحطۍ د رامنځته کېدو په اړه اندېښنې ښودلي او د بشري دهلېزونو د پرانېستلو غوښتنه یې کړه ده.