په پکتیا ولایت کې د طالبانو ځایي چارواکي وایي چې په دغه ولایت کې یې ۳۸ درملتونونه، واړه کلینیکونه او نور روغتیايي شخصي مراکز د قانوني کاري جوازونو د نه درلودو او له روغتیایي قوانینو څخه د سرغړونې له امله، تړلي دي.
په پکتيا کې د طالبانو ولایتي دفتر ویلي، چې د دغه ولایت د عامې روغتیا ریاست د څارنې او پلټنې مسوولینو په مرکز ګردېز، زرمت او روحاني بابا ولسوالیو کې د خصوصي روغتیایي سکتور او د خوراکي توکو عمده او پرچون پلورنځیو نظارت کړی دی.
خبرپاڼه زیاتوي چې د څارنې په پایله کې ۴ کلینیکونه، ۱۸ روغتیایي کتنځایونه، ۹ د غاښونو کلینیکونه، ۶ لابراتوارونه او یو د ایکسرې خونه وتړل شول.
همدارنګه، د یاد نظارت په ترڅ کې ۱۵قلمه نېټه تېر درمل او شاوخوا دوه ټنه خوراکي توکي، چې ۸۲قلمه وو، راټول او د له منځه وړلو لپاره مرکزي زیرمتون ته لېږدول شوي دي.
طالبانو ټینګار کړی چې د دې اقداماتو موخه د خلکو روغتیا ساتنه او د قانوني او صحي معیارونو پلي کول دي.
په ننګرهار کې د طالبانو مرستیال والي مولوي غلام الرحمن حیدري په ختیځ کې د یو این ډي پي له مشر اناتولي بالینو سره په کتنه کې ویلي چې په ننګرهار کې د راستنو شویو کورنیو لپاره نمونوي ښارګوټی جوړوي. نوموړي له اناتولي بالینو څخه د دغه ښارګوټي په جوړېدو کې همکاري غوښتې ده.
په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې یاد ښارګوټی به شل کورونه، د جرګو او غونډو تالار، لمریزه برېښنا، د اوبو شبکه او نورې اړینې اسانتیاوې ولري.
طالب مرستیال والي زیاته کړې چې په دره نور ولسوالۍ کې به ۲۰۵بېوزله کورنیو ته هم کورونه جوړ شي او د یادو پروژو سروې او پلان جوړول پیل شوي دي.
هغه د ملګرو ملتونو د پراختیایي ادارې له مسوولینو غوښتنه کړې چې د نمونوي ښارګوټي تجربه دې په رسمي ښارګوټو کې هم تطبیق شي.
بل خوا، اناتولي بالینو ویلي چې د نمونوي ښارګوټي تر جوړېدو وروسته به له نړیوالو مرسته کوونکو سره خبرې وشي چې لوی ښارګوټی هم په ورته بڼه جوړ شي.
د طالبانو تر واک لاندې د کابل د عامې روغتیا ریاست یوه چارواکي ویلی، چې ګوزڼ ناروغي لا هم په افغانستان کې شته. د پولیو د عملیاتي مرکز استازي ویلي، چې د پولیو واکسین کمپاین به د راتلونکې دوشنبې په ورځ پیل او تر پنجشنبې پورې به دوام ولري.
د طالبانو د کابل والي دفتر نن دوینشبه، د سلواغې پر ۶مه په اېکس کې لیکلی، چې د کابل ولایت د پولیو واکسین د کمپاین د کمېټې غونډه کې د پولیو د عملیاتي مرکز استازي خالد ویلي چې تر اوسه په هېواد کې لس د پولیو پېښې ثبت شوې دي.
نوموړي کابل د خلکو د پراخ تګ راتګ له امله مهم ولایت وباله او د واکسین پر بشپړ تطبیق یې ټینګار وکړ.
