په افغانستان کې د ناټو د حضور په تړاو د ټرمپ وروستیو څرګندونو په کاناډا کې هم د پخوانیو پوځیانو او خبریالانو غوسه راپارولې ده. کاناډايي خبریالانو او پوځیانو ویلي، چې په افغانستان کې کاناډايي ځواکونه لومړۍ کرښه کې وو او په خطرناکو سیمو کې یې حضور درلود.
یو تجربهلرونکی کاناډایي خبریال ګراهام ټامسن چې دوه ځله یې افغانستان ته سفر کړی، د ټرمپ دا خبرې «بېرحمانه دروغ» بولي. نوموړی ټینګار کوي، چې کاناډایي ځواکونه نه یوازې له جګړې لرې نه وو، بلکې د افغانستان په تر ټولو خطرناکو سیمو کې یې حضور درلود او هره ورځ یې له طالبانو سره جګړه کوله.
ډونالد ټرمپ د فاکسنیوز له شبکې سره په مرکه کې ویلي وو: «موږ هېڅکله هغوی ته اړتیا نه لرله. هغوی افغانستان ته ځواکونه ولېږل، خو شاته پاتې شول او د جګړې په لومړۍ کرښه کې نه وو».
د نوموړي دا څرګندونې د ناټو په غړو هېوادونو کې، له کاناډا او برېټانیا نیولې تر کوچنیو اروپایي هېوادونو پورې له سختو او توندو غبرګونونو سره مخ شوې دي.
د ټامسن په وینا، د افغانستان په ماموریت کې اصلاً د جګړې روښانه لومړۍ کرښه موجوده نه وه. هغه وايي: «دا یوه نامنظمه او له خطره ډکه جګړه وه. د کاناډایي ځواکونو لپاره هېڅ خوندي ځای نه و؛ نه د پوځي اډو دننه او نه هم له هغو څخه بهر. هر ځل چې ځواکونه یا خبریالان له اډو بهر وتل، د مرګ له جدي خطر سره مخ کېدل».
د راپورونو پربنسټ، د افغانستان د ماموریت پر مهال ۱۵۸ کاناډایي عسکر ووژل شول او سلګونه نور ټپیان شول. د تلفاتو د شمېر لهمخې، کاناډا له امریکا او برېټانیا وروسته د ناټو په غړو هېوادونو کې یاده جګړه کې تر ټولو لویه مرګژوبله لیدلې ده. دا شمېرې په ډاګه کوي، چې کاناډایي ځواکونو د افغانستان په جګړه کې فعاله او مخکښه ونډه لرله.
د قربانیانو په منځ کې، د کاناډا د نوموتې خبریالې میشل لانګ نوم ځانګړی ځای لري. نوموړې د ۲۰۰۹ کال د ډسمبر پر ۲۰مه، په افغانستان کې د سړک غاړې د ماین په چاودنه کې ووژل شوه. په همدې پېښه کې څلور کاناډایي عسکرو هم خپل ژوند له لاسه ورکړ. د هغې همکاران وايي، د میشل لانګ وژل کېدل دا حقیقت یادوي چې نه یوازې پوځیان، بلکې خبریالانو هم د خطر په لومړۍ کرښه کې حضور درلود.
بله بېلګه د کاناډا د پوځ د افسر کپتان نیکولا ګودار دی، چې په ۲۰۰۶ کال کې د طالبانو په یوه برید کې ووژل شو. هغه د مخکښ څار افسر په توګه په مستقیم ډول د جګړې په ډګر کې حضور درلود او د اېتلافي ځواکونو په بریا کې یې مهم رول لوبولی و. نوموړي ته له وژل کېدو وروسته د سترو خدمتونو د وړتیا مډال ورکړل شو.
ګراهام ټامسن وايي، د ټرمپ خبرې یوازې یو سیاسي نظر نه دی، بلکې د جګړې د قربانیانو ښکاره سپکاوی دی. هغه زیاتوي: «صادق او فداکار انسانان د ناټو لپاره او د امریکا تر څنګ وجنګېدل او خپل ژوند یې قرباني کړ».
ټرمپ همدارنګه ویلي وو، چې که امریکا یوه ورځ مرستې ته اړتیا ولري، نو معلومه نه ده چې ناټو به ورسره ودرېږي او که نه. کاناډایي رسنۍ زیاتوي: «حقیقت دا دی چې د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته، امریکا د ناټو د تړون پنځمه ماده فعاله کړه او د دې اېتلاف ټولو غړو هېوادونو د امریکا ملاتړ ته ودانګل. په ټولییز ډول، ۵۰ هېوادونو د افغانستان په ماموریت کې برخه واخیسته، څو له امریکا ملاتړ وکړي».
ټامسن په پای کې وايي: «دا یوازې د سیاست یا د نظر اختلاف خبره نه ده. دا د هغو کاناډایانو د ژوند خبره ده چې په افغانستان کې ووژل شول. ټرمپ باید دې حقیقت ته درناوی ولري».
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږي کوونکي دفتر یا اوچا خبرداری ورکړی، چې د روان ژمي په درشل کې له هرو پنځو کسانو دوه کسان یې بشري مرستو ته اړتیا لري.
اوچا د جمعې په ورځ (د سلواغې ۳مه) راپور ورکړی، چې په نورستان کې د زیاتو ورښتونو له امله د غره یوه لویه ډبره ښویېدلې او همداراز د افغانستان په ځینو سیمو کې د یو شمېر کورونو چتونه هم رالوېدلي دي.
یوازې د ننګرهار په نازیان او لعلپورې ولسوالیو کې (جمعه- د سلواغې ۳مه) د همدې ورښتونو له امله د دوو کورونو چتونه رالوېدلي او له امله یې یوه یو کلنه ماشومه مړه شوې او مور و پلار یې ژوبل شوي او همداراز ۳ نور ماشومان هم ژوبل شوي دي.
تر دې مخکې یونېسف په خپله اېکسپاڼه لیکلي وو، چې د تېرې شپې په اوږدو کې د واورې ورېدنې له امله د افغانستان په ختیځ کې د زلزلهځپلو ماشومانو وضعیت لاپسې سخت شوی دی. یونېسف زیاته کړې، په افغانستان کې اړمن کسان بېړني او ډېرو مرستو ته اړتیا لري.
د ملګرو ملتونو د بشري مرستو همغږي کوونکي دفتر یا اوچا یو ځل بیا ټینګار کړی، چې افغانستان لا هم د نړۍ په کچه تر ټولو لوی بشري ناورین تجربه کوي.
اوچا په افغانستان کې په سملاسي توګه د ۱۷ اعشاریه ۵ میلیونه کسانو د لاسنیوي لپاره د ۱ اعشاریه ۷ میلیارده ډالرو غوښتنه کړې ده.
د یادونې وړ ده، چې د هوا پوهنې ریاست وړاندوینه کړې، چې د شنبې په ورځ به هم په بدخشان، نورستان، کونړ، ننګرهار، پنجشیر، کاپیسا، لوګر، لغمان، پکتیا او خوست ولایتونو کې له توپان سره مل واوره او بارانونه وي.
