امرالله صالح: د طالبانو بودجه د ځینو ناټو هېوادونو د پیسو لویه برخه وه

د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند منصور احمد حمزه د معلوماتو له مخې، په زده کړو د بوختو ماشومانو له ډلې ۷ میلیونه او ۵۳۳ زره هلکان او ۵ میلیونه او ۳۹۱ زره انجونې شاملې دي.

د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند همدارنګه ویلي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له ۳۵۰۰څخه زیاتې ښوونځیو او مدرسو ودانۍ ترمیم او بیارغول شوي او تر ۱۳۰۰ زیاتې نوې ودانۍ جوړې شوې دي.

د زده‌کړو نړیواله ورځ داسې مهال نمانځل کېږي، چې په افغانستان کې لا هم میلیونونه نجونې له ښوونځیو او پوهنتونونو محرومې دي، خو طالبان د خپلو پالیسیو له امله د دغې لویې تشې یادونه نه کوي.

بلخوا، یونیسف وایي، چې لږ تر لږه ۲.۲ میلیونه تنکې نجونې په افغانستان کې له زده‌کړو بې‌برخې پاتې دي.

افغانستان دا مهال د نړۍ یوازینی هېواد دی، چې په کې نجونې له منځنیو او لوړو زده‌کړو منع شوې دي، د طالبانو دا اقدام د نړیوالو ترڅنګ د ګڼو اسلامي هېوادونو له سختو نیوکو سره مخ شوی دی.

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکیرېچارډ بېنېټ، د افغانستان لپاره، د زده کړو نړیوالې ورځې په مناسبت په ایکس پوسټ کې څرګنده کړې: «طالبانو میلیونونه افغان نجونې او ښځې له زده‌کړې محرومې کړي دي، او دا نه یوازې د دوی ژوند اغېزمنوي، بلکې د ټول هېواد راتلونکی هم تر اغېزې لاندې راولي.»

بېنېټ زیاته کړې چې د افغانستان د هر ماشوم او ځوان حق دی چې د کیفیت لرونکې ښوونې او روزنې او لوړو زده‌کړو فرصت ولري. هغه ټینګار وکړ: «ټول ماشومان او ځوانان باید تل د ښوونې او روزنې بشپړ لاسرسی ولري.»

د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي په وینا، د نجونو د زده‌کړې محدودیتونه نه یوازې تعلیمي حقوق تر پښو لاندې کوي، بلکې د ټولنې اقتصادي، ټولنیز او فرهنګي پرمختګ ته هم زیان رسوي.

بېنېټ د نړیوالې ټولنې څخه وغوښتل چې د افغان نجونو د زده‌کړې لپاره عملي ګامونه پورته کړي او د هغوی حقونه خوندي کړي.

شیرپاو دغه څرګندونې یو پاکستاني خبریال طاهر خان ته کړي، نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي، وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې په تیراه او د خیبر پښتونخوا په یو شمېر نورو سیمو کې پوځي عملیات ترسره شول، د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) غړي د ډيورنډ هغې غاړې ته واوښتل. د هغه په وینا، دغه ډلې اوس له افغانستان څخه د امریکا او ناټو پاتې وسلې د پاکستان پر وړاندې کاروي.

شیرپاو طالبان د دوحې د هوکړې پر نه عملي کولو هم تورن کړي او ویلي دي چې طالبانو هغه ژمنه نده پوره کړې چې د دوی خاوره به د بل هیواد پر ضد نه کارول کیږي.

خو طالبان بیا برعکس دغه ډول ادعاوې تور ګڼي او وایي ټي ټي پي په افغانستان کې نه بلکې په پاکستان کې ده او دغلته مرکزونه لري.

شیرپاو همدارنګه د تیراه د خلکو د بې‌ځایه کېدو په تړاو ویلي، چې دا بهیر د خلکو په مشوره او رضایت ترسره شوی دی.

خو بلخوا، د تیراه اوسېدونکو په وار وار ویلي چې د ژمي په سړه هوا کې بې‌سرپناه او په ناوړه وضعیت کې پاتې دي او تر اوسه ورسره کومه جدي مرسته نه ده شوې.

بې‌ځایه شوي کسان وایي، له تیراه څخه تر باړې بازار پورې له سلو کیلومترو څخه زیات اوږده او ستړي سفرونه کوي، چې په دې لاره کې ښځې، ماشومان او زاړه کسان تر ټولو ډېر له ستونزو سره مخ کېږي.

حلیم فدایي په یوه ایکس پوسټ کې ټینګار کړی، چې ځینې کسان داسې انګېري چې طالبان او د هغوی سیاستونه به ورو ورو نارمل شي، او یا ځینې کړۍ د همدې اصطلاح تر نامه لاندې د طالبانو ملاتړ ته لاره هواروي، خو د هغه په باور، دا تصور له واقعیت سره هېڅ تړاو نه لري.

