د برېتانیا د امنیت پخوانی وزیر: پر افغانستان یوه «وېرونکې بلا» واکمنه ده

نوموړي د سلواغې په ۶مه پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي: «که څوک دا ګومان کوي چې په اوسني ګډوډ، وېشلي، بې روایته او بې‌برنامې حالت کې به د افغانستان وضعیت بدل کړي، نو دا نه‌یوازې ناممکنه ده، بلکې خپل شخصي او سیاسي حالت به هم بدل نه کړي».

د فدایي په خبره، نور باید د نړیوالو تشو وعدو، کیسو او پیسو ته سترګې ونه نیول شي. هغه دا حالت «جهالت» بللی دی.

په جلا وطنۍ کې د پخواني نسکور شوي جمهوري نظام یو شمېر چارواکو او د ګوندونو مشرانو په ترکیې او یو شمېر نورو هېوادونو کې د طالبانو خلاف ګډ سیاسي خوځښتونه رامنځته کړل، خو وروسته یې ترمنځ اختلافونه اوج ته ورسېدل او فعالیتونه یې بېرته په ټپه ودرېدل.

د طالبانو د سیاسي مخالفانو تر څنګ د دغې ډلې پر وړاندې یو شمېر وسله‌والې جبهې هم جوړې شوي او باور لري، چې دوی پر کابل له واکمنې ډلې څخه د افغانستان د ازادۍ لپاره «جنګي مبارزه» کوي. هم‌مهاله د دغو جنګي جبهو ترمنځ هم اختلافات لیدل شوي او پر یوه لاره یې تګ ناشونی بلل شوی دی. ان وخت ناوخت د دغو جبهو له‌منځه پر یو بل توندې نیوکې هم شوې دي.

د ملګرو ملتونو د سرمنشي مرستیالې روزمري ډیکارلو کابل ته د د درې ورځني سفر پر مهال د طالبانو له چارواکو وغوښتل، څو پراخ تبعیضي اقدامات، لکه د ښځو پر کار او زده‌کړو بندیزونه لغوه کړي.

د ملګرو ملتونو ویاند اسټېفان دوجاریک د دې پوښتنې په ځواب کې چې طالبانو د دې غوښتنې په اړه څه غبرګون ښودلی، د جزییاتو له ورکولو ډډه وکړه. دا چاره ښيي، چې د سرمنشي مرستیالې د ښځو د حقونو د درناوي په اړه له طالبانو کوم هیله‌بښونکی پیغام نه‌دی ترلاسه کړی.

دوجاریک په نیویارک کې یوې خبري غونډې ته وویل: «زه نشم کولی د کابل د واکمنو چارواکو پر ځای خبرې وکړم، خو یوه خبره روښانه ده، چې افغان نجونې او ښځې د ژوند په ټولو برخو کې تر سختو بندیزونو لاندې دي، نو کله چې دا محدودیتونه کم شي، هغه وخت بیا ویلی شو چې بدلون راغلی دی».

د روزمري ډیکارلو سفر د یکشنبې په ورځ د سلواغې په پنځمه پای ته ورسېد. دا سفر د ښځو پر کار د بندیزونو د لرې کولو، د تبعیض د پای ته رسولو او د نړۍوالې ټولنې پر وړاندې د طالبانو د ژمنو پر ټینګار متمرکز وو.

خو برعکس، طالب چارواکو په خپلو اعلامیو کې، چې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د مرستیالې له سفر وروسته خپرې شوې، د افغان ښځو پر وړاندې د ځپنې او تبعیض موضوع له پامه غورځولې او پر اقتصادي لاسته‌راوړنو او د نشه‌يي توکو پر ضد پر مبارزې ټینګار کړی دی.

د دواړو لورو اعلامیې ښيي، چې د نړۍ د هېوادونو په استازیتوب د ملګرو ملتونو او د طالبانو د ادارې اجنډاوې یو بل ته نږدې شوې نه‌دي او طالبان لا هم نه‌غواړي د ښځو د بنسټیزو حقونو په تړاو له ملګرو ملتونو سره رغنده خبرې وکړي.

