اسټرالیا په افغانستان کې د ناټو د رول په اړه د ټرمپ څرګندونې «د نه منلو وړ» وبللې

د دې ادارې د تازه راپور له مخې، د یادې مودې په ترڅ کې افغانستان ته د پاکستان د صادراتو ارزښت ۲۱۹میلیونه او ۴۸۹زره ډالرو ته رسېدلی، حال دا چې دا کچه تېر کال د همدې مودې پر مهال ۵۰۵میلیونه او ۸۱۸زره ډالر وه.

په راپور کې راغلي، چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د تېر کال تلې په میاشت کې د خونړیو نښتو له رامنځته کېدو وروسته، د دواړو لوریو ترمنځ سوداګریز فعالیتونه درېدلي دي.

پاکستان د ۲۰۲۵کال د اکتوبر له ۱۰مې نېټې راهیسې له افغانستان سره ټولې سوداګریزې چارې، د صادراتو په ګډون، ځنډولې دي.

د پاکستان مرکزي بانک همداراز ویلي چې د دغه هېواد سوداګریز کسر له خپلو نهو ګاونډیو هېوادونو سره د ۲۰۲۶مالي کال په لومړۍ نیمايي کې ۴۴سلنه زیات شوی او ۷میلیارده او ۶۸۳میلیونه ډالرو ته رسېدلی دی.

د پاکستان مرکزي بانک د معلوماتو له مخې، په همدې موده کې له افغانستان څخه د پاکستان واردات ۶میلیونه او ۳۲۱زره ډالر ثبت شوي، چې د ۲۰۲۵مالي کال پرتله کموالی ښيي.

د پاکستان مالي کال د ۲۰۲۵ کال له جولای څخه پیلېږي او د ۲۰۲۶ کال د جونپر۳۰مه پای ته رسېږي.

د طالبانو او پاکستان ترمنځ اړیکې له څو میاشتو راهیسې پر کابل او ډیورڼډ کرښې ته په نږدې پرتو سیمو د پاکستان له هوايي بریدونو وروسته، لا ډېرې ترینګلې شوې دي.

د دواړو هېوادونو سوداګرو، په ځانګړي ډول د پاکستان سوداګرو، په وار وار له چارواکو غوښتي چې لارې د سوداګرۍ پر مخ بېرته پرانیزي خو پاکستاني چارواکي ټینګار کوي چې د سوداګریزو لارو بېرته پرانیستل د امنیتي اندېښنو له حل کېدو سره تړاو لري او طالبان د درېیمګړي هېواد تضمین غواړي.

د اتریش د کورنیو چارو وزیر ګرهارد کارنر وویل: « د اخراج عملیات دوام لري. حتا سوریې او افغانستان ته به هم د مجرمانو ایستل په تدریجي ډول پلي شي».

دغه ۳۳ کلن افغان د۲۰۱۵ کال په جولای کې اتریش ته تللی و. نوموړی شپږ ځله د جنایي محکمې له خوا محکوم شوی و، چې د جدي تاوتریخوالي څو جرمونه هم پکې شامل وو. په ټولیز ډول پر نوموړي نهه جنایي جرمونه ثبت شوي دي.

هغه شاوخوا پنځه کاله په زندانونو کې تېره کړې ده. هغه په سوننبرګ زندان کې د جنورۍ پر۲۳مه نیول شوی او بې له ځنډه یې د ایستلو پرېکړه پلي شوې ده.

د اتریش د کورنیو چارو وزارت وايي، دغه ۳۳ کلن د هغو مجرمانو له ډلې و، چې د طالبانو د ادارې یوه پلاوي په وین کې وپیژندل او طالبانو افغانستان ته د تګ سند ورته صادر کړی دی.

یاد سفارت د یکشنبې په ورځ وویل، چې دا لیدنه په کابل کې د ایران په سفارت کې شوې، خو تر دې دمه د دواړو لوریو ترمنځ د شویو خبرو اترو نور جزئیات نه دي خپاره شوي.

