ملاله یوسفزۍ: په پاکستان کې د ښځینه فعالانو نیول او سزاوې د بشري حقونو ښکاره سرغړونه ده

د پښتونخوا له تیرا درې څخه د پوځ په امر د سلګونو کورنیو د جبري اېستلو د راپورونو وروسته د پاکستان د اطلاعاتو وزارت نن د شنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره د پوځ له خوا د تیرا د خلکو د جبري اېستلو په اړه ادعاوي بې‌بنسټه بللي او وايي، دا ډول اوازې یې د امنیتي بنسټونو د بدنامولو په موخه سیاسي کمپاین بللی دی.

په اعلامیه کې ویل شوي، چې د پاکستان پوځ له تیرا څخه د ملکي وګړو د اېستلو په اړه هېڅ ډول لارښورد نه دی صادر کړی. د دوی په خبره، پاکستاني پوځ د تیرا په دره کې د ترهګرو پر ضد پراخ عملیات پیل کړي دي او د ملکي خلکو ژوند ته په‌کې پوره پاملرنه کېږي.

په اعلامیه کې ادعا شوې ده، چې د تیرا اوسېدونکي په خپله خوښه له سیمې څخه وځي او د خېبرپښتونخوا صوبايي حکومت د یادو کسانو لپاره د ۲۰۲۵ کال په ډسمبر میاشت کې د ۴ میلیارده کالدارو بودیجه هم ځاکړې ده.

د پاکستان د اطلاعاتو وزارت ویلي، چې د تیرا اوسېدونکي په سیمه کې د «خوارجو» او «وسله‌والو توندلارو» له شتون څخه په تنګ راغلي او په خپله سیمه کې د امن او ثبات غوښتونکي دي.

په اعلامیه کې د تیرا د اوسېدونکو د جبري بې‌ځایه کېدو په اړه د صوبايي حکومت د چارواکو څرګندونې پارونکې او د سیاسي امتیاز ترلاسه کولو نامه هڅه بلل شوې دي.

د پاکستان مرکزي حکومت دا غبرګون پر داسې مهال ښودلی، چې په پښتونخوا کې د سختو واورو او اورښتونو پرمهال د بې‌سرپناه بې‌ځایه شویو کسانو سخت وضعیت ته پر ټولنیزو رسنیو ګڼو کسانو سخت غبرګونونه ښودلي او د یادو کسانو په جبري بې‌ځایه کولو کې یې د پاکستان پوځ ګرم بللی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د څه باندې یوې میاشتې راهیسې د تیرا سلګونه کورنۍ په سیمه کې د پراخو پوځي عملیاتو له امله په جبري توګه له خپلو سیمو څخه اېستل شوي دي او د پښتونخوا صوبايي حکومت هم په وار وار پر مرکزي حکومت په نیوکه کولو سره ویلي، چې د تیرا خلک د پاکستان د پوځ په امر په زور له خپلې سیمې څخه بې‌ځایه کولو ته مجبوره کړای شوي دي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې سید عباس عراقچي د بشري حقونو په شورا کې د ایران پر ضد د لوېدیځو هېوادونو د پرېکړه‌لیک پروړاندې د پاکستان له منفي رایې مننه کړې ده. هغه ویلي، چې د بشري حقونو موضوع باید د خپلواکو هېوادونو پر وړاندې د سیاسي وسیلې په توګه ونه کارول شي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې اسحاق ډار د هېوادونو په کورنیو چارو کې د نه مداخلي او د ملي حاکمیت پر درناوي ټینګار کړی دی.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویلي، چې دواړو لوریو د سیمې پر وضعیت او د دواړو هېوادونو ترمنځ د امنیتي او سیاسي همکارۍ پر لا پیاوړتیا ژمنې کړې دي.

ایمل ولي خان، نن د شنبې په ورځ یوې غونډې ته د وینا پر مهال وویل، چې له افغانستان سره ټولې لارې تړل شوي دي، خو په پاکستان کې د هرې پېښې مسوولیت پر افغانستان ور اچول کېږي.

هغه زیاته کړه، ټول پوهېږي چې دا لارې یوازې د عامو خلکو او سوداګرۍ پر مخ تړل شوي دي، نه د نورو ګټو د مخنیوي لپاره.

