د طالبانو د احصایې او معلوماتو اداره وایي چې د ۱۴۰۴ کال مرغومي میاشتې پر مهال په ټول افغانستان کې ۱۱ زره او ۴۶۰ تنو ته د زېږون کارتونه ورکړل شوي، چې ډېری یې په کابل، خوست، بلخ، ننګرهار او هرات ولایتونو کې وېشل شوي دي.
د دغې ادارې په معلوماتو کې راغلي، چې له دې شمېر څخه ۸ زره او ۱۸ کارتونه لويانو او ۳ زره او ۴۴۲ کارتونه ماشومانو ته ورکړل شوي دي.
همدارنګه، د مرغومي میاشتې پر مهال په ټول هېواد کې ۲ زره او ۴۶۰ د مړینې سندونه هم وېشل شوي، چې ډېری یې په کابل، هلمند، کندهار، پکتیا او خوست ولایتونو کې ثبت شوي دي.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د ولسمشر لومړي مرستیال امرالله صالح ویلي، ځینې ناټو هېوادونو د ستونزو د مخنیوي په خاطر طالبانو ته رشوتونه ورکول. صالح ټینګار کړی چې دا مسله د رسنیو او عامو څرګندونو سره توپیر لري، خو د حقایقو له مخې څو هېوادونه، حتی په میلیونونو ډالر ورکړي دي.
امرالله صالح په ایکس پوسټ لیکلي چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په افغانستان کې د ناټو هېوادونو د رول په اړه څرګندونې «بالکل سمې» دي.
هغه لیکلي: «ډېر هېوادونو د ستونزو د مخنیوي لپاره طالبانو ته رشوتونه ورکول، او دا پیسې د طالبانو د بودجې یوه مهمه برخه وه. که څه هم عامه څرګندونو کې ویل شوي چې 'د یرغمل نیونکو سره خبرې نه کېږي' یا 'هیڅ ډول تاوان نه ورکول کېږي'، څو هېوادونو په حقیقت کې تاوان ورکړی ځینې حتا وختونه میلیونونه ډالر.»
صالح زیاته کړې چې د ملي امنیت د پخواني عمومي رییس په توګه، هغه شخصا څو عملیات ترسره کړي چې د غیر امریکايي استخباراتي ادارو له خوا د طالبانو، یرغمل نیونکو او قراردادي وژونکو ګډو شبکو ته د تاوان ورکولو مخه ونیسي.
هغه د ۲۰۰۵ کال یوې پېښې یادونه کړې، چې په هغې کې بریتانیا د څلورو د ملګرو ملتونو کارکوونکو د خوشې کولو لپاره دوه میلیونه ډالر ورکړل او د دې معامله د اکبر آغا له لارې ترسره شوه.
صالح ټرمپ هم د استخباراتي نړۍ له لیدلوري «د معلوماتو یوه خزانه» ګڼلې او ویلي یې دي چې د ټرمپ د رسنیو سره مینه د حساسو معلوماتو ترلاسه کولو لپاره لوی فرصت رامنځته کوي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د زدهکړو نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي، چې دا مهال شاوخوا ۱۳ میلیونه انجونې او هلکان په ښوونځیو او مدرسو کې پر زدهکړو بوخت دي. خو په دغو شمېرو کې د هغو نجونو یادونه نه ده شوې، چې د شپږم ټولګي وروسته له زدهکړو منع شوې دي.
د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند منصور احمد حمزه د معلوماتو له مخې، په زده کړو د بوختو ماشومانو له ډلې ۷ میلیونه او ۵۳۳ زره هلکان او ۵ میلیونه او ۳۹۱ زره انجونې شاملې دي.
د طالبانو د پوهنې وزارت ویاند همدارنګه ویلي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له ۳۵۰۰څخه زیاتې ښوونځیو او مدرسو ودانۍ ترمیم او بیارغول شوي او تر ۱۳۰۰ زیاتې نوې ودانۍ جوړې شوې دي.
د زدهکړو نړیواله ورځ داسې مهال نمانځل کېږي، چې په افغانستان کې لا هم میلیونونه نجونې له ښوونځیو او پوهنتونونو محرومې دي، خو طالبان د خپلو پالیسیو له امله د دغې لویې تشې یادونه نه کوي.
بلخوا، یونیسف وایي، چې لږ تر لږه ۲.۲ میلیونه تنکې نجونې په افغانستان کې له زدهکړو بېبرخې پاتې دي.
افغانستان دا مهال د نړۍ یوازینی هېواد دی، چې په کې نجونې له منځنیو او لوړو زدهکړو منع شوې دي، د طالبانو دا اقدام د نړیوالو ترڅنګ د ګڼو اسلامي هېوادونو له سختو نیوکو سره مخ شوی دی.
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي رېچارډ بېنېټ په زده کړو د نړیوالې ورځ په مناسبت خبرداری ورکړ چې د طالبانو له خوا په میلیونونو افغان نجونې او ښځې له ښوونې محرومې شوي دي، او دا نه یوازې د دوی ژوند، بلکې د ټول هېواد راتلونکی ته جدي ګواښ پېښوي.
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکیرېچارډ بېنېټ، د افغانستان لپاره، د زده کړو نړیوالې ورځې په مناسبت په ایکس پوسټ کې څرګنده کړې: «طالبانو میلیونونه افغان نجونې او ښځې له زدهکړې محرومې کړي دي، او دا نه یوازې د دوی ژوند اغېزمنوي، بلکې د ټول هېواد راتلونکی هم تر اغېزې لاندې راولي.»
