د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې سید عباس عراقچي د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار سره د مهمو سیمهییزو او نړۍوالو موضوعات په تړاو ټلیفوني خبرې کړې دي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې سید عباس عراقچي د بشري حقونو په شورا کې د ایران پر ضد د لوېدیځو هېوادونو د پرېکړهلیک پروړاندې د پاکستان له منفي رایې مننه کړې ده. هغه ویلي، چې د بشري حقونو موضوع باید د خپلواکو هېوادونو پر وړاندې د سیاسي وسیلې په توګه ونه کارول شي.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې اسحاق ډار د هېوادونو په کورنیو چارو کې د نه مداخلي او د ملي حاکمیت پر درناوي ټینګار کړی دی.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې دواړو لوریو د سیمې پر وضعیت او د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي او سیاسي همکارۍ پر لا پیاوړتیا ژمنې کړې دي.
د سوریې د حکومت او کُردي ځواکونو ترمنځ څلور ورځنی اوربند د شنبې په شپه پای ته ورسېد، خو د دغه اوربند د غځېدو برخلیک لا هم ناڅرګند دی او دواړه لوري یو بل پر سرغړونو تورنوي.
اوربند د ماښام په ۸بجو پای ته ورسېد، په داسې حال کې چې د سوریې حکومتي ځواکونه او کُردي ځواکونه د جبهې د کرښو دواړو غاړو ته د کُردانو تر واک لاندې د وروستیو ښارونو شاوخوا ځای پر ځای شوي دي.
د سوریې د اطلاعاتو وزیر حمزه المصطفی وویل، هغه مهلت چې د کُردانو په مشرۍ د سوریې ډیموکراتیکو ځواکونو ته ورکړل شوی و، پای ته رسېدلی دی. نوموړي پر اېکسپاڼه لیکلي: «د سوریې حکومت ټینګار کوي، چې اوس خپلې راتلونکې لارې چارې تر غور لاندې نیسي».
تر اوسه د سوریې دیموکراتیکو ځواکونو لهخوا د اوربند د برخلیک په اړه کومه رسمي څرګندونه نه ده شوې.
حکومتي ځواکونو په تېرو دوو اوونیو کې د سوریې ډیموکراتیکو ځواکونو څخه د شمالي او ختیځ سوریې پراخې سیمې نیولې دي.
د اوونۍ په پیل کې د الشرع ځواکونه د سوریې ډیموکراتیکو ځواکونو وروستیو مرکزونو ته نږدې شوي وو، خو هغه ناڅاپه اوربند اعلان کړ او تر شنبې شپې پورې یې هغوی ته وخت ورکړ، څو وسلې کېږدي او د سوریې له پوځ سره د یوځای کېدو لپاره طرحه وړاندې کړي، که نه نو جګړه به بېرته پیل شي.
د سوریې د بهرنیو چارو وزارت د شنبې په ورځ هغه راپورونه رد کړل، چې ګواکې د اوربند د غځولو هوکړه شوې ده او ویې ویل چې دا راپورونه بېبنسټه دي. دغه وزارت دا هم وویل، چې د حکومت وړاندیز ته کوم «مثبت ځواب» نه دی ورکړل شوی او د سوریې ډیموکراتیک ځواکونه یې د اوربند د پرلهپسې ماتولو تورن کړل.
د سوریې ډیموکراتیکو ځواکونو بیا وویل، چې حکومت په «منظم ډول» د تاوتریخوالي د زیاتولو پر لور روان دی.
د امریکا په منځګړتوب په ابوظبۍ کې د مسکو او کیېفترمنځ دوه ورځنۍ خبرې اترې، نن شنبه بې له کومې مطلوبې پایلې پای ته رسېدلي دي. خو دواړو لورو په جلا جلا اعلامیو کې ویلي، چې د خبرو د لا دوام لپاره چمتو دي.
د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زیلینسکي له دې ناستې وروسته پر ایکس خواله رسنۍ لیکلي، چې د دغو خبرو اصلي تمرکز د جګړې د پای ته رسولو پر احتمالي چوکاټونو او پارامترونو و.
