فضلي: د افغانستان د معاصر سیاست بنسټونه یو ځل بیا تر جدي پوښتنې لاندې دي

د امریکا او طالبانو چارواکو په پټه د امریکایي بندیانو د خوشې کېدو خبرې اترې کړې دي.

دا د ټرمپ د ادارې لپاره لومړیتوب دی او له طالبانو سره د نورو دیپلوماتیکو اړیکو لپاره یو شرط ګڼل کېږي.

په خبرو اترو کې ښکیلو دریو سرچینو نیویارک ټایمز ته ویلي، سره له دې چې په تېرو کالونو کې لږ تر لږه پنځه امریکایي بندیان له افغانستان نه خوشې شوي، د پاتې بندیانو د برخلیک په اړه خبرې اترې بندې پاتې دي.

په داسې حال کې چې څو امریکایي بندیان لا هم په توقیف کې دي، طالب چارواکي وايي چې د ګوانتانامو زندان د وروستي افغان بندی خوشې کول د امریکا په لاس کې دي او باید د هرې راتلونکې موافقې برخه وي.

د ګوانتانامو د زندان د افغان بندي قضیه او د امریکایي وګړو د موقعیت مساله د ټرمپ ادارې او د طالبانو د حکومت تر منځ اصلي شخړه ده. د ټرمپ اداره طالبان د بندیانو پر سر په سیاسي معاملې تورنوي، خو طالبان دغه تورونه ردوي او غواړي امریکا یې په رسمیت وپېژني.

د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له نیویارک ټایمز سره په مرکه کې وویل: «موږ غواړو دا دوه امریکایي بندیان خوشې شي او په ورته وخت کې د هغه بندي د برخلیک وضاحت وشي چې په ګوانتانامو کې دی. زموږ بندی باید خوشې شي».

دغه افغان بندي محمد رحیم نومیږي او تورن دی چې د القاعده د مشر اسامه بن لادن لپاره د پیغام وړونکي او ترجمان په توګه یې کار کړی دی.

دا روښانه نه ده چې ولې طالبانو په عامه توګه د ممکنه بندیانو تبادلې په اړه څرګندونې کړې، خو دا له ټرمپ ادارې سره د خبرو اترو بنبست ښيي، چې روښانه غوښتنه یې د لږ تر لږه درې امریکایي بندیانو د خوشې کېدو ده.

طالبان وايي چې دوی یوازې دوه بندیان لري چې د امریکايي چارواکو په وینا، ډینیس والتر کوایل او پولینیسس جکسن دي.

طالب چارواکي وايي، د درېیم امریکایي افغان وګړي محمود حبیبي د ځای په اړه معلومات نه لري، چې د اېف بي ای په وینا، په ۲۰۲۲ کال کې په کابل کې ونیول شو.

د حبیبي په اړه افغانستان انټرنشنل مخکې رپوټ ورکړی و، چې په کندهار کې ساتل کیږي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي ویلي، چې هیڅ امریکایي بندي په مذاکراتو کې د فشار لپاره نه دی نیول شوی. هغه وویل: «موږ د دې مسالې د حل ملاتړ کوو او غواړو هر څه ژر ترسره شي. موږ هیڅکله څوک د دې لپاره نه نیسو چې له دوی سره معامله وکړو».

متقي زیاته کړه: «موږ غواړو له امریکا سره په ټولو برخو کې پرمختګ وکړو» چې په کابل کې د امریکا سفارت بیا پرانیستل او د امنیتي همکارۍ پیاوړتیا پکې شامل دي.

امریکا په رسمي توګه طالبان د افغانستان مشروع واکمنان نه مني، خو د امریکا استازي څو ځلې افغانستان ته تللي چې امریکایي بندیان خوشې کړي. د ټرمپ د ادارې په دویمه دوره کې لږ تر لږه څلور امریکایي بندیان خوشې شوي، چې هیڅ یو یې د بندیانو د تبادلې برخه نه و.