د کابل ولایت د پولیو واکسین د کمپاین د کمېټې غونډه کې د طالبانو د مرستیال والي مولوي قدرتالله امیني ټینګار کړی چې دا مهال یوازې په دوو هېوادونو کې ګوزڼ ناروغي پاتې ده او د دې ناروغۍ د محوه کولو لپاره باید ګډې هڅې وشي، څو هېڅ ماشوم له واکسین محروم پاتې نه شي.
افغانستان او پاکستان هغه هېوادونه دي، چې ګوزڼ ناروغي لاهم پکې په مکمل ډول نه ده ختمه شوې.
د طالبانو ویاند په کابل کې د افغان ورزشکارانو ستاینغونډه کې ویلي چې په نړيواله کچه د افغان ورزشکارانو ځلېدل د ټول افغان ولس ګډ وياړ دی. نوموړي اعتراف وکړ، چې ددې ډلې اوسنی نظام له اقتصادي پلوه ستونزو سره مخ دی او خصوصي سکتور او سوداګر دې له افغان ورزشکارانو سره مرسته وکړي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد نن دوشنبه، د سلواغې ۶مه د افغان ورزشکارانو ستاینې مراسمو ته ویلي، چې که افغان ځوانانو ته مناسب فرصت برابر شي په بېلابېلو برخو کې به لویې لاسته راوړنې ولري.
نوموړي په خپلو خبرو کې ادعا کړې ده، چې د سیاست، اقتصاد، امنیت او ورزش په برخه کې اوسنۍ لاسته راوړنې د ملت د اتحاد پايله ده.
مجاهد په خپلو خبرو کې وویل:« افغان ورزشکاران په ځانګړې توګه له خصوصي سکتور او سوداګرو څخه مالي ملاتړ غواړي ځکه نظام له اقتصادي پلوه ستونزې لري او د مسوولیت بار نه شي حمل کولی.»
اقتصادي ستونزو ته په داسې وخت کې یادونه کېږي، چې د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا ځانګړې څارونکې ادارې (سیګار) روان کال د زمري میاشت کې د امریکا کانګرس ته په خپل وروستي راپور کې ویلي و، چې که له افغانستان سره نړۍوالې نغدي مرستې بندې شي، نو د طالبانو تر واک لاندې اقتصاد به ړنګ شي.
یادې ادارې خبرداری ورکړی و، چې اوسمهال د افغانستان د پولي ثبات او د افغانستان بانک فعالیتونه په بشپړ ډول د ملګرو ملتونو په نغدو ډالري مرستو پورې تړلي دي.
د چارو ادارې پخواني مشر فضل محمود فضلي د افغانستان د سیاسي تاریخ یوې مهمې مرحلې ته په اشارې ویلي، چې د هېواد د معاصر سیاست بنسټ نږدې سل کاله وړاندې د قانوني مساوات، ټولنیز عدالت او ملي حاکمیت پر اصولو اېښودل شوی و، خو نن دغه ارزښتونه یو ځل بیا تر پوښتنې لاندې راغلي دي.
فضلي ویلي، په ۱۹۲۸کال کې د شاه غازي امانالله خان په مشرۍ د «خپلواکۍ او تجدد ګوند» ثبت د افغانستان د سیاسي تاریخ یوه بېسارې تجربه وه ځکه په هغه وخت کې، د یاد ګوند په اساسنامه کې په څرګند ډول د قانون پر وړاندې د ټولو وګړو مطلق مساوات تضمین شوی و او هر ډول کورني، طبقاتي او فردي امتیازات رد شوي وو.
د نوموړي په وینا، دا اصل ښيي چې افغانستان نږدې یوه پېړۍ وړاندې په رسمي توګه له ټولنیز طبقاتي تفکیک څخه د وتلو هڅه کړې وه، هغه پرمختګ چې حتا په هغه وخت کې د نړۍ په ګڼو هېوادونو کې لا نه و عملي شوی.
