په ابوظبي کې د روسیې او اوکراین خبرې اترې بې‌پایلې پای ته ورسېدې

هغې پر خواله رسنۍ لیکلي، چې «هیڅ کلمه نه شي کولای د ډنمارکي سرتېرو د زخم او درد کچه بیان کړي.» د هغې په وینا، دا ډول څرګندونې د هغو سرتېرو او د هغوی د کورنیو احساساتو ته سپکاوی دی، چې په افغانستان کې یې قربانۍ ورکړې دي.

د ټرمپ هغه څرګندونې، چې ګواکې د ناټو ځینې ځواکونه د افغانستان د جګړې له لومړۍ کرښې شاته پاتې شوي وو، د دې پوځي تړون د غړو هېوادونو پراخ غبرګونونه راپارولي دي.

د بریتانیا د سوداګرۍ وزیر ویلي، دا ادعا چې ناټو د اړتیا پر مهال د امریکا ترڅنګ نه وه، «په بشپړه توګه ناسم او سپکوونکی» ده، په ځانګړي ډول د هغو ۴۵۷بریتانوي سرتېرو د کورنیو لپاره، چې په افغانستان کې وژل شوي دي.

د سکاټلنډ لومړي وزیر هم د ټرمپ څرګندونې «سپکوونکې، دردونکې او ځورونکې» بللې او ټینګار یې کړی، چې دا غم او درد به په ټول سکاټلنډ او بریتانیا کې احساس شي.

په فرانسه کې د وسله‌والو ځواکونو وزیرې، کاترین وترن، یادونه کړې چې د افغانستان په پوځي عملیاتو کې ۹۰فرانسوي سرتېري وژل شوي او ګڼ نور ټپیان شوي دي. هغې ویلي، «د هغوی قرباني د درناوي وړ ده.»

د لوېدیځو رسنیو د سرلیکونو لویه برخه د سیاستوالو، ‌سرتېرو او د ناټو د قربانیانو د کورنیو غبرګونونو ته ځانګړې شوې ده. ډېرو کسانو د ټرمپ څرګندونې «شرموونکې» بللې او لههغه یېبښنې غوښتنه یې کړې ده، په داسې حال کې چې د ناټو ځواکونه تر شلو کلونو ډېر د امریکايي ځواکونو ترڅنګ په افغانستان کې حضور درلود او سلګونه سرتېري یې له لاسه ورکړل.

ریچارډ لینډسي په ایکس خواله رسنۍ په یوه پیغام کې ویلي، چې بریتانیا له طالبانو غواړي ښځو او نجونو ته د زده‌کړې د لاسرسي اجازه ورکړي، څو هغوی وکولای شي ښوونځیو او لوړو زده‌کړو ته ستنې شي.

د هغه په وینا، زده‌کړو ته د نجونو لاسرسی نه یوازې د ښځو حق دی، بلکې د ټول افغانستان په ګټه تمامېږي، ځکه چې لوستې نجونې د هېواد د پرمختګ، ثبات او سوکالۍ په برخه کې مهم رول لري.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي، چې نږدې څلور نیم کاله کېږي طالبان د نجونو پر مخ د منځنیو او لوړو زده‌کړو دروازې تړلې ساتلې دي، او نړیوالې ټولنې په وار وار له دې ډلې غوښتي، چې دغه محدودیتونه پای ته ورسوي.

ددغه بلجیمي رسنۍد راپور له مخې، اروپا غواړي افغانستان ته د هغو پناه‌غوښتونکو د شړلوبهیر بېرته پیل کړي، چې د پناه غوښتنې یې رد شوي، د استوګنې قانوني اسناد نه لري یا په جرمونو کې ښکېل دي.

یادې رسنۍ زیاته کړې، چې د بلجیم د بهرنیو وګړود چارو ادارې مشر، فیردي روزمونت هم د دې پلاوي غړی و او د نورو اروپایي هېوادونو د استازو ترڅنګ یې کابل ته سفرکړې و.

