د تیراه اوسېدونکي: بې‌ځایه شوي په واورو کې بند پاتې دي خو پوځ د سیمو پر پرېښودو ټینګار کوي

د چترال د مرستیال کمېشنر دفتر د معلوماتو له مخې، پېښه هغه مهال رامنځته شوه چې د ډومېل په سیمه کې پر یو استوګنځي ناڅاپه واوره را وښویېده. د چارواکو په وینا، په مړه شویو کسانو کې ۴ ښځې او ۵ نارینه شامل دي او د ټولو مړو شوو جسدونه له واورو ایستل شوي دي.

بل لور ته، د خیبر ولسوالۍ د تیراه درې په بېلابېلو سیمو کې د وروستۍ سختې واورې ورېدو له امله بند پاتې شوي داخلي بې‌ځایه شوي کسان خوندي ځایونو ته د لېږد لپاره د ژغورنې عملیات روان دي.

د خیبر مرستیال کمېشنر بلال شاهد ویلي، چې د ضلعي د ادارې تر څار لاندې پر وخت اقدامات شوي، چې له امله یې ټول اغېزمنې کورنۍ خوندي پاتې شوې دي.

په وروستیو کې په افغانستان او پښتونخوا د درنو ورښتونو څپه راغلې، چې په بېلابېلو سیمو کې یې د ځاني زیانونو تر څنګ مالي زیانونه هم اړولي دي.

نوموړي د خېبر ولسوالۍ له یو شمېر اوسېدونکو سره په ناسته کې زیاته کړې، چې د پاکستاني پوځ د پلان شویو عملیاتو له کبله په دې ساړه موسم کې هره ورځ خلک له تیراه درې نورو سیمو ته وځي، څو خپل سرونه خوندي کړي او ورته هېڅ راز د پام وړ امکانات نه دي چمتو شوي.

میا افتخار حسین ټینګار کوي، چې په یاد ایالت کې د تحریک انصاف ګوند واکمن حکومت پاکستاني پوځ ته په ښکاره توګه تیراه دره کې د عملیاتو اجازه ورکړې او پرته له دې همغږۍ دا ډول عملیات نه‌شي ترسره کېدلی. د نوموړي په خبره، تیراه کې ورځ تر بلې وسله‌وال فعالیتونه ډېرېږي او له دې ور اخوا د پښتونخوا په مومندو کې هم ورته وضعیت دی.

هغه همداراز وویل: «فیض حمید ۴۰زره دهشتګرد پښتونخوا کې ځای پر ځای کړل، هغوی ته یې ځایونه ورکړل او اوس هماغه خلک فعال شوي دي». د نوموړي په وینا، فیض حمید اوس مهال د همدې کړنو له امله د خپل عمل سزا ویني.

تیراه دره کې د «ټي‌ټي‌پي» وسله‌واله ډله فعاله ده او د اپریدو قومي مشرانو پرې جرګې وکړې چې دغه سیمې پرېږدي؛ خو هغوی ورسره ونه منله.

د اپریدو قام مشران همداراز د پاکستان پوځ ته هم په جرګه ورغلي، چې په تیراه دره کې دې عملیات نه کوي، مګر پوځي مشرانو پرې چندان غوږونه نه دي ګرولي‌ او اټکل کېږي چې د روانې جنورۍ میاشتې له ۲۵مې نېټې وروسته به دغه عملیات پیل شي.

د خېبرپښتونخوا د ایالتي حکومت سر وزیر سهیل اپريدي هم د دغو عملیاتو مخالفت کړی او تېره ورخ‌ په خېبر ولسوالۍ کې د بې‌ځایه شویو کورنیو لیدو ته هم ورغلی و. هغه تېره ورځ ویلي، د پاکستان پوځ دغه پلان شوي عملیات د پښتنو ځپل دي او د دوی ایالتي حکومت یې په مخنېوي کې ناتوانه دی.

نوموړي دا څرګندونې په داسې حال کې کړې دي، چې د تحریک انصاف ګوند بنسټګر او پخواني لومړي وزیر عمران خان، محمود خان اڅکزی د حکومت پر وړاندې د اپوزېسیون د مشر په توګه نوماند کړی و او تېره اوونۍ په پارلمان کې پر دغه څوکۍ د هغه ټاکل کېدل تایید شول. د اېمل ولي خان په ګډون ګڼو پښتنو سیاستوالو د محمود خان اڅکزي پر دغه پرېکړه او نوې دندې سختې نیوکې کړې دي.

اېمل ولي خان اسلام‌اباد کې خبریالانو ته همداراز وویل: «محمود خان اڅکزي او پلار یې ښه تاریخ درلود، خو دا یې ونه ساتلو. نن ورسره د بلوچستان فکر نشته او نه هم ورسره د پښتنو فکر دی. هغه ناره یې هېره کړه چې (چترال نه تر بولانه، پښتون یو کړه محمود خانه)».

هغه نیوکه کړې، چې د تحریک انصاف ګوند په خېبرپښتونخوا کې د خلکو هیلې نه دي پوره کړي او د پښتنو په نامه یې خلک غولولي دي.