فضلي باور لري، چې د امانالله خان پر وړاندې د افراطي شاتګپالو کړیو سخت مخالفت تصادفي نه و، بلکې د همدې مساواتمحوره فکر پایله وه، ځکه دا لیدلوری د ټولنې له دودیزو امتیازي جوړښتونو سره په مستقیم ټکر کې و او د هغوی ګټې یې له ګواښ سره مخ کړې وې.
فضلي وایي، طالبانو په رسمي ډول منلې چې دا اصولنامه د دوی د مشر، ملا هبتالله اخوندزاده، له لوري توشیح شوې ده او دا د قانون د برابر تطبیق اصل تر جدي پوښتنې لاندې راولي.
د چارو ادارې پخوانی مشر ټینګار کوي، چې مترقي ملتپال ځواکونه باید د تاریخ له تجربو زده کړه وکړي او په سیاسي انسجام سره د قانون، ملي حاکمیت او ټولنیز مساوات پر بنسټ د افغانستان لپاره یو ګډ بدیل وړاندې کړي.
د هغه په باور، که دا تاریخي تشه ډکه نه شي، افغانستان به یو ځل بیا د شاتګ، سیاسي بېثباتۍ او ژور ټولنیز وېش له ګواښ سره مخ پاتې شي.
هغه دا څرګندونې په داسې حال کې کوي، چې د طالبانو وروستۍ جزایي اصولنامه د ټولنیزې طبقهبندۍ پر بنسټ ولاړه ده او وګړي د سزا د تطبیق له مخې په بېلابېلو ډلو وېشي.
د طالبانو لوړپوړي چارواکي وايي، دوی غواړي دوه امریکایي بندیان «هر څومره ژر چې ممکن وي» خوشې شي، خو د ټرمپ اداره وايي، درېیم بندي محمود حبیبي هم باید پکې شامل وي. طالبان د حبیبي له نیولو انکار کوي او د دوو نورو امریکايي بندیانو په بدل کې له ګوانتانانو د عبدالرحیم خوشې کېدل غواړي.
د امریکا او طالبانو چارواکو په پټه د امریکایي بندیانو د خوشې کېدو خبرې اترې کړې دي.
دا د ټرمپ د ادارې لپاره لومړیتوب دی او له طالبانو سره د نورو دیپلوماتیکو اړیکو لپاره یو شرط ګڼل کېږي.
په خبرو اترو کې ښکیلو دریو سرچینو نیویارک ټایمز ته ویلي، سره له دې چې په تېرو کالونو کې لږ تر لږه پنځه امریکایي بندیان له افغانستان نه خوشې شوي، د پاتې بندیانو د برخلیک په اړه خبرې اترې بندې پاتې دي.
په داسې حال کې چې څو امریکایي بندیان لا هم په توقیف کې دي، طالب چارواکي وايي چې د ګوانتانامو زندان د وروستي افغان بندی خوشې کول د امریکا په لاس کې دي او باید د هرې راتلونکې موافقې برخه وي.
د ګوانتانامو د زندان د افغان بندي قضیه او د امریکایي وګړو د موقعیت مساله د ټرمپ ادارې او د طالبانو د حکومت تر منځ اصلي شخړه ده. د ټرمپ اداره طالبان د بندیانو پر سر په سیاسي معاملې تورنوي، خو طالبان دغه تورونه ردوي او غواړي امریکا یې په رسمیت وپېژني.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد له نیویارک ټایمز سره په مرکه کې وویل: «موږ غواړو دا دوه امریکایي بندیان خوشې شي او په ورته وخت کې د هغه بندي د برخلیک وضاحت وشي چې په ګوانتانامو کې دی. زموږ بندی باید خوشې شي».
دغه افغان بندي محمد رحیم نومیږي او تورن دی چې د القاعده د مشر اسامه بن لادن لپاره د پیغام وړونکي او ترجمان په توګه یې کار کړی دی.
