د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ناټو پر متحدانو نیوکه کړې، چې افغانستان کې د دغه سازمان د غړو هېوادونو ځواکونه د «جګړې له لومړۍ کرښې شا ته او لرې» ځای پر ځای شوي وو؛ حال دا چې دغه ځواکونه د طالبانو پر وړاندې د متحده ایالتونو د پوځي عملیاتو د ملاتړ لپاره لېږل شوي وو.
ناټو په خپل تاریخ کې یوازې یو ځل د ګډې دفاع ماده فعاله کړې ده؛ هغه ماده چې لهمخې یې پر یوه غړي برید پر ټولو غړو برید بلل کېږي. دا اقدام د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې له ترهګریزو بریدونو وروسته وشو او ورسره د ناټو غړو هېوادونو لسګونه زره نظامیان افغانستان ته لېږلي وو.
د دې جګړې پر مهال، له زرو ډېر غیر امریکایي نظامیان ووژل شول، د ټرمپ وروستۍ څرګندونې ښايي د امریکا او د هغې د متحدانو تر منځ کړکېچ نور هم زیات کړي.
امریکا د ناټو له بنسټ اېښودونکو هېوادونو څخه ده او په دې وروستیو میاشتو کې څو ځله ټرمپ دا پوښتنه راپورته کړې، چې ایا د دې ایتلاف نور ۳۱ غړي هېوادونه به د امریکا د ګواښل کېدو په صورت کې د دې هېواد دفاع ته ودریږي او که نه؟
هغه د پنجشنبې په ورځ له «فاکس نیوز» شبکې سره په مرکه کې وویل، ډاډه نهدی چې ناټو به د خطر پر مهال د امریکا ملاتړ وکړي. ټرمپ وویل: «موږ هېڅکله هغوی ته اړتیا نهده لرلې. هغوی وايي چې افغانستان ته یې ځواکونه ولېږل، خو هلته هم د جګړې له کرښې شا ته پراته وو».
هغه زیاته کړه: «متحده ایالتونو له اروپا او له ډېرو نورو هېوادونو سره ډېر ښه چلند کړی دی. دا اړیکه باید دوه اړخیزه وي».
دا څرګندونې د ټرمپ د هماغو خبرو دوام دی، چې د اوونۍ په پیل کې یې کړې وې، هغه مهال چې نوموړي ناټو «له حده ډېر لوی ښودل شوی سازمان» وباله او د دې ایتلاف د غړو ژمنتیا یې د نړۍوالو کړکېچونو پر وړاندې تر پوښتنې لاندې راوسته.
ټرمپ تر دې وړاندې، د داووس د نړۍوال اقتصادي فورم په غونډه کې له ګډون مخکې ویلي وو: «زه پوهېږم چې موږ به د ناټو د ژغورلو لپاره اقدام وکړو، خو په رښتیا شک لرم چې هغوی به زموږ د ژغورلو لپاره اقدام وکړي».
د شمېرو له مخې، د افغانستان د شل کلنې جګړې پر مهال ټولټال ۳۴۸۶ د ناټو ځواکونه وژل شوي، چې له دې ډلې ۲۴۶۱ تنه امریکایي نظامیان وو. د بریټانیا ۴۵۷ عسکر ووژل شو او له ۲۰۰۰ څخه ډېر د دې هېواد پوځي او ملکي کسان ټپیان شول.
کاناډا چې د امریکا له نږدې متحدانو او تر ټولو لویو سوداګریزو شریکانو څخه ګڼل کېږي، په دې جګړه کې یې د ملکیانو په ګډون ۱۶۵ نظامیان وژل شوي دي. په افغانستان کې د کاناډا ۱۲ کلن ماموریت د دې هېواد تر ټولو اوږده پوځي جګړه او په ۱۹۵۰ لسیزه کې د کوریا له جګړې وروسته تر ټولو مرګونی ماموریت بلل کېږي. په دې ماموریت کې له ۴۰ زرو څخه زیات کاناډایي ځواکونه ښکېل وو.
د ناټو نورو متحدانو لکه ایټالیا، جرمني او فرانسې هم په دې جګړه کې تلفات ورکړي دي.
ټرمپ همدارنګه پر ډنمارک هم نیوکه کړې ده؛ هغه هېواد چې د ګرینلنډ کنټرول په لاس کې لري. دا هغه سیمه ده چې د امریکا ولسمشر ویلي وو، واشنګټن «باید» پرې ولکه ولري. ټرمپ پر ډنمارک تور پورې کړی چې د دویمې نړیوالې جګړې پر مهال یې د امریکا د ملاتړ په بدل کې «ناشکري» کړې ده. د ګارډین ورځپاڼې د راپور لهمخې، په افغانستان کې له ناټو سره د ګډ ماموریت پر مهال د ډنمارک ۴۴ عسکر وژل شوي وو.
د دغو څرګندونو په غبرګون کې د ناټو عمومي منشي مارک روټه وویل، چې د دې ایتلاف غړي به «بې له شکه» د متحده ایالتونو دفاع وکړي او ټینګار یې وکړ، چې دا ژمنتیا لا له وړاندې په افغانستان کې ثابته شوې ده. روټه وویل: «د هرو دوو امریکایانو پر وړاندې چې خپل ژوند یې له لاسه ورکړی، یو سرتېری د ناټو له نورو هېوادونو څخه هېڅکله خپلې کورنۍ ته بېرته راستون نهشو».
د یادونې وړ ده، امریکا او ناټو چې شاوخوا شل کاله له هغې ډلې سره چې جنګېده بالاخره یې په یوه ډول سره د افغانستان واک ور وسپاره او بیا د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له دغه هېواده ووتل.
