په میدان وردګ کې طالبانو مرغانو ته د دانو شیندلو کمپاین پیل کړی

د تېر جمهوري نظام پرمهال د ملي پخلاینې شورا مشر عبدالله عبدالله نن سې شنبه، د سلواغې پر ۷مه وویل، چې په ځینو انځورونو او ویډیوګانو کې ښکاري، چې بهرنیو هیوادونو ته په قاچاقي او غیرقانوني لارو د تګ له امله ځینو افغانانو ته مرګ ژوبله اوښتې او ځینې یې د یوشمېر با احساسه هېوادوالو له لوري ژغورل شوي دي.

عبدالله لیکلي:«د ټولو هغو کسانو ستاینه کوو، چې په قاچاقي لارو کې ایسار هېوادوال او تنکي ځوانان یې ژغورلي دي.»

له تېرو دوو ورځو راهیسې په ټولنیزو رسنیو کې د درې تنو افغانانو ویډيوګانې لاس په لاس کېږي، چې په قاچاقي لارو غواړي اروپايي هېوادونو ته ځانونه ورسوي.

په یوه ویډیو کې، چې په ټولنیزو رسنیو کې یې غبرګونونه راپارولي، لیدل کېږي، چې یو تنکی ځوان چې د ننګرهار ولایت اصلي اوسیدونکی دی، د ایران او ترکیې له لارې په قاچاقي لارو اروپا ته ځي، خو په سختو واورو کې بند پاتې شوی دی او پښې یې سړو وهلې دي.

دا تنګی ځوان چې اوس د افغان پوځ یو پخواني افسر له خوا ژغورل شوی دی او یو خوندي ځای ته انتقال شوی، منتظر دی چې بېرته افغانستان ته ولېږل شي.

د طالبانو سیاستونو، په هېواد کې بې کاري او خراب اقتصادي وضعیت ګڼ افغانان اړ کړي چې په مرګونو لارو خپل ځانونه اروپايي هیوادونو ته ورسوي.

صالح ویلي، چې دغه پیسې د کابل پر وخت د ماسپښین په دوو بجو طالبانو ته ورکړل شوې دي.

د هغه په وینا، امریکا تر دې وړاندې دغه ډول نغدي مرستې د ورځې په لومړیو ساعتونو کې سپارلې، خو د ده له افشاګریو وروسته د سپارلو وخت بدل شوی دی.

نوموړي زیاته کړې چې دا پیسې په داسې حال کې طالبانو ته ورکړل شوې، چې هغوی لا هم له مخکینیو مرستو۲۳ میلیونه ډالر نه دي لګولي. د صالح په وینا، متحده ایالاتو ژمنه کړې چې د جنورۍ په میاشت کې به ټولټال ۹۰ میلیونه ډالر طالبانو ته وسپاري.

امرالله صالح په خپلو څرګندونو کې د امریکا پر سیاست نیوکه کړې او ویلي یې دي، همغه د ټرمپ اداره چې پر کاناډا تعرفې لګوي، په ورته وخت کې طالبان په سخاوتمندانه ډول تمویلوي.

هغه پوښتنه راپورته کړې چې ایا د طالبانو له لارې د یوه پراخ پلان د عملي کولو هڅه روانه ده که نه؟.

صالح ویلي: «ایا تاسې فکر نه کوئ چې یو څه طرحه کېږي او طالبانو ته د یوه بدرنګه نیابتي ځواک په توګه ځانګړې دنده سپارل شوې؟».

تر اوسه د متحده ایالاتو حکومت او یا هم د طالبانو چارواکو د امرالله صالح د دغو ادعاوو په اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

دغه وزارت د سې‌شنبې په ورځ (د سلواغې ۷مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې د کابل ښار د شاوخوا ۶۳ درملیزو او خوراکي توکو له پلورنځيو څخه یې څارنه کړې ده. طالبانو ویلي، چې د یادې څارنې موخه د بیو کنټرول، د احتکار او انحصار مخنیوی، د کیفیت تامین او د روغتیايي قوانینو پلي کول دي.