دا روښانه نه ده چې ولې طالبانو په عامه توګه د ممکنه بندیانو تبادلې په اړه څرګندونې کړې، خو دا له ټرمپ ادارې سره د خبرو اترو بنبست ښيي، چې روښانه غوښتنه یې د لږ تر لږه درې امریکایي بندیانو د خوشې کېدو ده.
طالبان وايي چې دوی یوازې دوه بندیان لري چې د امریکايي چارواکو په وینا، ډینیس والتر کوایل او پولینیسس جکسن دي.
طالب چارواکي وايي، د درېیم امریکایي افغان وګړي محمود حبیبي د ځای په اړه معلومات نه لري، چې د اېف بي ای په وینا، په ۲۰۲۲ کال کې په کابل کې ونیول شو.
د حبیبي په اړه افغانستان انټرنشنل مخکې رپوټ ورکړی و، چې په کندهار کې ساتل کیږي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقي ویلي، چې هیڅ امریکایي بندي په مذاکراتو کې د فشار لپاره نه دی نیول شوی. هغه وویل: «موږ د دې مسالې د حل ملاتړ کوو او غواړو هر څه ژر ترسره شي. موږ هیڅکله څوک د دې لپاره نه نیسو چې له دوی سره معامله وکړو».
متقي زیاته کړه: «موږ غواړو له امریکا سره په ټولو برخو کې پرمختګ وکړو» چې په کابل کې د امریکا سفارت بیا پرانیستل او د امنیتي همکارۍ پیاوړتیا پکې شامل دي.
امریکا په رسمي توګه طالبان د افغانستان مشروع واکمنان نه مني، خو د امریکا استازي څو ځلې افغانستان ته تللي چې امریکایي بندیان خوشې کړي. د ټرمپ د ادارې په دویمه دوره کې لږ تر لږه څلور امریکایي بندیان خوشې شوي، چې هیڅ یو یې د بندیانو د تبادلې برخه نه و.
یو ګډونوال چې په خبرو اترو کې برخه لري، وویل چې د ټرمپ اداره به د نورو عامه اقداماتو په اړه فکر ونه کړي څو ټول پاتې امریکایي اتباع خوشې نه شي.
د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د محمد رحیم د قضیې په اړه تبصره ونه کړه، خو د ادارې موقف څرګند دی: «موږ پوهېږو طالبانو محمود حبیبي له درې کلونو زیات وخت کیږي چې نیولی دی. طالبان باید ډینیس کوایل، محمود حبیبي او ټول امریکایي بندیان زر خوشې کړي او د بندیانو په تړاو د سیاسي معاملې چلند پای ته ورسوي».
د امریکا تېرې ادارې رحیم د بندیانو په تبادله کې وړاندیز کړی و، چې حبیبي هم پکې شامل و، خو طالبانو دا وړاندیز رد کړ. طالبانو راین کوربیټ او ویلیم والاس مکینټي په تېره جنوري کې خوشې کړل، په بدل کې یې د مخدره توکو په قاچاق تورن یو کس، چې د امریکا فدرالي زندان څخه خوشې شوی و، ترلاسه کړ. وروسته طالبانو نور درې امریکایي بندیان جورج ګلیزمن او فای هال او امیر امیري هم خوشې کړل.
یو لوړپوړي امریکایي چارواکي وویل چې رحیم به د راتلونکې کومې موافقې برخه نه وي، سره له دې چې د طالبانو حکومت غوښتنه کړې ده.
د حبیبي ورور، احمد حبیبي وویل چې د ټرمپ د ادارې چارواکو ژمنه کړې وه چې پر رحیم به کومه معامله و نه شي تر څو حبیبي بیرته راستون نه شي.
حبیبي وویل: «موږ ثبوت لرو چې د طالبانو استخباراتي ادارې هغه نیولی، نو دوی یوازې د نه منلو له لارې وخت ضایع کوي».