ډیکارلو د دې سفر پر مهال په کابل کې د مدني ټولنې له استازو او بهرنیو ډېپلوماتانو سره ولیدل، خو د نامعلومو لاملونو له امله یې له مشهورو سیاسي څېرو لکه ډاکټر عبدالله عبدالله سره نه‌دي لیدلي.

دغه وزارت د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۶مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، دغو کسانو د غولوونکو چارو او د خلکو له دیني باورونو په ناسمه استفادې سره په غیر مشروع ډول له خلکو ډېرې پیسې اخیستې، خو بالاخره د ځايي خلکو له شکایتونو وروسته نیول شوي دي.

دغه وزارت ویلي، یاد کسان به ډېر ژر عدلي او قضايي بنسټونو ته وسپارل شي.

طالبانو یو ځل بیا خبرداری ورکړی، چې د اسلامي شریعت خلاف هر ډول چاره به په جدي توګه وڅارل شي او سرغړوونکي به د قانون منګلو ته وسپارل شي.

دې مخکېني پاکستاني چارواکي نیوکه کړې، چې د طالبانو دغه «جزایي اصول‌نامه» به افغان ټولنه د تیارو پر لور ور برابره کړي او عدالتي بهیر به لا نور ټکنی کړي. نوموړي همداراز اندېښنه څرګنده کړې، چې په دې اصول‌نامه کې کم عمره نجونې د واده وړ بلل شوې دي.

اصف درانی د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۶مه) په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي، چې د کم عمره نجونو ودول د افغاني ټولنې یو پخوانی دود دی او باید مخه یې په دې قانون کې نیول شوی وی. هغه همدا راز ادعا کړې: «په دودیز ډول افغاني ټولنه کې چې کله نجلۍ په یوې کورنۍ کې زېږي، خلک ورته د‌ پیسو د سرچینې په سترګه ګوري. ځکه د نجلۍ ورونه یا پلار د واده پر مهال پیسې چې ولور بلل کېږي، ترلاسه کوي».

د افغانستان لپاره د پاکستان دې پخواني استازي تر دې دمخه هم د طالبانو پر یو شمېر کړنو جدي نیوکې کړي او ان پر افغانستان یې دا واکمنه ډله استبدادي هم بللې ده. د طالبانو د «جزایي اصول‌نامې» په تړاو ګڼو افغان حقوق پوهانو او پخوانیو حکومتي چارواکو هم سختې نیوکې کړي او دا یې د افغانانو پر وړاندې د محدودیتونو او بندیزونو نوې هڅه بللې ده.

ملا هبت الله تېره اونۍ یاده اصول‌نامه توشېح کړې، چې له‌مخې یې د ټولنې وګړي په بېلابېلو طبقو وېشل شوي او د طالبانو په ګډون په کې ملایانو ته د جرمونو پر وړاندې ځانګړی معافیت ورکړل شوی دی.

د ماشومانو د خوندیتوب نړۍوالې ادارې د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۶مه) ویلي، د افغانستان په ختیځو ولایتونو کې درنو واورو او سړې هوا د هغو زرګونو ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کړی، چې په خیمو کې اوسېږي.

په افغانستان کې د ماشومانو د خوندیتوب ادارې رییس بوجار هوکسا وايي: «د افغانستان په ختیځو زلزله ځپلو برخو کې تر صفر ټېټه تودوخه او واوره د ماشومانو ژوند له خطر سره مخ کوي. پنځه میاشتې وروسته له هغه چې زلزلې په کونړ کې ژوند او معیشت له خلکو واخیست، ډیری ماشومان او د هغوی کورنۍ لا هم خیمې د خپل کور په توګه کاروي. یوازې ترپالونه هغوی له درنې واورې، سړو بادونو او ټیټې تودوخې څخه ساتي».

نوموړي ویلي، چې سړې هوا پر ماشومان اغېزه کړې او ماشومان یې د تنفسي ناروغیو په ځانګړې توګه د سینه و بغل پر وړاندې خورا کمزوري کړي دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په روانه اوونۍ کې د افغانستان په ګڼو ولایتونو کې د درنو واورو له امله څه بادې ۷۰ کسان مړه شوي او له ۱۰۰ څخه ډېر نور ټپیان شوي دي.