د عوامي نشنل ګوند مشر د پاکستان له حکومت څخه وغوښتل چې له باجوړه تر چمن پورې ټولې سوداګریزې لارې دې سملاسي پرانیستل شي، څو د سیمې خلک له اقتصادي ستونزو وژغورل شي.

ایمل ولي خان ټینګار وکړ چې د کرښې تړل د پښتنو پر ژوند، اقتصاد او روزګار ناوړه اغېز کړی او حکومت باید په دې برخه کې خپلې تګلارې بیا وارزوي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پاکستان کورنیو چارو پخواني وزیر افتاب احمد خان شیرپاو ویلي، چې پاکستان ته د ترهګرۍ ګواښ له افغانستان څخه سرچینه اخلي. نوموړي همدا راز ویلي چې طالبان د دوحې تړون ته ژمن ندي پاتې شوي.

شیرپاو دغه څرګندونې یوه پاکستاني خبریال طاهر خان ته کړي، نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي، وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې په تیراه او د خیبر پښتونخوا په یو شمېر نورو سیمو کې پوځي عملیات ترسره شول، د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) غړي د ډيورنډ هغې غاړې ته واوښتل. د هغه په وینا، دغه ډلې اوس له افغانستان څخه د امریکا او ناټو پاتې وسلې د پاکستان پر وړاندې کاروي.

شیرپاو دغه څرګندونې یو پاکستاني خبریال طاهر خان ته کړي، نوموړي په خپلو څرګندونو کې ویلي، وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې په تیراه او د خیبر پښتونخوا په یو شمېر نورو سیمو کې پوځي عملیات ترسره شول، د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) غړي د ډيورنډ هغې غاړې ته واوښتل. د هغه په وینا، دغه ډلې اوس له افغانستان څخه د امریکا او ناټو پاتې وسلې د پاکستان پر وړاندې کاروي.

شیرپاو طالبان د دوحې د هوکړې پر نه عملي کولو هم تورن کړي او ویلي دي چې طالبانو هغه ژمنه نده پوره کړې چې د دوی خاوره به د بل هیواد پر ضد نه کارول کیږي.

خو طالبان بیا برعکس دغه ډول ادعاوې تور ګڼي او وایي ټي ټي پي په افغانستان کې نه بلکې په پاکستان کې ده او دغلته مرکزونه لري.

شیرپاو همدارنګه د تیراه د خلکو د بې‌ځایه کېدو په تړاو ویلي، چې دا بهیر د خلکو په مشوره او رضایت ترسره شوی دی.

خو بلخوا، د تیراه اوسېدونکو په وار وار ویلي چې د ژمي په سړه هوا کې بې‌سرپناه او په ناوړه وضعیت کې پاتې دي او تر اوسه ورسره کومه جدي مرسته نه ده شوې.

بې‌ځایه شوي کسان وایي، له تیراه څخه تر باړې بازار پورې له سلو کیلومترو څخه زیات اوږده او ستړي سفرونه کوي، چې په دې لاره کې ښځې، ماشومان او زاړه کسان تر ټولو ډېر له ستونزو سره مخ کېږي.

د محصلینو استازي وايي، د طالبانو چارواکو ورته ویلي چې د پاکستان سفارت یا قونسلګري باید په رسمي ډول له هغوی سره اړیکه ونیسي او د محصلینو نوملړ د رسمي مهر له لارې تایید کړي. خو د محصلینو په وینا، پاکستاني چارواکي تر اوسه دې غوښتنې ته عملي ځواب نه دی ورکړی.

طالبانو د جنوري په ۱۲مه لومړۍ ډله چې ۲۶ محصلین پکې شامل وو، له تورخم څخه د تېرېدو اجازه ورکړه او پاکستان هم په ځانګړي ډول پوله ورته خلاصه کړه. خو هغه محصلین چې د جنوري په ۱۳مه تورخم ته رسېدلي، لا هم د اوښتو اجازه نه لري، ځکه طالبان ټینګار کوي چې د پاکستان سفارت په کابل یا د ننګرهار په جلال‌اباد کې قونسلګري باید د نوملړ رسمي تصدیق وکړي.

بلخوا، د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي ویلي، چې د پاکستان سفارت په کابل کې له خپلو وګړو سره په تماس کې دی. هغه زیاته کړې، چې حکومت به دا موضوع وڅېړي او هڅه به وکړي د شاوخوا ۲۰۰ محصلینو د تګ اسانتیا برابره کړي.