د هغه په وینا، متحده ایالاتو د جګړې د پای ته رسولو لپاره د «پارامترونو د رسمي کولو» موضوع مطرح کړې ده.
زیلینسکي زیاته کړې، چې د امریکا استازو د جګړې د پای ته رسېدو د مهالویش د رسمي ټاکلو لپاره «احتمالي قالبونه» وړاندې کړي دي. نوموړي ویلي، د وروستیو ناستو په پایله کې ټولو اړخونو هوکړه کړې، چې د خبرو هره برخه به خپلو پلازمېنو ته راپور کړي او راتلونکې پرېکړې به له خپلو مشرانو سره همغږي کړي. د هغه په وینا، راتلونکې ناستې ښايي ان له راتلونکې اوونۍ هم پیل شي.
د اوکراین د پلاوي مشر، رستم عمروف، ویلي چې په دې ناسته کې بحثونه تر ډېره د جګړې د پای مهالویش او د خبرو د دوام پر څرنګوالي متمرکز وو.
د متحده عربي اماراتو چارواکو تر دې وړاندې ویلي وو، چې د روسیې او اوکراین مستقیم تعامل په «مثبته فضا» کې ترسره شو. د اماراتو د دولت ویاند هم ویلي، چې په ابوظبۍ کې د سولې خبرې د متحده ایالاتو د وړاندیز شوي سولې چوکاټ پر «مهمو عناصرو» راڅرخېدې، خو د خبرو د پایلو په اړه یې نور جزیات نه دي ورکړي.
د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د روسیې د بهرنیو چارو وزارت د ناستې تر پای وروسته اوکراین سره د خبرو د دوام لپاره خپل چمتووالی اعلان کړی دی. خو د روسیې دولتي خبري اژانس «تاس» د یوه ناڅرګندې سرچینې له قوله لیکلي، چې د ابوظبۍ خبرو ځینې پایلې هم لرلې دي.
د ډنمارک لومړۍ وزیرې، میټه فریدریکسن، د شنبې په ورځ د امریکا د ولسمشر، ډونالډ ټرمپ، پر هغو څرګندونو سختې نیوکې وکړې چې د افغانستان په جګړه کې یې د ناټو د متحدینو رول تر پوښتنې لاندې راوستی و. نوموړې دغه څرګندونې «د منلو وړ نه دي» بللې دي.
هغې پر خواله رسنۍ لیکلي، چې «هیڅ کلمه نه شي کولای د ډنمارکي سرتېرو د زخم او درد کچه بیان کړي.» د هغې په وینا، دا ډول څرګندونې د هغو سرتېرو او د هغوی د کورنیو احساساتو ته سپکاوی دی، چې په افغانستان کې یې قربانۍ ورکړې دي.
د ټرمپ هغه څرګندونې، چې ګواکې د ناټو ځینې ځواکونه د افغانستان د جګړې له لومړۍ کرښې شاته پاتې شوي وو، د دې پوځي تړون د غړو هېوادونو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.
د بریتانیا د سوداګرۍ وزیر ویلي، دا ادعا چې ناټو د اړتیا پر مهال د امریکا ترڅنګ نه وه، «په بشپړه توګه ناسم او سپکوونکی» ده، په ځانګړي ډول د هغو ۴۵۷بریتانوي سرتېرو د کورنیو لپاره، چې په افغانستان کې وژل شوي دي.
د سکاټلنډ لومړي وزیر هم د ټرمپ څرګندونې «سپکوونکې، دردونکې او ځورونکې» بللې او ټینګار یې کړی، چې دا غم او درد به په ټول سکاټلنډ او بریتانیا کې احساس شي.
په فرانسه کې د وسلهوالو ځواکونو وزیرې، کاترین وترن، یادونه کړې چې د افغانستان په پوځي عملیاتو کې ۹۰فرانسوي سرتېري وژل شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي. هغې ویلي، «د هغوی قرباني د درناوي وړ ده.»