بېنېټ زیاته کړې چې د افغانستان د هر ماشوم او ځوان حق دی چې د کیفیت لرونکې ښوونې او روزنې او لوړو زدهکړو فرصت ولري. هغه ټینګار وکړ: «ټول ماشومان او ځوانان باید تل د ښوونې او روزنې بشپړ لاسرسی ولري.»
د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي په وینا، د نجونو د زدهکړې محدودیتونه نه یوازې تعلیمي حقوق تر پښو لاندې کوي، بلکې د ټولنې اقتصادي، ټولنیز او فرهنګي پرمختګ ته هم زیان رسوي.
بېنېټ د نړیوالې ټولنې څخه وغوښتل چې د افغان نجونو د زدهکړې لپاره عملي ګامونه پورته کړي او د هغوی حقونه خوندي کړي.
د پاکستان کورنیو چارو پخواني وزیر افتاب احمد خان شیرپاو ویلي، چې پاکستان ته د ترهګرۍ ګواښ له افغانستان څخه سرچینه اخلي. نوموړي همدا راز ویلي چې طالبان د دوحې تړون ته ژمن ندي پاتې شوي.
شیرپاو دغه څرګندونې یو پاکستاني خبریال طاهر خان ته کړي، نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي، وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې په تیراه او د خیبر پښتونخوا په یو شمېر نورو سیمو کې پوځي عملیات ترسره شول، د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) غړي د ډيورنډ هغې غاړې ته واوښتل. د هغه په وینا، دغه ډلې اوس له افغانستان څخه د امریکا او ناټو پاتې وسلې د پاکستان پر وړاندې کاروي.
شیرپاو طالبان د دوحې د هوکړې پر نه عملي کولو هم تورن کړي او ویلي دي چې طالبانو هغه ژمنه نده پوره کړې چې د دوی خاوره به د بل هیواد پر ضد نه کارول کیږي.
خو طالبان بیا برعکس دغه ډول ادعاوې تور ګڼي او وایي ټي ټي پي په افغانستان کې نه بلکې په پاکستان کې ده او دغلته مرکزونه لري.
شیرپاو همدارنګه د تیراه د خلکو د بېځایه کېدو په تړاو ویلي، چې دا بهیر د خلکو په مشوره او رضایت ترسره شوی دی.
خو بلخوا، د تیراه اوسېدونکو په وار وار ویلي چې د ژمي په سړه هوا کې بېسرپناه او په ناوړه وضعیت کې پاتې دي او تر اوسه ورسره کومه جدي مرسته نه ده شوې.
بېځایه شوي کسان وایي، له تیراه څخه تر باړې بازار پورې له سلو کیلومترو څخه زیات اوږده او ستړي سفرونه کوي، چې په دې لاره کې ښځې، ماشومان او زاړه کسان تر ټولو ډېر له ستونزو سره مخ کېږي.
د تېر جمهوري نظام پر مهال د خوست والي حلیم فدایي د افغان جونو په زده کړو بندیز ته په غبرګون کې د طالبانو په سیاستونو سخته نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د طالبانو سیاستونه له بنسټه غیرنارمل دي او د عادي کېدو وړ نه دي.
حلیم فدایي په یوه ایکس پوسټ کې ټینګار کړی، چې ځینې کسان داسې انګېري چې طالبان او د هغوی سیاستونه به ورو ورو نارمل شي، او یا ځینې کړۍ د همدې اصطلاح تر نامه لاندې د طالبانو ملاتړ ته لاره هواروي، خو د هغه په باور، دا تصور له واقعیت سره هېڅ تړاو نه لري.
نوموړي لیکلي: «د طالبانو پېژندنه دا ده چې هم دوی او هم یې سیاستونه غیر نارمل دي.»
فدایي وایي، که څه هم کېدای شي ځینې کسان د طالبانو له سیاستونو سره عادت شي، خو دا عادت کېدل د نارمل انسان چلند نه دی. هغه دا حالت له نشهيي توکو سره د اعتیاد له بهیر سره تشبیه کړی او ویلي یې دي، چې عادت کېدل بالاخره د خطرناک ناروغ پړاو ته رسېدل دي.
د خوست پخواني والي په غیرمستقیم ډول د طالبانو پر کړنو نیوکه کړې او پوښتنه یې کړې، چې ایا د نجونو پر مخ د ښوونځیو تړل، د رهبر پټ ساتل، د جزا او سزا لپاره د ټولنې په طبقو وېشل او له نړۍ منزوي پاتې کېدل د نارمل سیاست بېلګې کېدای شي که نه. هغه ټینګار کوي چې دا ټول سیاستونه «غیر نارمل، بېثباته او له افراطه ډک» دي.
فدایي همداراز ویلي، چې د طالبانو سیاست د یوه ناروغ انسان له حالت سره ورته دی او څرګندوي: «نارمل تعریف دا دی چې د افراط او تفریط ترمنځ منځنی حالت وي، خو د طالبانو سیاست همېشه له دې توازنه وتلی دی.»
نوموړي ویلي یې دي، چې اصلي وېره باید له ورو ورو عادت کېدو وي، ځکه دا کار د خلکو حساسیت کموي او د اوږدمهاله او ژورو خطرونو د درک مخه نیسي.
