اېلان ماسک د طالبانو له‌خوا د «غلامۍ» په رسمیت پېژندلو په اړه د نړۍ پر چوپتیا نیوکه کړې

اندېشه پر اېکس پاڼه لیکلي، په داسې حال کې چې نړۍ د زده‌کړو نړۍواله ورځ نمانځي؛ طالبانو په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر زده‌کړو بندیز لګولی او د دغه بندیز په اړه هر ډول پوښتنې ته هم اجازه نه‌ورکوي.

هغه دغه چلند «اداره کول نه؛ بلکې د ناپوهۍ بنسټیزول» بللي او ویلي یې دي، چې دا د افغان ولس، اسلامي ارزښتونو او ملګرو ملتونو پر وړاندې مستقیم سپکاوی دی.

هغه زیاته کړې، طالبانو په ډاګه کړې چې دغه بندیز نه لنډمهالی دی، نه دیني توجیه لري او نه هم د بحث وړ دی؛ بلکې د واک د کنټرول لپاره یوه سیاسي وسیله ګرځېدلې ده. اندېشه ټینګار کړی، چې د ازادۍ او انساني کرامت لپاره مبارزه دوام لري او بالاخره به بریالۍ شي.

دغه سازمان وایي، چې یاده پرېکړه به د رسنیو ازادۍ، د خبریالانو خوندیتوب او د معلوماتو ازاد بهیر لپاره ناوړې پایلې ولري. یاد سازمان په خپلې خپرې کړې خبرپاڼه کې ویلي، لومړني معلومات ښيي چې د افغان خبریالانو د خوندیتوب کمېټې (AJSC)، د افغان خبریالانو او رسنیو د ملاتړ مرکز او د افغان مطبوعاتو مرکز جوازونه نوي شوي؛ خو د یوشمېر نورو رسنیزو ملاتړو بنسټونو فعالیتونه لغوه یا درول شوي دي.

امسو ټینګار کړی، چې د رسنیو ملاتړي بنسټونه د افغانستان د رسنیز چاپېریال مهمه برخه جوړوي او د خبریالانو د مسلکي خوندیتوب، قانوني ملاتړ، ظرفیت لوړونې او د بیان ازادۍ د ساتنې په برخه کې حیاتي رول لري. د یاد بنسټ په وینا؛ «د دغه ادارو محدودول یا تړل کېدل په مستقیم ډول د خبریالانو پر امنیت، د هغوی پر کار او د خلکو پر دې حق اغېز کوي، چې ازادو او کره معلوماتو ته لاسرسی ولري».

په خبرپاڼه کې پر کابل واکمنو څخه غوښتنه شوې، چې د رسنیو او خبریالانو د ملاتړو بنسټونو د جوازونو لغوه کېدو پرېکړه دې له سره وڅېړي، د ثبت او فعالیت لپاره دې روښانه، شفاف او عادلانه معیارونه اعلان کړي او دغه بنسټونو ته دې اجازه ورکړي چې د بیان ازادۍ له اصولو سره سم خپلو فعالیتونو ته دوام ورکړي.

دغه بنسټ همداراز له نړۍوالو رسنیزو او د بشري حقونو له ادارو غوښتي، چې په افغانستان کې د رسنیو ازادۍ په اړه خپل غږ پورته کړي او د خبریالانو او د هغوی د ملاتړو بنسټونو د ساتنې لپاره ملاتړ زیات کړي.

په مینیاپولیس کې تر پراخو لاریونونو وروسته دا پرېکړه شوې. د شنبې په ورځ د امریکا د کډوالۍ او ګمرکونو ادارې افسرانو په مینیسوټا ښار کې یو سړی په ډزو وواژه، هغه پېښه چې د سلګونه لاریون کوونکو د راټولېدو لامل شوه.

د اسوشیټېټډپرېس خبري اژانس راپور ورکړی، چې وژل شوی کس د ۵۱ کالو و. تر دې مخکې هم (د جنورۍ په ۷مه نېټه) یوه ۳۷کلنه ښځه په مینیاپولیس کې د کډوالۍ ادارې د یوه افسر په ډزو کې وژل شوې وه.

تر یادو پېښو وروسته د مېنسوټا ایالت والي ټیم والز پر اېکس پاڼه ولیکل: «د مېنسوټا حوصله نوره ختمه شوې ده. دغه وضعیت کرکجن دی». هغه د امریکا له ولسمشر غوښتي و، چې «زرګونه ظالم او ناپوه افسران» دې له دغه ایالت وباسي.

ځايي چارواکو د فدرالي حکومت د کډوالۍ سختې تګلارې په کلکه غندلې او وايي، چې دغه چلند د تاوتریخوالي زیاتېدو او مرګونو پېښو ته لاره هواره کړې ده. هغوی همدارنګه د فدرالي چارواکو هغه ادعاوې رد کړې، چې د دغه ډزو لامل یې د «ځان دفاع» بللې او د عیني شاهدانو د ثبت شوو ویډیوګانو په استناد وايي چې دغه تصویرونه په ښکاره ډول د حکومت رسمي روایت تر پوښتنې لاندې راولي.

