حلیم فدایي: طالبانو ټولنه په طبقو وېشلې ده چې همدا وېش د جرم او سزا اندازه ټاکي
د خوست پخوانی والي حلیم فدایي وایي، د طالبانو د «جزایي اصولنامې» عام تفسیر دا څرګندوي چې په دې نظام کې د جرم سزا د جرم د نوعیت پر ځای، د فرد د موقف او ټولنیزې طبقې له مخې ټاکل کېږي.
فدایي، نن د جمعې په ورځ پر اېکس خواله رسنۍ لیکلي، د طالبانو د پلي کوونکي جزایي سیستم له مخې، ټولنه په څو طبقو وېشل شوې او همدغه وېش د سزا د کچې بنسټ جوړوي. د نوموړي په وینا، که یو عالم یا ملا په غلا تورن شي، نو یوازې ورته توصیه کېږي، خو که یو تاجر یا قومي مشر په ورته جرم کې ښکېل وي، نو تر توصیه وروسته احضار کېږي.
هغه زیاته کړې چې که یو متوسط کس په جرم تورن شي چې نه ډېر شتمن وي، نه دیني عالم او نه هم قومي مشر، نو له احضار وروسته بندي کېږي. خو د فدایي په وینا، که یو عام وګړی غلا وکړي، نو له سخت چلند سره مخ کېږي، چې پکې ګواښ او د ۳۹ درو وهل شامل دي.
حلیم فدایي وايي، دا ډول چلند ښيي چې طالبانو ټولنه په «عالم، اشراف، متوسط او ټیټې طبقو» وېشي او د همدې وېش پر اساس د جرم سزا ټاکي. نوموړي ټینګار کړی چې دا ډول نظام ته د شریعت او اسلامي عدالت نوم ورکول، د عدالت له اصل سره په ټکر کې دي.
فدایي زیاته کړې، هغه نظام چې د قانون تطبیق پکې پر ټولو وګړو یو شان نه وي، د اسلامي عدالت استازیتوب نه شي کولای.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
