فضل محمود فضلي: د افغانستان د بېثباتۍ اصلي لامل طبقاتي نابرابري ده
د افغانستان د مخکېني جمهوري نظام د چارو ادارې مشر جمعه د (سلواغې ۳مه) ویلي، هېواد کې د بېثباتۍ ریښې مذهبي او قومي نه دي، بلکې لامل طبقاتي نابرابري او فوقیت طلبي ده. فضل محمود فضلي زیاتوي، چې طبقاتي امتیازات او خلک له حقونو محرومول غېر انساني عمل دی.
هغه وایي، د حقونو د ترلاسه کېدو لپاره به انساني مبارزه روانه وي، څو ټول د قانون پر وړاندې برابر حقوق، مکلفیت او حیثیت ومومي.
فضلي وړاندې لیکي: «د علماوو، اشرافو، غلام، بادار او ټیټو خلکو پر بنسټ امتیاز ورکول او یا محرومول، شدیدا غېر انساني، مردود او د غندنې وړ عمل دی».
د جمهوري نظام د دغه پخواني چارواکي اشاره د ملا هبتالله له لوري د "جرایمو اصولنامې" ته ده؛ چې پهکې ملایانو ته ځانګړي جزایي امتیازات ورکړل شوي او عام وګړي پهکې تر سختو محدودیتونو لاندې راغلي دي.
د هېواد یو شمېر حقوق پوهانو د طالبانو د مشر دغه تازه کړنلاره د انساني قوانینو تر څنګ د نړۍوالو اصولو سره په ښکاره ټکر کې بللې او دا یې د «افغانانو د غلام کېدو» په معنا بللې ده.
همداراز حقوق پوهانو هم دغه اصولنامه له نړۍوالو حقوقي او جزایي قوانینو سره په ټکر کې بللې ده. همداراز ځینو دیني عالمانو هم د اسلامي شریعت له پلوه د طالبانو دا تازه توشېح شوی قانون ننګولی او له دیني احکامو سره یې متضاد بللی دی.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