رزماري ډیکارلو د شنبې په ورځ، چې د زده‌کړې له نړیوالې ورځې سره یې سمون درلود، کابل ته رسېدلې وه. تر دې وړاندې د ملګرو ملتونو د سرمنشي ویاند ویلي وو چې مېرمن ډیکارلو د دوحې بهیر د تعقیب په موخه افغانستان ته سفر کوي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) د روان کال د لیندي په میاشت کې د دوحې بهیر په چوکاټ کې د نشه‌يي توکو پر ضد د مبارزې لومړنی کاري ګروپ جوړ کړ. همداراز، د ملګرو ملتونو له لوري د روان کال په مرغومې میاشت کې د «اقتصاد» په نوم بل کاري ګروپ هم رامنځته شو، چې موخه یې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان ته د اقتصادي مرستو همغږي ده.

ملګرو ملتونو ویلي وو، چې د دغو دوو کاري ګروپونو تر جوړېدو وروسته به د دوحې څلورمه ناسته وشي. طالبانو هم په دې وروستیو کې اعلان کړی، چې د دوحې بهیر د کاري ګروپونو راتلونکې ناسته به په کابل کې کېږي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې تر دې مخکې د طالبانو د بهرنیو چارو له وزیر امیرخان متقي او د کورنیو چارو له وزیر سراج‌الدین حقاني سره هم لیدنې کړې دي.

ولسمشر الار کاریس د پنجشنبې په ورځ په اېکس کې ولیکل: «موږ به تل د جاکو کاروکس، کاله تورن، ایوار بروک، الاین ټیکو، ایریک سالموس، رایویس کانګ، کریستیان یالاکاس، هېردیس سیک، اګریس هوترف او د هغو ټولو استونیایي سرتېرو یاد ساتو، چې په افغانستان کې ټپیان شول».

هغه زیاته کړې، چې «استونیایان د جګړې په لومړۍ کرښه کې وو، له خپلو متحدینو سره یې اوږه په اوږه مبارزه کوله او د ناټو د پنځمې مادې دفاع یې کوله».

د استونیا پخواني ولسمشر توماس هېندریک ایلویس هم د ټرمپ دا څرګندونې په ټولنیزو رسنیو کې وغندلې.

تر دې وړاندې هم د نړۍ ګڼو مشرانو د ټرمپ پر خبرو نیوکه کړې وه او ویلي یې وو چې د دوی سرتېرو په افغانستان کې له متحدینو سره اوږه په اوږه جګړه کړې او د ټرمپ دا څرګندونې سپکوونکې دي.

ډونالډ ټرمپ دا څرګندونې د پنجشنبې په ورځ له فاکس نیوز سره په یوه مرکه کې کړې وې.

هغه پوښتنه راپورته کړه چې که امریکا کله له ناټو د مرستې غوښتنه وکړي، ایا متحدین به یې ملاتړ وکړي که نه. ټرمپ وویل، دی ډاډه نه دی چې دغه پوځي تړون به د اړتیا پر مهال د امریکا ملاتړ وکړي.

ټرمپ وویل: «موږ هېڅکله هغوی ته اړتیا نه ده لرلې. موږ هېڅکله له هغوی څه نه دي غوښتي».

هغه افغانستان ته د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر له ۱۱مې وروسته د استول شویو متحدو ځواکونو په اړه وویل: «دوی وایي چې افغانستان ته یې سرتېري لېږلي وو. دا سمه ده، خو هغوی لږ شاته پاتې شول او د جګړې له لومړۍ کرښې لرې وو».

خو په واقعیت کې، د ناټو متحدین د ۲۰۰۱ کال د سپټمبر د۱۱مې له بریدونو وروسته سملاسي د امریکا ترڅنګ افغانستان ته داخل شول او فعاله ونډه یې درلوده.

د هغه په وینا، دا ډول وختي اقدام کولی شي د ماشومانو ژوند وژغوري. په دغو مرستو کې، د ژمي بوټان، کورتۍ او جاکټونه شامل دي.

د یونیسف مشر ټینګار کړی چې له دې سره سره چې ژمی لا سختېږي، اړتیا ده څو مرستې دوام ومومي، تر څو د افغانستان هر ماشوم ته لازم ژمني توکي ورسېږي او له سختې یخنۍ خوندي پاتې شي.

هغه زیاته کړې چې وختي او پر وخت مرستې د بشري ناورینونو د اغېزو په کمولو کې مهم رول لري.