یو ګډونوال چې په خبرو اترو کې برخه لري، وویل چې د ټرمپ اداره به د نورو عامه اقداماتو په اړه فکر ونه کړي څو ټول پاتې امریکایي اتباع خوشې نه شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د محمد رحیم د قضیې په اړه تبصره ونه کړه، خو د ادارې موقف څرګند دی: «موږ پوهېږو طالبانو محمود حبیبي له درې کلونو زیات وخت کیږي چې نیولی دی. طالبان باید ډینیس کوایل، محمود حبیبي او ټول امریکایي بندیان زر خوشې کړي او د بندیانو په تړاو د سیاسي معاملې چلند پای ته ورسوي».

د امریکا تېرې ادارې رحیم د بندیانو په تبادله کې وړاندیز کړی و، چې حبیبي هم پکې شامل و، خو طالبانو دا وړاندیز رد کړ. طالبانو راین کوربیټ او ویلیم والاس مکینټي په تېره جنوري کې خوشې کړل، په بدل کې یې د مخدره توکو په قاچاق تورن یو کس، چې د امریکا فدرالي زندان څخه خوشې شوی و، ترلاسه کړ. وروسته طالبانو نور درې امریکایي بندیان جورج ګلیزمن او فای هال او امیر امیري هم خوشې کړل.

یو لوړپوړي امریکایي چارواکي وویل چې رحیم به د راتلونکې کومې موافقې برخه نه وي، سره له دې چې د طالبانو حکومت غوښتنه کړې ده.

د حبیبي ورور، احمد حبیبي وویل چې د ټرمپ د ادارې چارواکو ژمنه کړې وه چې پر رحیم به کومه معامله و نه شي تر څو حبیبي بیرته راستون نه شي.

حبیبي وویل: «موږ ثبوت لرو چې د طالبانو استخباراتي ادارې هغه نیولی، نو دوی یوازې د نه منلو له لارې وخت ضایع کوي».

د طالبانو د بغلان ولایت امنیه قوماندانۍ دغه مکتوب چې شاوخوا ۱۰ ورځې مخکې صادر شوی دی، د طالبانو د بغلان نظامي او ملکي مسوولینو، امرینو او اړوندو ارګانونو په ادرس لیکل شوی دی.

په مکتوب کې راغلي، داسي راپورونه ترلاسه شوي چې د طالبانو يو شمير مسوولين په رسمي وخت کې په بېلابېلو لوبو لکه وزلوبو او نورو لوبو کې ګډون کوي چې له امله یې رسمي دندو او اداري نظم ته پر زیان سربیره لمونځ په جماعت سره نه اداکیږي.

طالبانو په مکتوب کې لیکلي، چې د بیت المال وسایل لکه دولتي موټر او تیل په عبث او غير ضروري چارو کې استعماليږي چي دا کار له شرعي او قانوني اړخه د منلو وړ نه دی.

د طالبانو د بغلان امنیه قوماندانۍ خپلو اړوندو ادارو ته سپارښتنه کړې، چې هیڅ نظامي او ملکي مسوول اجازه نه لري چې په رسمي وخت کې په هر ډول لوبو ، وزلوبې، او ورته نورو لوبو کې ګدون وكري.

مکتوب دغه راز وايي، چې د بیت المال موټرو تیل او نور امکانات به په هیڅ صورت په لوبو او عبث کارونو کې نه استعماليږي.

په مکتوب کې لیکل شوي، چې ټول طالب مسوولین مکلف دي چې د لمانځه وخت ته جدي پاملرنه وکړي او د امکان تر حده لمونځ په جماعت ادا کړي.

په مګتوب کې زیاته شوې، چې کوم طالب مسوول چې په غير رسمي وخت کې په لوبو کې ګډون کوي مکلف دی چې د نظامي موټر، نظامي يونيفورم او نورو دولتي امكاناتو له استعمال څخه په کلکه ډډه وکړي.

طالبانو خبرداری وکړی، چې له ورکړل شویو لارښوونو څخه سرغړوونکي کسان به مجازات کیږي او
ټول رییسان، امران او نظامي او ملکي مسوولين مکلف دي چې دا هدایات خپلو تر لاس لاندې کارکوونکو ته ورسوي او د تطبيق هڅه يې وكړي.