نوموړي لیکلي: «د طالبانو پېژندنه دا ده چې هم دوی او هم یې سیاستونه غیر نارمل دي.»

فدایي وایي، که څه هم کېدای شي ځینې کسان د طالبانو له سیاستونو سره عادت شي، خو دا عادت کېدل د نارمل انسان چلند نه دی. هغه دا حالت له نشه‌يي توکو سره د اعتیاد له بهیر سره تشبیه کړی او ویلي یې دي، چې عادت کېدل بالاخره د خطرناک ناروغ پړاو ته رسېدل دي.

د خوست پخواني والي په غیرمستقیم ډول د طالبانو پر کړنو نیوکه کړې او پوښتنه یې کړې، چې ایا د نجونو پر مخ د ښوونځیو تړل، د رهبر پټ ساتل، د جزا او سزا لپاره د ټولنې په طبقو وېشل او له نړۍ منزوي پاتې کېدل د نارمل سیاست بېلګې کېدای شي که نه. هغه ټینګار کوي چې دا ټول سیاستونه «غیر نارمل، بې‌ثباته او له افراطه ډک» دي.

فدایي همداراز ویلي، چې د طالبانو سیاست د یوه ناروغ انسان له حالت سره ورته دی او څرګندوي: «نارمل تعریف دا دی چې د افراط او تفریط ترمنځ منځنی حالت وي، خو د طالبانو سیاست همېشه له دې توازنه وتلی دی.»

نوموړي ویلي یې دي، چې اصلي وېره باید له ورو ورو عادت کېدو وي، ځکه دا کار د خلکو حساسیت کموي او د اوږدمهاله او ژورو خطرونو د درک مخه نیسي.

یونسکو او یونسف د یوې اعلامیې په خپرو سره په خپلو ګډو څرګندونو کې ویلي، تعلیم نه یوازې د بشري حقونو بنسټ دی، بلکې د سولې، عزت او هر ماشوم او ځوان لپاره د فرصتونو د رامنځته کولو اساس هم دی.

اعلامیه کې راغلي چې افغانستان په نړۍ کې یوازینۍ هغه هېواد دی چې هلته د نجونو او ښځو په ثانوي او لوړو زده کړو بشپړ بندیز لګېدلی، چې د هغوی پر راتلونکو فرصتونو او د هېواد پر پرمختګ مستقیم اغېز لري.

اعلامیه زیاتوي، د ۲۰۲۵ کال د څېړنو لومړني موندنې ښيي چې زده کونکي هغه مهال ښه پایلې ترلاسه کوي کله چې ښوونکي لوړې زده کړې ولري، په ځانګړې توګه د ژبې په برخه کې. همدارنګه، ښځینه ښوونکې قوي محتوايي پوهه لري او د زده کوونکو د زده کړې په ښه والي کې مرسته کوي، چې دا د ښځینه ښوونکو شمېر زیاتول اړین ګڼل کېږي.

د یونسکو د افغانستان د دفتر مسول سوهیون کیم ویلي: «کله چې نجونو ته د تعلیم لاسرسی نه ورکول کېږي، ټول ملت یې بیه ورکوي. د بنسټیزو زده کړو پیاوړتیا او د ښځینه ښوونکو ملاتړ د افغانستان د بیا رغونې او مقاومت لپاره حیاتي پانګه اچونه ده.»

په افغانستان کې د یونسف استازي، ډاکټر تاجالدین اویوال هم ویلي: «افغانستان عاجل اړتیا لري چې ښځینه ښوونکي، نرسانې، د ټولنې روغتیايي کارکوونکي او ډاکټران ولري. په داسې حالت کې چې ښځې یوازې د ښځو له خوا درملنه کیدای شي، که نجونو ته نن د زده کړې اجازه ورنه کړل شي، نو راتلونکي کې به څوک ناروغه نجونې او ښځې وڅاري؟»

اعلامیه زیاتوي، یونسکو او یونسف په افغانستان کې د زده کړو د بشپړې بیا رغونې لپاره کار ته دوام ورکوي، چې پکې ښوونځي رغول، د ښوونکو ظرفیت پیاوړتیا، د بنسټیزو زده کړو پراخول او د ځوانانو، په ځانګړې توګه د نجونو او ښځو د مهارتونو روزنه شامل دي.

اعلامیه په پای کې د نړیوالې ټولنې څخه غوښتنه کوي چې عاجل او ګډ اقدامات وکړي او په تعلیم کې پانګه اچونه وکړي، څو ټول ماشومان او ځوانان په خوندي، بشپړ او ټولشموله توګه زده کړو ته لاسرسی ومومي.