راپور کې راغلي، چې اروپایي ټولنې افغانستان ته د پناه‌غوښتونکو د اخراج د زمینه برابرولو لپاره له طالبانو سره خبرې پیل کړې دي. اروپا هڅه کوي له طالبانو سره اړیکه ټینګه کړي، څو د دې ډلې اداره تایید کړي، هغه کسان چې له اروپا شړل کېږي، د افغانستان وګړي دي.

د بلجیم د پناه‌غوښتنې او کډوالۍ وزارت ویلي، طالبانو اروپایي پلاوي ته ډاډ ورکړی، چې د دغو کسانو د هویت د تثبیت په برخه کې همکارۍ ته چمتو دي.

تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند، سټیفن دوجاریک ویلي وو، چې رزماري ډي‌کارلو د دوحې د بهیر د تعقیب په موخه افغانستان ته سفر کوي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیاله په داسې حال کې کابل ته سفر کوي، چې د زده‌کړې له نړیوالې ورځې سره هممهاله ده. نږدې څلور نیم کاله کېږي، چې طالبانو د نجونو پر مخ د منځنیو او لوړو زده‌کړو دروازې تړلې دي او افغان نجونې لا هم پوهنتونونو ته د تګ اجازه نه لري.

د دوحې بهیر د ملګرو ملتونو تر مشرۍ لاندې د دې لپاره رامنځته شوی، چې د افغانستان د سیاسي، امنیتي او بشري کړکېچ د حل لپاره د نړیوالې ټولنې، د سیمې د هېوادونو او طالبانو ترمنځ یو سیاسي چوکاټ او د خبرو اترو زمینه برابره کړي.

د دوحې بهیر تر دې دمه درې پړاوونه تېر کړي، چې وروستی پړاو یې د رزماري ډي‌کارلو په مشرۍ ترسره شوی و. په دغه وروستي پړاو کې د طالبانو استازو هم ګډون کړی و.

رزماري ډي‌کارلو تر دې وړاندې هم، د ۱۴۰۰کال په ترڅ کې د طالبانو له بیا واکمنېدو څو میاشتې وروسته کابل ته سفر کړی و. هغې د خپل درې ورځني سفر په پای کې ویلي وو، چې ملګري ملتونه د افغانستان له خلکو سره ژمن پاتې کېږي او د یوه ټولشموله، عادلانه او سوله‌ییزې ټولنې د رامنځته کولو لپاره د هغوی د هڅو ملاتړ ته به دوام ورکړي.

امرالله صالح په ایکس پوسټ لیکلي چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په افغانستان کې د ناټو هېوادونو د رول په اړه څرګندونې «بالکل سمې» دي.

هغه لیکلي: «ډېر هېوادونو د ستونزو د مخنیوي لپاره طالبانو ته رشوتونه ورکول، او دا پیسې د طالبانو د بودجې یوه مهمه برخه وه. که څه هم عامه څرګندونو کې ویل شوي چې 'د یرغمل نیونکو سره خبرې نه کېږي' یا 'هیڅ ډول تاوان نه ورکول کېږي'، څو هېوادونو په حقیقت کې تاوان ورکړی ځینې حتا وختونه میلیونونه ډالر.»

صالح زیاته کړې چې د ملي امنیت د پخواني عمومي رییس په توګه، هغه شخصا څو عملیات ترسره کړي چې د غیر امریکايي استخباراتي ادارو له خوا د طالبانو، یرغمل نیونکو او قراردادي وژونکو ګډو شبکو ته د تاوان ورکولو مخه ونیسي.

هغه د ۲۰۰۵ کال یوې پېښې یادونه کړې، چې په هغې کې بریتانیا د څلورو د ملګرو ملتونو کارکوونکو د خوشې کولو لپاره دوه میلیونه ډالر ورکړل او د دې معامله د اکبر آغا له لارې ترسره شوه.

صالح ټرمپ هم د استخباراتي نړۍ له لیدلوري «د معلوماتو یوه خزانه» ګڼلې او ویلي یې دي چې د ټرمپ د رسنیو سره مینه د حساسو معلوماتو ترلاسه کولو لپاره لوی فرصت رامنځته کوي.