د هغه په وینا، دا پرېکړه نه یوازې د ساینسپوهانو له ټینګار سره برابره ده، بلکې د فرانسې د اکثریت خلکو غوښتنه هم منعکس کوي.

د فرانسې ولسمشر امانوېل مکرون د دوشنبې ورځې ناوخته (د سلواغې ۶مه) په خپله اېکس پاڼه وویل، له حکومت سره له رغنده همکاریو وروسته، د دغه هېواد پارلمان له دې طرحې سره موافقه کړې او دا یې «یو ستر پرمختګ» بللی دی.

هغه زیاته کړه، اوس د فرانسې د سنا وار دی، څو دې بهیر ته دوام ورکړي او د قانون جوړونې د پړاوونو په بشپړېدو سره د دې پرېکړې عملي کېدل ممکن کړي. مکرون ټینګار وکړ، چې هغه له حکومته غوښتي، څو د چټک قانون جوړونې بهیر فعال کړي، څو دا بندیز د راتلونکي ښوونیز کال له پیل سره سم عملي شي.

هغه د دې پرېکړې د اړتیا په اړه وویل: «زموږ د ماشومانو مغزونه د پلور توکي نه‌دي، نه د امریکايي پلټفارمونو لپاره او نه هم د چینایي شبکو لپاره. د هغوی هیلې او خوبونه باید د الګوریتمونو له خوا مغشوش نه‌شي».

د فرانسې ولسمشر همدارنګه خبرداری ورکړ، چې دا هېواد د اندېښمن او وارخطا نسل غوښتونکی نه‌دی، بلکې داسې نسل غواړي چې پر فرانسه، پر جمهوریت او د دوی پر ارزښتونو باور ولري.

مکرون یادونه وکړه، چې فرانسه له ۲۰۱۸ کال راهیسې د ډیجیټلي پلټفارمونو د تنظیم او څارنې په برخه کې مخکښه پاتې شوې او اوس هم د دې پرېکړې له لارې لومړنی اروپایي هېواد ګرځي، چې په جدي ډول د ماشومانو لپاره د ټولنیزو شبکو د بندولو پر لور ګام اخلي.

هغه په پای کې وویل: «د سپټمبر له لومړۍ نېټې څخه به زموږ ماشومان او تنکي ځوانان بالاخره خوندي شي. زه به په خپله د دې پرېکړې د پلي کېدو څارنه کوم».

هغه له بنسټیزو انساني حقونو څخه د افغان ښځو او نجونو محرومول په سختو ټکو وغندل.

ښاغلي توګندهات د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۶مه) پر خپلې اېکس‌پاڼه لیکلي، طالبان له اساسي حقونو د ښځو او نجونو محرومول د یوې «کرکجنې اسلام‌پالې ایډیالوژۍ» په نوم توجیه کوي.

توګندهات چې پخوا د برېتانیا د امنیت وزیر پاتې شوی، دا مهال د دغه هېواد د پارلمان د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشري پر غاړه لري، د طالبانو د لوړو زده‌کړو د وزیر ندا محمد ندیم یوه ویډیو هم پر خپله پاڼه خپره کړې ده. په دې ویډیو کې، چې د ۱۴۰۳ لمریز کال د وږي په میاشت کې خپره شوې، ندیم د نجونو د زده‌کړو او تعلیم پوښتنه تر «امرثاني» پورې منع اعلان کړې ده.

طالب چارواکو په تېرو څلورو کلونو کې بیا بیا ویلي، چې د نجونو د ښوونځیو د بېرته پرانېستلو لپاره شرایط برابر نه‌دي، خو په عین حال کې ادعا کوي، چې په ټول هېواد کې بشپړ امنیت ټینګ شوی او د لویو بنسټیزو پروژو چارې روانې دي.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد ویلي، د افغانستان د ټولنې ځینې برخې د نجونو له زده‌کړو سره موافق نه‌دي. طالبان له هغه وخته چې د ۱۳۷۰یمو کلونو په پیل کې راڅرګند شول، د ښځو د کار او زده‌کړې سخت مخالفین پاتې شوي دي.

ټام توګندهات پرته له دې چې د امریکا نوم واخلي، د طالبانو او امریکا ترمنځ شوی تړون د افغان ښځو د اوسني ناوړه وضعیت لامل وباله. دا د دوحې د سولې د تړون په اړه د یوه مخکښ برېتانوي سیاستوال له لوري نادره نیوکه بلل کېږي، ځکه برېتانیا د امریکا نږدې متحد هېواد دی.

هغه وویل، چې د سولې له تړون وروسته «افغانستان داسې برخلیک ته پرېښودل شو. دا سوله د چا لپاره وه؟ د افغانانو لپاره نه وه».

امریکایي چارواکي، سره له دې چې پوهېدل د اشرف غني حکومت د طالبانو پر وړاندې د مقاومت توان نه‌لري، خو بیا هم په ۱۴۰۰ لمریز کال کې له افغانستانه ووتل. د وتلو له وروستیو ورځو سره سم، پخوانی ولسمشر غني له افغانستانه ووت او د افغانستان پوځ هم ونړېد.