په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې د څار پر مهال یې ۳۸ قلمه بېلابېل درمل راټول کړي او د له‌منځه وړولو په موخه یې زېرمتون ته سپارلي دي. طالبانو تر دې وړاندې هم په یوشمېر نورو ولایتونو کې ګڼ روغتونونه او درملتونونه تړلي وو. د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې ناسم روغتیایي خدمتونه او بې‌کېفیته درمل د ناروغانو پر وړاندې تر ټولو لویې ننګوونې دي.

طالبانو یاد درملتونونه داسې مهال تړلې دي، چې د یادې ډلې او پاکستان ترمنځ له کړکېچ وروسته له دغه هېواده د درملو پر واردولو بندیز لګول شوی. د راپورونو له مخې؛ د درملو ګڼو کاروباریانو له پاکستان نه په قاچاقي لارو د درملو واردولو ته مخه کړې او ځینې کسان هم وخت تېر درمل بازار ته وړاندې کوي.

د ملګرو ملتونو یادې ادارې پر اېکس پاڼه لیکلي، د دغه پروګرام له لارې ۶۶۰ بزګرانو چې ۷۴ښځې هم په‌کې شاملې دي، د سبزیجاتو د کرکېلې اړوند تخنیکي او عملي ملاتړ ترلاسه کړی دی. د دغه ادارې په وینا؛ د کرنیزو عوایدو لوړولو په موخه ۷۶۰ د مېوو بڼونه هم جوړ شوي، څو کورنۍ وکولای شي له دوامداره کرنیزو سرچینو ګټه واخلي.

په همدې لړ کې د ملګرو ملتونو د سوداګرۍ او پراختیا له کنفرانس (UNCTAD) سره په ګډه ۶۰ کوچني او منځني سوداګریز بنسټونه (MSMEs) رامنځته شوي، چې ۱۳یې د ښځو له‌خوا اداره کېږي.

یاده دې وي، ملګري ملتونه هڅه کوي چې په افغانستان کې د نشه‌يي توکو د کرکېلې پر ځای خلکو ته قانوني او دوامداره عایداتي بدیلونه برابر کړي؛ څو بې‌وزلي راکمه شي او د ناقانونه فعالیتونو مخه ونیول شي. د UNODC دغه ډول پروګرامونه تر ډېره په کرنه، کوچنيو سوداګریزو فعالیتونو او د ښځو پر اقتصادي پیاوړتیا تمرکز دي.

یونېسف د سې‌شنبې په ورځ (د سلواغې ۷مه) پر اېکس پاڼه کاږلي، چې «په افغانستان کې زده‌کړې په ډېر سخت حالت کې دي». د یادې ادارې په خبره، په دغه هېواد کې ښوونځي شته؛ خو ماشومان په‌کې زده‌کړې نه ترلاسه کوي.

یونېسف ټینګار کړی، د هر ماشوم څخه د ښو پایلو ترلاسه کولو لپاره مهمه ده چې د لومړنیو زده‌کړو، سواد او شمېر پوهنې په برخه کې دوامداره پانګونه وشي. د راپورونو له مخې؛ د طالبانو له‌خوا د نجونو پر منځنیو زده‌کړو د بندیز له امله شاوخوا ۲.۲ مېلیونه نجونې له ښوونځي بې‌برخې دي.

افغانستان په نړۍ کې یوازینی هېواد دی، چې د نجونو پرمخ یې د ښوونځیو او پوهنځیو دروازې تړلې دي. په افغانستان کې په منځینو زده‌کړو کې د هلکانو لېوالتیا هم کمه شوې. نړۍوالو بنسټونو پر طالبانو په وار - وار غږ کړی، چې ژر تر ژره دې دغه بندیزونه لرې کړي؛ خو طالبانو د نجونو پر مخ د زده‌کړو بندیز تر «امرثاني» پورې ځنډولی.