د اېمل ولي خان په خبره: «د پښتنو عوامو سره ډېر زیات ظلم کېږي او پښتنو ته باید دا اعتماد ورکړل شي چې هغه حقوق ورکول کېږي چې د پاکستان قانون ورکړي او باید پاکستانیان وګڼل شي».

د عوامي ملي ګوند په وینا، پاکستان کې له پښتنو سره ناسم چلند کېږي او په بېلابېلو نومونو د اسلام‌اباد له لوري ځپل شوي دي.

هغه د پاکستان حکومتي پالېسۍ ته په اشارې سره وویل: «زموږ دین هم له امریکا نه راغلی دی، زموږ جهاد هم امریکا نه راغلی او زمونږ هر څه هغوی پورې تړلې دي».

یاده دې وي، چې محمود خان اڅکزی د روانې میاشنې په ۲۶مه په رسمي ډول د پاکستان حکومت د اپوزېسیون د مشر په توګه وټاکل شو.

لاریونوالو چې د پېښور مطبوعاتي مرکز مخې ته راټول شوي وو، وویل چې پر ډیرو جبري ورکو کړای شویو باندې تور پورې دی چې د وران کارو ډلو لپاره یې اسانتیاوې برابرولې، خو نه دغه تورونه په محکمو کې ثابت شوي او نه هم کورنیو ته د کومې قانوني پروسې په اړه معلومات ورکړل شوي دي.

د لاریون ګډونوال وایي، چې د هغوی ګڼ خپلوان له لسو تر پنځلسو کلونو راهیسې لادرکه دي او تر اوسه یې د ژوند یا مرګ په اړه هېڅ رسمي معلومات نه دي ورکړل شوي. د دوی په وینا، دا بې‌خبري د سزا تر ټولو درنه بڼه ده.

يوه عمرخوړلې مور چې له شاوخوا پنځلسو کلونو راهیسې د خپل زوی د راتلو په تمه ده، افغانستان انټرنشنل – پښتو ته وویل: «موږ عدالت غواړو، نه خاموشي. که زموږ اولادونه مجرمان وي، محکمې ته دې وړاندې شي، او که بې‌ګناه دي، نو ولې ورک او زنداني دي؟»

په پاکستان د ورکو شویو خلکو دپلټنو کمېسیون د راپور له مخې، د پاکستان په کچه د جبري ورک کړای شویو کسانو تر ټولو زیات شمېر له خیبرپښتونخوا څخه ثبت شوی دی.

د یاد کمېسیون د شمېرو له مخې، یوازې له دې ایالت څخه ۳زره او ۴۸۵ کسان لا هم بې‌درکه ښودل شوي دي.

نوموړي د دوشنبې په ورځ په پېښور کې د خېبر ولسوالۍ د قومي مشرانو او مخورو یوې جرګې ته د وینا پر مهال ویلي، د تیرا قبایلي خلکو د هېواد لپاره سترې قربانۍ ورکړې دي او حکومت به یې د ستونزو پر مهال تر څنګ ولاړ وي.

هغه وایي، داسې یو منظم فکر شته چې نه غواړي پښتانه او په ځانګړي ډول قبایلي خلک د هېواد له اصلي بهیر سره یوځای شي. د اپریدي په وینا: «له ۷۵ کلونو راهیسې زموږ پر ضد داسې ذهنیت جوړ شوی، چې زموږ حضور نه‌شي زغملای».

نوموړي زیاته کړه، چې د ټاکل کېدو سره جوښت يې پر ضد منفي او ناسم تبلیغات پیل شول؛ خو د خلکو ملاتړ دا هر څه بې‌اغېزې کړل. اپریدي وویل: «ما له خپل ولس سره ژمنه کړې، چې ټوپک به ترې اخلم او قلم به ورکړم».

سهیل اپریدي ټینګار وکړ، چې په خېبرپښتونخوا کې د بېلابېلو سیاسي ګوندونو او فکري مکتبونو ترمنځ د پوځي عملیاتو په تړاو اجماع شته او هغوی مني چې پوځي عملیات د ستونزو حل نه‌دی. هغه وویل: «موږ د ترهګرۍ له‌منځه وړل غواړو او له سولې سره مینه لرو. له ۲۲ لویو او ۱۴زره وړو عملیاتو وروسته دا ضمانت څوک ورکوي، چې سوله به ټینګه شي؟»

نوموړي دا هم وویل، چې د تیرا په اړه پرېکړې د تړلو دروازو تر شا کېږي او ایالتي حکومت پرې خبر هم نه‌دی. اپریدي ادعا وکړه، چې عملیات د زور، جبر او سخت چلند له لارې پیل شوي دي.

سهیل اپریدي تر دې وړاندې هم پر اېکس پاڼه د تیرا پر پوځي عملیاتو نیوکه کړې وه او ویلي یې و، چې دغه اقدامات د تړلو دروازو تر شا د سیاسي ګټو لپاره شوي، نه د ترهګرۍ د له‌منځه وړلو لپاره.