د لوېدیځو رسنیو د سرلیکونو لویه برخه د سیاستوالو، سرتېرو او د ناټو د قربانیانو د کورنیو غبرګونونو ته ځانګړې شوې ده. ډېرو کسانو د ټرمپ څرګندونې «شرموونکې» بللې او لههغه یېبښنې غوښتنه یې کړې ده، په داسې حال کې چې د ناټو ځواکونه تر شلو کلونو ډېر د امریکايي ځواکونو ترڅنګ په افغانستان کې حضور درلود او سلګونه سرتېري یې له لاسه ورکړل.
د عوامي نشنل ګوند مشر ایمل ولي خان وايي، چې د پاکستان له لوري له افغانستان سره د سوداګرۍ او تګ راتګ ټولې لارې د ترهګرۍ تر پلمې لاندې تړل شوې دي، خو بیا هم د پېښو پړه پر افغانستان اچول کېږي. هغه زیاتوي، چې له هند سره سوداګري لا هم روانه ده.
ایمل ولي خان، نن د شنبې په ورځ یوې غونډې ته د وینا پر مهال وویل، چې له افغانستان سره ټولې لارې تړل شوي دي، خو په پاکستان کې د هرې پېښې مسوولیت پر افغانستان ور اچول کېږي.
هغه زیاته کړه، ټول پوهېږي چې دا لارې یوازې د عامو خلکو او سوداګرۍ پر مخ تړل شوي دي، نه د نورو ګټو د مخنیوي لپاره.
د عوامي نشنل ګوند مشر د پاکستان له حکومت څخه وغوښتل چې له باجوړه تر چمن پورې ټولې سوداګریزې لارې دې سملاسي پرانیستل شي، څو د سیمې خلک له اقتصادي ستونزو وژغورل شي.
ایمل ولي خان ټینګار وکړ چې د کرښې تړل د پښتنو پر ژوند، اقتصاد او روزګار ناوړه اغېز کړی او حکومت باید په دې برخه کې خپلې تګلارې بیا وارزوي.
دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان کورنیو چارو پخواني وزیر افتاب احمد خان شیرپاو ویلي، چې پاکستان ته د ترهګرۍ ګواښ له افغانستان څخه سرچینه اخلي. نوموړي همدا راز ویلي چې طالبان د دوحې تړون ته ژمن ندي پاتې شوي.
شیرپاو دغه څرګندونې یوه پاکستاني خبریال طاهر خان ته کړي، نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي، وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې په تیراه او د خیبر پښتونخوا په یو شمېر نورو سیمو کې پوځي عملیات ترسره شول، د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) غړي د ډيورنډ هغې غاړې ته واوښتل. د هغه په وینا، دغه ډلې اوس له افغانستان څخه د امریکا او ناټو پاتې وسلې د پاکستان پر وړاندې کاروي.
د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړي استازي، ریچارډ لینډسي، د زدهکړې د نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې هغه د هغو افغانانو ملاتړ کوي چې باور لري د نجونو زدهکړه اړینه ده. نوموړي ټینګار کړی، چې زدهکړې د نجونو بنسټیز حق دی او د افغانستان د راتلونکې لپاره حیاتي ارزښت لري.
ریچارډ لینډسي په ایکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې ویلي، چې بریتانیا له طالبانو غواړي ښځو او نجونو ته د زدهکړې د لاسرسي اجازه ورکړي، څو هغوی وکولای شي ښوونځیو او لوړو زدهکړو ته ستنې شي.
د هغه په وینا، زدهکړو ته د نجونو لاسرسی نه یوازې د ښځو حق دی، بلکې د ټول افغانستان په ګټه تمامېږي، ځکه چې لوستې نجونې د هېواد د پرمختګ، ثبات او سوکالۍ په برخه کې مهم رول لري.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې نږدې څلور نیم کاله کېږي طالبان د نجونو پر مخ د منځنیو او لوړو زدهکړو دروازې تړلې ساتلې دي، او نړیوالې ټولنې په وار وار له دې ډلې غوښتي، چې دغه محدودیتونه پای ته ورسوي.