د روان کال په چنګاښ میاشت کې طالبانو د کورنیو چارو وزارت یو رسمي سند چې افغانستان انټرنشنل - پښتو ترلاسه کړی و، ښودلې وه چې ددې ډلې غړي له نظامي وسایطو او موټرو شخصي ګټه اخلي. د سند له مخې، د طالبانو د کورنیو چارو وزارت د کورني امنیت لوی ریاست ته دنده سپارل شوې، چې ددې کار مخه ونیسي.

په دې وروستیو ورځو کې ویډیوګانې ښيي چې د پخوانيو افغان امنیتي ځواکونو نظامي وسایط چې اوس مهال د طالبانو په واک کې دي، د بې احتیاطۍ له امله په اوبو کې ډوب شوي او استهلاک شوي دي.

د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور وزارت د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۶مه) ویلي، چې د خبریالانو او رسنیو د ملاتړ یوازې د درېیو بنسټونو جوازونه تمدید او د پاتې نورو یې لغوه کړي. د طالبانو دغه وزارت په یوې خبرپاڼه کې ویلي، د خبریالانو او رسنیو له پرله‌پسې شکایتونو وروسته یې د رسنیو او خبریالانو د ملاتړو بنسټونو هراړخیزه ارزونه کړې.

خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د بنسټونو ډېروالي او د یوشمېر ادارو د مسوولانو نامسلکيتوب، د خبریالانو او رسنیو د ستونزو حل پر ځای هغوی ته لا ډېرې ستونزې رامنځته کړې وې او په نړۍواله کچه یې د افغانستان د رسنیو ملاتړو بنسټونو باور ته زیان اړولی و.

خبرپاڼه کې راغلي، چې یوشمېر بنسټونه له څه مودې راهیسې غیر فعال وو. خو طالبانو دا نه‌دي ویلي، چې د رسنیو د ملاتړ څو سازمانونو جوازونه لغوه شوي. خبرپاڼه کې همدارنګه ویل شوي، چې یاده پرېکړه به له یوې خوا د خبریالانو او رسنیو حقونه ټینګ کړي او د رسنیو او خبریالانو له نوم څخه د ناوړه ګټې اخیستنې مخه به ونیسي او له بل پلوه به د بنسټونو فعالیتونه ګټور او منظم کړي.

په پکتیکا کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ رییس ملا ښادي خان حسین حیدري له قوله راپور ورکړی، چې د کلدارو د مخنیوي کمپاین یې په جدي توګه دوام لري.

نوموړي‌ ویلي، چې ډېر ژر به دغه لړۍ ولسوالیو ته هم وغځوي او که څوک یې له امر سرغړونه وکړي؛ نو قانوني چلند به ورسره وکړي. حیدري ویلي، چې په پکتیکا کې یې ۹۹ سلنه د کلدارو د راکړې ورکړې مخه نیولې او د دغه کمېسیون غړي هره ورځ په یاد ښار کې د بیو د کنټرول او د افغانیو د ثبات لپاره څارنه کوي.

طالبانو په ډېرو ولایتونو کې د کلدارو پر کارونې بندیز لګولی.

د چک ولسمشر پیټر پاول ویلي، د ناټو د غړو هېوادونو قربانۍ باید هېرې نه‌شي او د افغانستان جګړه کې د ګډې دفاع ارزښت ته درناوی حتمي دی. نوموړي زیاته کړې، چې د چک جمهوریت له ناټو سره په ماموریتونو کې فعاله برخه اخیستې او له ۱۱زرو ډېر سرتېري یې د نږدې ۱۹ کلونو لپاره په سختو شرایطو کې هلته ځای پرځای وو.

پاول ټرمپ ته په خطاب کې وویل، په افغانستان کې د چک ۱۴ سرتېري وژل شوي او لسګونه نور ټپیان شوي دي چې دا د دغه هېواد لپاره سترې قربانۍ دي.

د چک لومړي وزیر اندري بابیش هم د ټرمپ څرګندونې «بې‌معنا» او د نه منلو وړ وبللې او ویلي یې دي، دغه څرګندونې د هغو سرتېرو میراث ته سپکاوی دی چې د ناټو ماموریتونو پر مهال وژل شوي او یا هم ټپیان شوي دي. هغه ټینګار کړی، چې دغه ډول څرګندونې د منلو وړ نه‌دي او د چک پوځیانو قربانۍ بې‌ارزښته ښيي.